VIII U 1869/19
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczy wniosku ubezpieczonej E. J. o przeliczenie emerytury po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r. (sygn. akt P 20/16), który uznał art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS za niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim dotyczy kobiet urodzonych w latach 1949-1953, które przed 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy. Przepis ten umożliwiał pomniejszenie emerytury powszechnej o kwoty pobranych wcześniej świadczeń emerytalnych. Ubezpieczona otrzymała decyzję przyznającą emeryturę w wieku obniżonym w 2008 r., a następnie decyzją z 29 października 2013 r. przyznano jej emeryturę po osiągnięciu wieku emerytalnego, obliczoną zgodnie z art. 26 ustawy, z pomniejszeniem o kwotę 130 788,75 zł pobranych wcześniej emerytur. Po wyroku TK, ubezpieczona złożyła wniosek o wznowienie postępowania i przeliczenie emerytury. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) postanowieniem z 26 kwietnia 2019 r. wznowił postępowanie, ale decyzją z tego samego dnia odmówił uchylenia decyzji z 2013 r., stwierdzając jedynie jej wydanie z naruszeniem prawa, powołując się na 5-letni termin z art. 146 § 1 KPA. Sąd Okręgowy uznał odwołanie ubezpieczonej za uzasadnione w części. Sąd podkreślił, że choć organ rentowy prawidłowo odmówił uchylenia decyzji z uwagi na upływ 5 lat, to błędnie rozpoznał wniosek o przeliczenie emerytury wyłącznie w oparciu o przepisy KPA, nie stosując przepisów ustawy emerytalnej i uwzględniając wyrok TK. Sąd wskazał, że postępowanie sądowe jest wtórne wobec administracyjnego i sąd powinien merytorycznie rozstrzygnąć żądanie strony. Powołując się na art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej (dotyczący ponownego ustalania prawa do świadczeń) oraz szerokie rozumienie błędu organu rentowego (art. 133 ust. 1 pkt 2), sąd stwierdził, że decyzja ZUS była dotknięta błędem. Sąd zmienił zaskarżoną decyzję, przyznając ubezpieczonej prawo do przeliczenia emerytury z pominięciem niekonstytucyjnej regulacji, poczynając od 1 marca 2016 r. (trzy lata wstecz od daty wniosku z kwietnia 2019 r.), zgodnie z art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie możliwości przeliczenia emerytury po wyroku TK, mimo upływu terminów, w przypadku błędu organu rentowego.
Dotyczy specyficznej sytuacji kobiet urodzonych w latach 1949-1953 i przepisów obowiązujących przed 2013 r. oraz wyroku TK P 20/16.
Zagadnienia prawne (3)
Czy możliwe jest przeliczenie emerytury na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niezgodność przepisu z Konstytucją, jeśli od wydania pierwotnej decyzji upłynęło więcej niż pięć lat?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, możliwe jest przeliczenie emerytury na podstawie wyroku TK, nawet jeśli od wydania pierwotnej decyzji upłynęło więcej niż pięć lat, jeśli organ rentowy popełnił błąd przy rozpatrywaniu wniosku o przeliczenie, a przepisy emerytalne i KPA nie wyłączają takiej możliwości.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że organ rentowy popełnił błąd, nie rozpatrując wniosku o przeliczenie emerytury w oparciu o przepisy ustawy emerytalnej i wyrok TK, a jedynie w oparciu o KPA i termin 5 lat. Powołując się na art. 114 ustawy emerytalnej i szerokie rozumienie błędu organu rentowego, sąd stwierdził, że można przeliczyć świadczenie, nawet jeśli decyzja nie może zostać uchylona z powodu upływu terminu.
Jakie są skutki prawne orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niezgodność przepisu z Konstytucją dla decyzji wydanych na jego podstawie przed wejściem w życie orzeczenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Orzeczenie TK ma moc wsteczną w tym sensie, że niekonstytucyjny przepis nie może być stosowany do stanów faktycznych sprzed ogłoszenia orzeczenia, a błąd organu rentowy wynikający z zastosowania takiego przepisu może stanowić podstawę do ponownego ustalenia świadczenia.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na orzecznictwo Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego, które potwierdza retroaktywny skutek orzeczeń TK derogujących przepisy. Oznacza to, że niekonstytucyjny przepis nie mógł być podstawą prawną decyzji określającej wysokość świadczenia skarżącej, a jego zastosowanie przez organ rentowy stanowiło błąd.
Czy błąd organu rentowego, o którym mowa w art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej, obejmuje sytuację, gdy organ nie rozpoznał wniosku o przeliczenie świadczenia w oparciu o przepisy emerytalne i wyrok Trybunału Konstytucyjnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, błąd organu rentowego należy rozumieć szeroko i obejmuje on sytuacje, gdy organ nie rozpoznał wniosku w oparciu o właściwe przepisy, co skutkuje niemożnością uzyskania należnego świadczenia.
Uzasadnienie
Sąd odwołał się do uchwał i wyroków Sądu Najwyższego, które definiują błąd organu rentowego jako 'obiektywną błędność decyzji', obejmującą wszelkie zaniedbania, pomyłki czy wadliwe działania organu, w tym niedopełnienie obowiązku działania z urzędu na korzyść ubezpieczonego.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| E. J. | osoba_fizyczna | ubezpieczona |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (9)
Główne
ustawa emerytalna art. 25 § ust. 1b
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Przepis uznany za niezgodny z Konstytucją, w zakresie w jakim dotyczy kobiet urodzonych w latach 1949-1953, które przed 01.01.2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46, w zakresie pomniejszania emerytury powszechnej o kwoty pobranych wcześniej świadczeń.
ustawa emerytalna art. 114 § ust. 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Podstawa do uchylenia lub zmiany decyzji i ponownego ustalenia prawa do świadczeń lub ich wysokości w określonych przypadkach, w tym w przypadku błędu organu rentowego (pkt 6).
ustawa emerytalna art. 133 § ust. 1 pkt 2
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
W przypadku ponownego ustalenia prawa do świadczeń lub ich wysokości na skutek błędu organu rentowego lub odwoławczego, świadczenie przyznane lub podwyższone wypłaca się za okres 3 lat poprzedzających bezpośrednio miesiąc zgłoszenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Pomocnicze
KPA art. 145a
Kodeks postępowania administracyjnego
Podstawa do wznowienia postępowania w przypadku orzeczenia TK o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją.
KPA art. 146 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Uchylenie decyzji z powodu orzeczenia TK nie może nastąpić, jeżeli od doręczenia decyzji upłynęło pięć lat.
KPA art. 151 § § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
W przypadku upływu 5 lat od doręczenia decyzji, organ ogranicza się do stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa.
Konstytucja RP art. 190 § ust. 4
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Orzeczenie TK o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia.
ustawa emerytalna art. 26
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Przepis dotyczący obliczania wysokości emerytury.
KPC art. 477 § 14 § 2 i 3
Kodeks postępowania cywilnego
Przepisy dotyczące rozstrzygania przez sąd w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, w tym w przypadku bezczynności organu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niezgodność przepisu z Konstytucją ma skutek wsteczny. • Organ rentowy popełnił błąd, nie rozpatrując wniosku o przeliczenie emerytury w oparciu o przepisy ustawy emerytalnej i wyrok TK. • Błąd organu rentowego pozwala na ponowne ustalenie świadczenia na podstawie art. 114 ustawy emerytalnej, nawet po upływie 5 lat od wydania pierwotnej decyzji. • Szerokie rozumienie błędu organu rentowego obejmuje sytuacje, gdy organ nie zastosował właściwych przepisów lub orzeczeń.
Odrzucone argumenty
Organ rentowy prawidłowo odmówił uchylenia decyzji z 2013 r. z uwagi na upływ 5-letniego terminu z art. 146 § 1 KPA.
Godne uwagi sformułowania
zasada zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa • niekonstytucyjny przepis nie mógł stanowić podstawy prawnej decyzji • błąd organu rentowego należy rozumieć szeroko, zgodnie z tzw. obiektywną błędnością decyzji • postępowanie sądowe jest wtórne wobec postępowania administracyjnego
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie możliwości przeliczenia emerytury po wyroku TK, mimo upływu terminów, w przypadku błędu organu rentowego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji kobiet urodzonych w latach 1949-1953 i przepisów obowiązujących przed 2013 r. oraz wyroku TK P 20/16.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy ważnego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i jego praktycznych konsekwencji dla obywateli, pokazując, jak prawo może być interpretowane na korzyść jednostki w obliczu błędów instytucji.
“Emerytura przeliczona po latach mimo upływu terminu? Sąd stanął po stronie obywatela!”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.