VIII U 1875/19Przeliczenie emerytury po wyroku TK
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczy odwołania ubezpieczonej M. S. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) z dnia 9 maja 2019 r., którą odmówiono uchylenia wcześniejszej decyzji z 28 lutego 2013 r. przyznającej emeryturę, ale stwierdzono jej wydanie z naruszeniem prawa. Podstawą wniosku o wznowienie postępowania był wyrok Trybunału Konstytucyjnego (TK) z 6 marca 2019 r. (sygn. akt P 20/16), który uznał art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (FUS) za niezgodny z Konstytucją RP w zakresie dotyczącym kobiet urodzonych w określonym roczniku, które nabyły prawo do wcześniejszej emerytury. Przepis ten powodował pomniejszenie podstawy emerytury powszechnej o sumę kwot pobranych świadczeń z tytułu wcześniejszej emerytury. ZUS odmówił uchylenia decyzji z 2013 r., powołując się na art. 146 § 1 KPA, który stanowi, że uchylenie decyzji z powodu orzeczenia TK o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją nie może nastąpić, jeżeli od doręczenia decyzji upłynęło pięć lat. W takim przypadku organ ogranicza się do stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa (art. 151 § 2 KPA). Sąd Okręgowy, rozpoznając odwołanie, uznał, że ZUS błędnie rozpoznał wniosek ubezpieczonej wyłącznie w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (KPA), nie rozważając możliwości rozstrzygnięcia żądania przeliczenia świadczenia w oparciu o przepisy ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Sąd podkreślił, że postępowanie sądowe jest wtórne wobec postępowania administracyjnego i powinno merytorycznie rozstrzygnąć o żądaniach strony. Powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego i TK, sąd stwierdził, że decyzja ZUS była dotknięta błędem organu rentowego w rozumieniu art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy emerytalnej, co uzasadnia ponowne ustalenie wysokości świadczenia. Sąd zmienił zaskarżoną decyzję, ustalając prawo ubezpieczonej do przeliczenia emerytury z pominięciem niekonstytucyjnej regulacji, poczynając od 1 kwietnia 2016 r., zgodnie z art. 133 ust. 1 pkt 2 KPC, uwzględniając retroaktywne skutki orzeczenia TK i szerokie rozumienie błędu organu rentowego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie prawa do przeliczenia emerytury po wyroku TK, mimo upływu terminów procesowych, w przypadku błędu organu rentowego i retroaktywnych skutków orzeczeń TK.
Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z przepisem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej i wyrokiem TK P 20/16, ale stanowi ważny przykład interpretacji przepisów proceduralnych i materialnych w kontekście orzeczeń konstytucyjnych.
Zagadnienia prawne (3)
Czy organ rentowy może uchylić decyzję przyznającą emeryturę, jeśli od jej wydania upłynęło pięć lat, mimo orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją przepisu, na podstawie którego decyzja została wydana?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, organ rentowy nie może uchylić decyzji, jeśli od jej doręczenia upłynęło pięć lat, ale musi stwierdzić jej wydanie z naruszeniem prawa.
Uzasadnienie
Zgodnie z art. 146 § 1 KPA, uchylenie decyzji z powodu orzeczenia TK o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją nie może nastąpić po upływie pięciu lat od doręczenia decyzji. W takim przypadku organ ogranicza się do stwierdzenia naruszenia prawa.
Czy sąd ubezpieczeń społecznych, rozpoznając odwołanie od decyzji ZUS, jest związany błędną podstawą prawną zastosowaną przez organ rentowy, czy powinien rozważyć wszystkie możliwe podstawy prawne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd ubezpieczeń społecznych nie jest związany błędną podstawą prawną zaskarżonej decyzji i jest zobowiązany rozważyć wszelkie podstawy prawne mogące mieć zastosowanie w stanie faktycznym sprawy.
Uzasadnienie
Funkcja jurysdykcyjna sądu wymaga merytorycznego rozstrzygnięcia o żądaniach strony. Błędna kwalifikacja żądania przez organ rentowy nie może uniemożliwiać ubezpieczonemu dochodzenia swoich racji przed sądem.
Czy błąd organu rentowego, w tym wydanie decyzji z naruszeniem prawa lub zastosowanie niekonstytucyjnego przepisu, uzasadnia ponowne ustalenie wysokości świadczenia emerytalnego na podstawie art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, z uwzględnieniem retroaktywnych skutków orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, błąd organu rentowego, rozumiany szeroko jako obiektywna wadliwość decyzji, uzasadnia ponowne ustalenie wysokości świadczenia, a orzeczenie TK o niekonstytucyjności przepisu ma skutek retroaktywny w odniesieniu do stanów faktycznych sprzed jego derogacji.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że ZUS popełnił błąd, nie rozpatrując wniosku o przeliczenie świadczenia w oparciu o przepisy ustawy emerytalnej i uwzględniając niekonstytucyjny przepis. Orzeczenie TK o niekonstytucyjności przepisu oznacza, że nie mógł on być stosowany od momentu jego wejścia w życie, a ponowne ustalenie świadczenia na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej jest możliwe, z uwzględnieniem 3-letniego okresu wstecz od daty wniosku.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. S. | osoba_fizyczna | ubezpieczona |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (8)
Główne
ustawa emerytalna art. 25 § ust. 1b
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Przepis uznany za niezgodny z Konstytucją, który powodował pomniejszenie podstawy emerytury powszechnej o sumę kwot pobranych emerytur wcześniejszych.
ustawa emerytalna art. 114 § ust. 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Podstawa prawna do uchylenia lub zmiany decyzji organu rentowego i ponownego ustalenia prawa do świadczeń lub ich wysokości, m.in. w przypadku błędu organu rentowego.
ustawa emerytalna art. 133 § ust. 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Zasady wypłaty świadczeń po ponownym ustaleniu prawa do nich lub ich wysokości, w tym możliwość wypłaty za okres wsteczny w przypadku błędu organu rentowego.
Pomocnicze
KPA art. 145a § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Można żądać wznowienia postępowania w przypadku orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, na podstawie którego została wydana decyzja.
KPA art. 146 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145a nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat.
KPA art. 151 § § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
W przypadku upływu terminu uniemożliwiającego uchylenie decyzji, organ administracji publicznej ogranicza się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa.
Konstytucja RP art. 190 § ust. 4
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Orzeczenie TK o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe lub ostateczna decyzja administracyjna, stanowi podstawę do wznowienia postępowania lub uchylenia decyzji.
KPC art. 477 § 14
Kodeks postępowania cywilnego
Przepisy dotyczące rozstrzygania przez sąd spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych, w tym w przypadku bezczynności organu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności przepisu art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. • Zasada zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa. • Błąd organu rentowego w zastosowaniu przepisów KPA zamiast ustawy emerytalnej. • Retroaktywny skutek orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego.
Odrzucone argumenty
Argument ZUS o upływie 5-letniego terminu do uchylenia decyzji na podstawie art. 146 § 1 KPA.
Godne uwagi sformułowania
uchylenie decyzji z powodu orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją na podstawie którego została wydana decyzja nie może nastąpić jeżeli od doręczenia decyzji upłynęło pięć lat. • organ administracji publicznej ogranicza się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa. • sąd ubezpieczeń społecznych nie może oddalić odwołania z powołaniem się na związanie błędną podstawą prawną zaskarżonej decyzji. • błędne ustalenie wysokości świadczenia niezależnie od przyczyn błędu zawsze daje podstawę do przeliczenia świadczenia. • zasada zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa wyklucza możliwość formułowania obietnic bez pokrycia bądź nagłe wycofywanie się państwa ze złożonych obietnic lub ustalonych reguł postępowania. • wydanie decyzji z naruszeniem prawa , co wynika wprost z decyzji ZUS , należy zakwalifikować jako błąd organu rentowego czyli podstawę przeliczenia świadczenia z art. 114 ust 1 pkt 6 ustawy emerytalnej.
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie prawa do przeliczenia emerytury po wyroku TK, mimo upływu terminów procesowych, w przypadku błędu organu rentowego i retroaktywnych skutków orzeczeń TK."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z przepisem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej i wyrokiem TK P 20/16, ale stanowi ważny przykład interpretacji przepisów proceduralnych i materialnych w kontekście orzeczeń konstytucyjnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa pokazuje, jak orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego może wpłynąć na indywidualne prawa obywateli, nawet po upływie terminów procesowych, podkreślając znaczenie zasady zaufania do państwa i roli sądów w korygowaniu błędów organów rentowych.
“Wyrok TK zmienia zasady emerytury po latach? Sąd przyznaje rację ubezpieczonej mimo upływu terminów!”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.