# Kasacja karna a apelacja — kluczowe różnice proceduralne *Data publikacji: 2026-05-21 · obszar prawa: karne · Wersja HTML: https://lexedit.ai/odpowiedzi/karne-kasacja-vs-apelacja-roznice* ## Krótka odpowiedź (TL;DR) Apelacja to zwyczajny środek zaskarżenia wnoszony od wyroku sądu I instancji, który umożliwia pełną kontrolę merytoryczną — w tym ocenę dowodów i ustaleń faktycznych. Kasacja jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia wnoszonym od wyroku sądu odwoławczego, ograniczonym wyłącznie do kontroli prawnej; nie służy ponownej ocenie faktów ani dowodów. To fundamentalna różnica, którą SN konsekwentnie przypomina, oddalając kasacje skierowane przeciwko ustaleniom faktycznym. --- ## 1. Charakter prawny: zwyczajny vs nadzwyczajny środek zaskarżenia Apelacja jest zwyczajnym środkiem odwoławczym uregulowanym w [art. 438 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-438), który wymienia cztery otwarte przyczyny odwoławcze: obrazę prawa materialnego, obrazę przepisów procesowych, błąd w ustaleniach faktycznych oraz rażącą niewspółmierność kary. Kasacja natomiast jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, wnoszonym od orzeczenia sądu odwoławczego ([art. 519 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-519)), a jej podstawy są zawężone do kategorii uchybień z [art. 523 § 1 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-523) — czyli bezwzględnych przyczyn odwoławczych z [art. 439 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-439) lub innego rażącego naruszenia prawa mającego istotny wpływ na treść orzeczenia. SN podkreśla, że „jej podstaw (przyczyn kasacyjnych) nie można w żadnym wypadku łączyć z przyczynami odwoławczymi charakterystycznymi dla apelacji" „jej podstaw (przyczyn kasacyjnych) nie można w żadnym wypadku łączyć z przyczynami odwoławczymi charakterystycznymi dla apelacji" ([IV KK 195/21](https://lexedit.ai/orzeczenia/iv-kk-195-21/oddalenie-kasacji-naruszenie-prawa-procesowego-565314)). Identycznie orzekał SN w „jej podstaw (przyczyn kasacyjnych) nie można w żadnym wypadku łączyć z przyczynami odwoławczymi charakterystycznymi dla apelacji" ([IV KK 106/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/iv-kk-106-24/oddalenie-kasacji-oczywiscie-bezzasadnej-499245)). ## 2. Zakres kontroli: pełna merytoryczna vs wyłącznie prawna W apelacji sąd odwoławczy może dokonywać pełnej kontroli — oceniać na nowo dowody, kwestionować ustalenia faktyczne i samodzielnie formułować wnioski. W kasacji SN kontroluje wyłącznie kwestie prawne. Jak stwierdził SN: „Kontrolą zaś kasacyjną objęte są wyłącznie kwestie prawne, i to jeszcze zawężone do kategorii uchybień wymienionych w [art. 523 § 1 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-523) popełnionych przez sąd odwoławczy" „Kontrolą zaś kasacyjną objęte są wyłącznie kwestie prawne, i to jeszcze zawężone do kategorii uchybień wymienionych w art. 523 § 1 k.p.k." ([IV KK 106/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/iv-kk-106-24/oddalenie-kasacji-oczywiscie-bezzasadnej-499245)). SN wielokrotnie przypominał, że „Sąd Najwyższy orzekając w trybie kasacji, nie jest zatem władny dokonywać ponownej oceny dowodów zgromadzonych w sprawie i na podstawie własnej ich oceny kontrolować poprawność poczynionych ustaleń faktycznych" „Sąd Najwyższy orzekając w trybie kasacji, nie jest zatem władny dokonywać ponownej oceny dowodów zgromadzonych w sprawe i na podstawie własnej ich oceny kontrolować poprawność poczynionych ustaleń faktycznych" ([IV KK 195/21](https://lexedit.ai/orzeczenia/iv-kk-195-21/oddalenie-kasacji-naruszenie-prawa-procesowego-565314)). Potwierdził to m.in. w „celem postępowania kasacyjnego nie jest ani powielająca kontrolę apelacyjną ocena rozumowania sądu meriti, ani kontrola przeprowadzonych w sprawie ustaleń faktycznych" ([II KK 273/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-kk-273-22/oddalenie-kasacji-obrazenia-ciala-sad-najwyzszy-254972)). ## 3. Przedmiot zaskarżenia: wyrok I instancji vs wyrok sądu odwoławczego Apelację wnosi się od wyroku sądu pierwszej instancji. Kasację — od wyroku sądu odwoławczego, co jasno wynika z [art. 519 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-519). SN konsekwentnie oddala kasacje, które de facto atakują orzeczenie sądu I instancji. W [V KK 385/21](https://lexedit.ai/orzeczenia/v-kk-385-21/oddalenie-kasacji-oszustwo-ustalenia-faktyczne-341843) stwierdził: „Kasacja strony, w polskim modelu środków odwoławczych, jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, wnoszonym przeciwko prawomocnemu orzeczeniu sądu odwoławczego, a nie orzeczeniu sądu pierwszej instancji". Podobnie w [II KK 387/20](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-kk-387-20/oddalenie-kasacji-w-sprawie-wypadku-drogowego-ze-skutkiem-smiertelnym-374769): „kasacja jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia wnoszonym przeciwko orzeczeniu Sądu odwoławczego, a nie orzeczeniu pierwszoinstancyjnemu" oraz „nie można podnosić zarzutów typowych dla postępowania apelacyjnego, kwestionujących orzeczenie pierwszoinstancyjne". W [V KK 396/15](https://lexedit.ai/orzeczenia/v-kk-396-15/oddalenie-kasacji-przeciwko-ustaleniom-faktycznym-595018) SN dodał wręcz, że „Kasacja została zatem wywiedziona wbrew treści [art. 519 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-519), który zezwala na wnoszenie tego nadzwyczajnego środka odwoławczego jedynie od wyroków sądów odwoławczych". ## 4. Niedopuszczalność kwestionowania ustaleń faktycznych w kasacji To najczęstszy błąd stron wnoszących kasację — formułowanie zarzutów, które w istocie polemizują z ustaleniami faktycznymi. SN konsekwentnie traktuje takie kasacje jako oczywiście bezzasadne. W [V KK 396/15](https://lexedit.ai/orzeczenia/v-kk-396-15/oddalenie-kasacji-przeciwko-ustaleniom-faktycznym-595018) stwierdził: „Skarżący tylko pozornie podnosi w niej zarzuty związane z naruszeniem prawa procesowego, gdy w istocie skierowana jest ona przeciwko ustaleniom faktycznym". W [V KK 385/21](https://lexedit.ai/orzeczenia/v-kk-385-21/oddalenie-kasacji-oszustwo-ustalenia-faktyczne-341843) dodał: „Kasacja sprowadza się w istocie do polemiki z ustaleniami faktycznymi poczynionymi w postępowaniu pierwszoinstancyjnym". Problem ustalenia zamiaru sprawcy należy do ustaleń faktycznych, a nie kasacyjnych — przypomniał SN w tej samej sprawie. W [II KK 273/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-kk-273-22/oddalenie-kasacji-obrazenia-ciala-sad-najwyzszy-254972) podkreślono, że „nie jest rolą Sądu Najwyższego czynienie własnych ustaleń faktycznych w przekazywanych mu do rozpoznania sprawach". ## 5. Wymogi formalne i rygoryzm kasacji Kasacja podlega znacznie ściślejszym rygorom formalnym niż apelacja. Zarzut naruszenia prawa procesowego ([art. 433 § 2 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-433) i [art. 457 § 3 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-457)) może zostać uwzględniony jedynie wtedy, gdy naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na treść orzeczenia. SN w [IV KK 195/21](https://lexedit.ai/orzeczenia/iv-kk-195-21/oddalenie-kasacji-naruszenie-prawa-procesowego-565314) wyjaśnił: „zarzut kasacyjny dotyczący naruszenia przepisów [art. 433 § 2 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-433) i [art. 457 § 3 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-457), może zostać uwzględniony jedynie wówczas, gdy owo naruszenie mogło mieć istotny wpływ na treść orzeczenia". Ponadto nie można w kasacji zarzucać sądowi odwoławczemu naruszenia przepisów, których nie stosował — jak stwierdził SN w [V KK 396/15](https://lexedit.ai/orzeczenia/v-kk-396-15/oddalenie-kasacji-przeciwko-ustaleniom-faktycznym-595018): „Sąd Odwoławczy wskazanych w kasacji przepisów nie mógł bowiem naruszyć, skoro ich nie stosował". SN przypomniał też, że bezczynność obrony w toku procesu nie może być taktyką przygotowującą grunt pod kasację: „Nie można zaś aprobować sytuacji, w której bezczynność obrony jest taktyką służącą przygotowaniu gruntu dla ewentualnego postępowania odwoławczego, a zwłaszcza kasacyjnego" [V KK 396/15](https://lexedit.ai/orzeczenia/v-kk-396-15/oddalenie-kasacji-przeciwko-ustaleniom-faktycznym-595018). ## 6. Skutki orzekania: reformatoryjność vs kasatoryjność Sąd odwoławczy w apelacji może orzekać reformatoryjnie — zmienić wyrok na korzyść lub niekorzyść oskarżonego (w granicach zaskarżenia i [art. 434 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-434)). SN w kasacji orzeka przede wszystkim kasatoryjnie — uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania. Nie jest „trzecią instancją", która merytorycznie rozstrzyga sprawę. Jak podsumował to SN w [V KK 308/21](https://lexedit.ai/orzeczenia/v-kk-308-21/oddalenie-kasacji-w-sprawie-usilowania-zabojstwa-dziecka-462633): „postępowanie kasacyjne nie służy ocenie dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych", a kasację można wnieść tylko z powodu uchybień wymienionych w [art. 439 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-439) lub innego rażącego naruszenia prawa, które mogło mieć istotny wpływ na treść orzeczenia. ## Źródła (orzeczenia) - [IV KK 195/21](https://lexedit.ai/orzeczenia/iv-kk-195-21/oddalenie-kasacji-naruszenie-prawa-procesowego-565314) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2021-05-13 > „nia i jej podstaw (przyczyn kasacyjnych) nie można w żadnym wypadku łączyć z przyczynami odwoławczymi charakterystycznymi dla a" - [IV KK 106/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/iv-kk-106-24/oddalenie-kasacji-oczywiscie-bezzasadnej-499245) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2024-04-24 > „jej podstaw (przyczyn kasacyjnych) nie można w żadnym wypadku łączyć z przyczynami odwoławczymi charakterystycznymi dla apelacji" - [II KK 273/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-kk-273-22/oddalenie-kasacji-obrazenia-ciala-sad-najwyzszy-254972) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2022-06-29 > „celem postępowania kasacyjnego nie jest ani powielająca kontrolę apelacyjną ocena rozumowania sądu meriti , ani kontrola przeprowadzonych w sprawie ustaleń faktycznych" - [V KK 385/21](https://lexedit.ai/orzeczenia/v-kk-385-21/oddalenie-kasacji-oszustwo-ustalenia-faktyczne-341843) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2021-09-29 - [II KK 387/20](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-kk-387-20/oddalenie-kasacji-w-sprawie-wypadku-drogowego-ze-skutkiem-smiertelnym-374769) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2021-01-14 - [V KK 396/15](https://lexedit.ai/orzeczenia/v-kk-396-15/oddalenie-kasacji-przeciwko-ustaleniom-faktycznym-595018) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2016-01-14 - [V KK 308/21](https://lexedit.ai/orzeczenia/v-kk-308-21/oddalenie-kasacji-w-sprawie-usilowania-zabojstwa-dziecka-462633) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2021-09-20 ## Przepisy - [art. 438 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-438) — Kodeks postępowania karnego - [art. 519 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-519) — Kodeks postępowania karnego - [art. 523 § 1 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-523) — Kodeks postępowania karnego - [art. 439 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-439) — Kodeks postępowania karnego - [art. 433 § 2 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-433) — Kodeks postępowania karnego - [art. 457 § 3 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-457) — Kodeks postępowania karnego - [art. 434 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-434) — Kodeks postępowania karnego --- **Lexedit** — agent AI do researchu prawnego po polskim prawie: 1,4 mln orzeczeń (SN, NSA, WSA, sądy apelacyjne), 100 tys. aktów prawnych z wersjami historycznymi. Każde cytowanie w memo jest klikalne i weryfikowane względem treści źródła. Wypróbuj: https://lexedit.ai/research Więcej odpowiedzi: https://lexedit.ai/odpowiedzi · Indeks dla agentów AI: https://lexedit.ai/llms.txt