XXIII ZS 180/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi wykonawcy na wyrok Krajowej Izby Odwoławczej (KIO), która oddaliła jego odwołanie od decyzji zamawiającego o odrzuceniu oferty w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego. Zamawiający wykluczył wykonawcę i odrzucił jego ofertę, powołując się na nienależyte wykonanie istotnego zobowiązania wynikającego z wcześniejszej umowy nr (...) z dnia 28 września 2021 r., co doprowadziło do naliczenia kary umownej za 160 dni zwłoki. Wykonawca zarzucał zamawiającemu m.in. niepełne i niejasne uzasadnienie odrzucenia oferty oraz nieważność podstawy prawnej do naliczenia kary umownej, twierdząc, że doszło jedynie do opóźnienia, a nie zwłoki, a postanowienie umowne dotyczące kary jest abuzywne. KIO oddaliła odwołanie, uznając, że zamawiający prawidłowo uzasadnił swoje działania, a kara umowna z tytułu zwłoki była zasadna. Sąd Okręgowy, rozpoznając skargę, podzielił ustalenia KIO. Sąd podkreślił, że kluczowe jest ustalenie, czy doszło do zwłoki, a nie zwykłego opóźnienia, i że ciężar wykazania braku winy leży po stronie wykonawcy. Stwierdzono, że wykonawca nie wykazał, aby opóźnienie wynikało z przyczyn niezależnych od niego (pandemia, wojna), a samo naliczenie kary umownej stanowiło formę odszkodowania, która jest podstawą do wykluczenia z postępowania. Sąd uznał również, że postanowienie umowne dotyczące kary umownej, mimo użycia słowa "opóźnienie", w istocie odnosiło się do zwłoki. Skarga została oddalona, a wykonawca obciążony kosztami postępowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących wykluczenia wykonawcy z postępowania o zamówienie publiczne na podstawie nienależytego wykonania wcześniejszej umowy, w tym kwestia kar umownych, zwłoki i opóźnienia, a także obowiązków informacyjnych wykonawcy.
Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i interpretacji konkretnych postanowień umownych. Ocena zasadności naliczenia kary umownej pozostaje domeną sądu cywilnego.
Zagadnienia prawne (5)
Czy nienależyte wykonanie wcześniejszej umowy o zamówienie publiczne, skutkujące naliczeniem kary umownej, stanowi podstawę do wykluczenia wykonawcy z obecnego postępowania o udzielenie zamówienia publicznego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, nienależyte wykonanie istotnego zobowiązania wynikające z wcześniejszej umowy, które doprowadziło do naliczenia kary umownej (traktowanej jako forma odszkodowania), stanowi podstawę do wykluczenia wykonawcy z postępowania.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że kara umowna jest surogatem odszkodowania i mieści się w pojęciu "odszkodowania" używanym w art. 109 ust. 1 pkt 7 ustawy Pzp. Wykonawca, który nie wykazał, że opóźnienie w wykonaniu wcześniejszej umowy nie wynikało z jego winy, a także nie poinformował zamawiającego o naliczeniu kary umownej, podlega wykluczeniu.
Czy postanowienie umowy o zamówienie publiczne przewidujące karę umowną za "opóźnienie" w realizacji umowy, zamiast "zwłoki", jest klauzulą abuzywną i nieważną?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd uznał, że mimo użycia słowa "opóźnienie", postanowienie umowne w kontekście całej jego treści i noty księgowej odnosiło się do "zwłoki" (opóźnienia kwalifikowanego), a użycie słowa "opóźnienie" było omyłką pisarską.
Uzasadnienie
Sąd zinterpretował postanowienie umowne w całości, uwzględniając jego początkowe sformułowanie o "zwłoce" oraz treść noty księgowej, co doprowadziło do wniosku, że intencją stron było zastrzeżenie kary za zwłokę, a nie zwykłe opóźnienie. Użycie słowa "opóźnienie" uznano za omyłkę pisarską.
Czy wykonawca ma obowiązek informowania zamawiającego o naliczeniu kary umownej, nawet jeśli uważa ją za nieważną lub sporną?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wykonawca ma obowiązek poinformowania zamawiającego o nałożonych karach umownych, nawet jeśli uważa je za sporne lub nieważne, aby umożliwić zamawiającemu ocenę sytuacji.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że fakt, iż kara umowna jest sporna, nie zwalnia wykonawcy z obowiązku jej wskazania w JEDZ lub w wyjaśnieniach dla zamawiającego. Dopiero sąd powszechny może definitywnie rozstrzygnąć o zasadności kary. Bierna postawa wykonawcy w tej kwestii została uznana za niewystarczającą.
Czy opóźnienie w wykonaniu umowy spowodowane pandemią COVID-19 lub wojną w Ukrainie może być uznane za przyczynę niezawinioną, wyłączającą odpowiedzialność wykonawcy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, w okolicznościach tej sprawy, zwłaszcza biorąc pod uwagę datę zawarcia umowy po rozpoczęciu pandemii, wykonawca nie wykazał, że opóźnienie wynikało z przyczyn niezależnych od niego.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że wykonawca, zawierając umowę po półtora roku od wybuchu pandemii, powinien był przewidzieć jej skutki. Ponadto, nie przedstawił szczegółowych dowodów na wpływ pandemii czy wojny na konkretne opóźnienia, a także nie wykazał braku koincydencji czasowej między wybuchem wojny a początkiem zwłoki.
Czy naruszenie art. 559 ust. 2 ustawy Pzp poprzez doręczenie niepełnego uzasadnienia wyroku KIO może skutkować wadliwością zaskarżonego wyroku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, w tym konkretnym przypadku brak doręczenia jednej strony uzasadnienia nie wpłynął na możliwość kontroli instancyjnej ani na prawa skarżącego, zwłaszcza że skarżący i tak wniósł obszerną skargę.
Uzasadnienie
Sąd stwierdził, że brakująca strona uzasadnienia zawierała jedynie fragment wyroku sądu okręgowego i rozstrzygnięcie o kosztach, nie wpływając na zrozumienie motywów KIO. Ponadto, skarżący i tak wniósł szczegółową skargę, a brakująca strona została mu później doręczona bez modyfikacji jego stanowiska.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w T. | spółka | odwołujący/skarżący |
| (...) spółki akcyjnej w J. | spółka | zamawiający/przeciwnik skargi |
| (...) spółki jawnej w P. | spółka | przystępujący wykonawca |
| (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w C. | spółka | przystępujący wykonawca |
| (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w R. | spółka | przystępujący wykonawca |
| (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K. | spółka | przystępujący wykonawca |
Przepisy (8)
Główne
ustawa Pzp art. 109 § 1
Ustawa Prawo zamówień publicznych
Wykonawca może zostać wykluczony, jeśli z przyczyn leżących po jego stronie w znacznym stopniu lub zakresie nie wykonał lub nienależycie wykonał albo długotrwale nienależycie wykonywał istotne zobowiązanie wynikające z wcześniejszej umowy, co doprowadziło do wypowiedzenia lub odstąpienia od umowy, odszkodowania, wykonania zastępczego lub realizacji uprawnień z tytułu rękojmi za wady.
ustawa Pzp art. 226 § 1
Ustawa Prawo zamówień publicznych
Określa podstawy odrzucenia oferty, w tym ofertę wykonawcy wykluczonego z postępowania.
ustawa Pzp art. 253 § 1
Ustawa Prawo zamówień publicznych
Dotyczy obowiązku zamawiającego do poinformowania wykonawcy o wykluczeniu z postępowania wraz z uzasadnieniem.
Pomocnicze
k.c. art. 476
Kodeks cywilny
Definiuje zwłokę dłużnika jako opóźnienie w spełnieniu świadczenia będące następstwem okoliczności, za które dłużnik ponosi odpowiedzialność. Wprowadza domniemanie prawne zwłoki.
k.c. art. 483 § 1
Kodeks cywilny
Reguluje kwestię kary umownej jako sposobu na naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania.
k.c. art. 353 § 1
Kodeks cywilny
Określa zasadę swobody umów, która podlega ograniczeniom wynikającym z właściwości (natur) stosunku prawnego, ustawy oraz zasad współżycia społecznego.
k.c. art. 58 § 1
Kodeks cywilny
Stanowi, że czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności nieważność postanowienia.
ustawa Pzp art. 559 § 2
Ustawa Prawo zamówień publicznych
Określa wymogi dotyczące uzasadnienia orzeczenia KIO, w tym wskazanie podstawy faktycznej i prawnej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Nienależyte wykonanie wcześniejszej umowy, skutkujące naliczeniem kary umownej, stanowi podstawę do wykluczenia wykonawcy z postępowania. • Kara umowna jest formą odszkodowania i mieści się w przesłankach wykluczenia z art. 109 ust. 1 pkt 7 ustawy Pzp. • Wykonawca ma obowiązek informowania o karach umownych, nawet jeśli uważa je za sporne lub nieważne. • Opóźnienie w wykonaniu umowy, nawet jeśli dotyczyło przyczyn zewnętrznych (pandemia, wojna), nie wyłącza odpowiedzialności wykonawcy, jeśli nie wykazał on braku winy i nie podjął odpowiednich działań. • Postanowienie umowne o karze za "opóźnienie" należy interpretować jako karę za "zwłokę", jeśli kontekst na to wskazuje.
Odrzucone argumenty
Uzasadnienie zamawiającego o odrzuceniu oferty było niepełne, niejasne i budziło wątpliwości interpretacyjne. • Podstawa prawna do naliczenia kary umownej na podstawie umowy nr (...) z dnia 28 września 2021 r. jest nieważna (klauzula abuzywna). • Opóźnienie w wykonaniu umowy nie było zawinione przez wykonawcę, lecz wynikało z siły wyższej (pandemia, wojna) oraz zawinionych zachowań zamawiającego. • KIO odmówiła zbadania okoliczności zgłaszanych przez skarżącego, wykraczając poza jej kognicję. • Doręczenie niepełnego uzasadnienia wyroku KIO naruszyło art. 559 ust. 2 ustawy Pzp.
Godne uwagi sformułowania
kara umowna jest jedną z form naprawienia szkody wynikającej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania – ze swojej istoty zastępuje ona zatem odszkodowanie • domniemanie prawne zwłoki • nie jest rolą sądu w niniejszym postępowaniu (i nie było rolą Krajowej Izby Odwoławczej) badanie kwestii zasadności nałożenia na skarżącego kary umownej • sama skarga stanowi w istocie powtórzenie stanowiska zaprezentowanego pierwotnie w odwołaniu
Skład orzekający
Magdalena Nałęcz
przewodniczący
Andrzej Sobieszczański
sędzia
Monika Skalska
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących wykluczenia wykonawcy z postępowania o zamówienie publiczne na podstawie nienależytego wykonania wcześniejszej umowy, w tym kwestia kar umownych, zwłoki i opóźnienia, a także obowiązków informacyjnych wykonawcy."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i interpretacji konkretnych postanowień umownych. Ocena zasadności naliczenia kary umownej pozostaje domeną sądu cywilnego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy częstego problemu w zamówieniach publicznych - wykluczenia wykonawcy z powodu wcześniejszych problemów z realizacją umowy. Interpretacja pojęć 'zwłoka' i 'opóźnienie' oraz roli kar umownych jest kluczowa dla praktyków.
“Kara umowna za opóźnienie w poprzedniej umowie może Cię wykluczyć z nowego przetargu – kluczowa interpretacja sądu.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.