VIII SA/WA 874/23

VIII SA/Wa 874/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-02-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Marek Wroczyński /przewodniczący/
Renata Nawrot /sprawozdawca/
Sławomir Fularski
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
art. 61 ust. 1 pkt 2 i 3
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 14 lutego 2024 r. sprawy ze skargi E. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia 20 października 2023 r. znak: [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 20 października 2023 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej: organ, Kolegium, SKO), po rozpatrzeniu odwołania E. J.(dalej: skarżąca, strona) od decyzji Prezydenta Miasta R.(dalej: Prezydent, organ I instancji) z 11 sierpnia 2023 r., nr [...] zobowiązującej skarżącą do zwrotu należności, w kwocie 23 407,44 zł z tytułu opłaty za pobyt matki M. S. w Domu Pomocy Społecznej [...] w R. (dalej: dom pomocy społecznej, DPS) w okresie od 4 listopada 2022 r. do 31 marca 2023 r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że decyzją Prezydenta nr [...] z 15 maja 2023, ustalono skarżącej opłatę za pobyt matki w domu pomocy społecznej od 4 listopada 2022 r. do 30 listopada 2022 r. w kwocie 4 299,40 zł oraz od 1 grudnia 2022 r. do 31 marca 2023 r. w kwocie 4 777,01 zł miesięcznie co łącznie daje kwotę 23 407,44 zł.
We wszczętym 11 maja 2023 r. postępowaniu w sprawie nałożenia na skarżącą obowiązku zwrotu wymienionej wyżej kwoty, przeprowadzono czynności, które wykazały, ze skarżąca nie uregulowała ustalonej należności. Pismem z 17 lipca 2023 r. Prezydent powiadomił skarżącą o zakończeniu postępowania, pouczając jednocześnie o możliwości zapoznania się z dotychczas zebranym materiałem dowodowym oraz
o możliwości wystąpienia na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r.
o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901, dalej: u.p.s.) z wnioskiem o odstąpienie żądania zwrotu należności, odroczenia terminu płatności bądź rozłożenia na raty.
Odwołanie od decyzji Prezydenta wniosła skarżąca zarzucając naruszenie art. 51 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez:
1. brak w aktach sprawy odpisu prawomocnego wyroku sądowego dotyczącego prawa do świadczeń alimentacyjnych od Skarżącej na rzecz matki,
2. uwzględnienie przy rozstrzyganiu sprawy, akt M. S.j pomimo, iż nie są one częścią składową akt dotyczących ustalenia opłaty Skarżącej,
3. niewłaściwe prowadzenie akt sprawy poprzez nieponumerowanie stron i nie ułożenie ich w porządku chronologicznym,
4. powierzenie gońcowi doręczenia jej decyzji nr [...] oraz późniejszych pism z 24 kwietnia 2023r., z 14 kwietnia 2023r. (postanowienie), z 4 kwietnia 2023 r., z 14 marca 2023r. (postanowienie), z 2 marca 2023r. oraz z 14 lutego 2023 r.,
5) błędne przyjęcie skuteczności doręczenia zastępczego wymienionych wyżej przesyłek,
6) uznanie za skuteczne doręczenie w drodze awizacjł decyzji nr [...] w sytuacji gdy na zwrotnym potwierdzeniu odbioru dopisano bez podania daty i oznaczenia osoby adnotację "Dec [...]". Adnotacja ta mogła zostać dokonana w okresie późniejszym,
7) niewypełnienie przez pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej obowiązku umieszczenia na potwierdzeniach odbioru informacji o rodzaju wysłanego pisma.
Ponadto skarżąca zarzuciła, że nie została jej doręczona decyzja o umieszczeniu matki w DPS oraz nie poinformowano jej o wysokości opłat przed przyjęciem do placówki. Nie miała wpływu na umieszczenie matki w domu pomocy społecznej ani też na rodzaj tej placówki.
Wobec powyższego skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji oraz o umorzenie postępowania.
Rozpoznając sprawę Kolegium wskazało, że od decyzji Prezydenta z 15 maja 2023 r. skarżąca złożyła odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Postanowieniem 31 sierpnia 2023 r. SKO odmówiło przywrócenia terminu tym samym decyzja ustalająca odpłatność skarżącej za pobyt matki w domu pomocy społecznej stała się ostateczna (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 20 grudnia 2023 r. wydanym w sprawie o sygn. akt VIII SA/Wa 736/23 oddalił skargę na powyższe postanowienie o odmowie przewrócenia terminu).
W dalszej kolejności organ II instancji przywołał treść art. 61 ust. 1 u.p.s. oraz art. 104 ust. 3 u.p.s.
Kolegium podniosło, że w rozpatrywanej sprawie nie jest sporne, iż skarżąca nie wywiązywała się z nałożonego na nią obowiązku uiszczenia opłaty za pobyt matki
w DPS, zatem Prezydent prawidłowo ustalił, iż gmina poniosła zastępczo za skarżącą opłaty z tego tytułu. W konsekwencji gmina uzyskała prawo dochodzenia od skarżącej poniesionych zastępczo opłat. W sytuacji bowiem gdy w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja ostateczna, z której wynika, że strona zobowiązana jest uiścić określoną należność i z obowiązku tego się nie wywiązała, to tak jak wyżej wskazano, właściwą drogą wyegzekwowania takich należności przez gminę jest wydanie decyzji na podstawie art. 104 ust.3 u.p.s.
W ocenie organu okoliczności powyższe uzasadniają wydanie decyzji zobowiązującej skarżącą do zwrotu wydatków poniesionych przez gminę za pobyt matki w DPS. Decyzja w tym przedmiocie jest prawidłowa i wynika z obowiązujących przepisów ustawy o pomocy społecznej. Ponad to organ II instancji wskazał, że
w postępowaniu dotyczącym zwrotu opłat zastępczo wniesionych przez gminę z tytułu pobytu w domu pomocy społecznej zastosowanie znajduje również art. 104 ust. 4 u.p.s.. Jednakże jeżeli osoba zainteresowana zamierza skorzystać z możliwości odstąpienia przez organ od żądania zwrotu wniesionej zastępczo odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, winna złożyć w tym celu stosowny wniosek do organu pierwszej instancji, wykazując wystąpienie szczególnie uzasadnionego przypadku.
W tym zakresie organ nie może działać z urzędu. W niniejszej sprawie wniosek taki nie został złożony, tak więc Prezydent ten nie miał możliwości ustalenia, czy sytuacja skarżącej stanowi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym stanowi art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Wniosku takiego skarżąca nie złożyła również po wydaniu przez organ pierwszej instancji decyzji o zwrocie należności za pobyt matki w domu pomocy społecznej pomimo pouczenia zawartego w decyzji o takiej możliwości. Skarżąca ma możliwość złożenia takiego wniosku do organu I instancji również na obecnym etapie postępowania.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji zarzucając naruszenie: art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji RP poprzez nienależyte umotywowanie decyzji, brak rozważań w zakresie zarzutów i argumentów podniesionych w odwołaniu.
W uzasadnieniu skargi, jej autor odniósł się całej sprawy, okoliczności umieszczenia matki w DPS, akt postępowania M. S..
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem skargi jest decyzja ustalająca skarżącej należność podlegającą zwrotowi z tytułu zaległych opłat za pobyt matki w DPS w wysokości 23 407,44 zł za okres do 4 listopada 2022 r. do 31 marca 2023 r.
Podstawę prawną wydanej decyzji stanowił art. 61 ust. 3 oraz art. 104 ust. 3 u.p.s. Zgodnie z art. 61 ust. 3 u.p.s. w przypadku niewywiązywania się m. in. zstępnych osoby przebywającej w domu pomocy społecznej z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu, ustalonego w decyzji lub umowie, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym
w administracji. Przepis art. 104 ust. 3 – 8 stosuje się odpowiednio. Natomiast w myśl art. 104 ust. 3 u.p.s. wysokość należności, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej.
Podniesienie roszczeń przez gminę wymaga uprzedniego skonkretyzowania
i zindywidualizowania obowiązku ponoszenia opłaty przez osobę zobowiązaną, co może nastąpić w drodze umowy lub decyzji administracyjnej (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2018 r., I OPS 7/17, ONSAiWSA 2018/5/77).
W kontrolowanej sprawie wysokość opłaty skarżącej za pobyt matki w DPS została ustalona na mocy decyzji Prezydenta z 15 maja 2023 r. znak: [...] od 4 listopada 2022 r. do 30 listopada 2022 r. w kwocie 4 299,40 zł oraz od 1 grudnia 2022 r. do 31 marca 2023 r. w kwocie 4 777,01 zł.
W sprawie nie jest sporne, że skarżąca nie wykonała obowiązku uiszczenia opłaty ustalonej przywołaną powyżej decyzją Prezydenta, co skutkowało ponoszeniem opłaty przez Gminę i dochodzeniem od skarżącej zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. Za okres od 4 listopada 2022 r. do 31 marca 2023 r. suma nieuiszczonych przez skarżącą opłat wyniosła 23 407,44 zł.
Skoro zatem w obrocie prawnym funkcjonuje ostateczna i prawomocna decyzja ustalająca skarżącej wysokość opłaty za pobyt matki w DPS, a skarżąca nie uiściła należnych opłat, pokrywanych zastępczo z budżetu Gminy, to niewątpliwie
w przedmiotowej sprawie wystąpiły przesłanki do zastosowania powyższych przepisów
i wydania decyzji w trybie art. 104 ust. 3 u.p.s. W konsekwencji organ I instancji zasadnie wszczął postępowanie na podstawie art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 u.p.s. w przedmiocie ustalenia wysokości należności podlegającej zwrotowi i prawidłowo obliczył wysokość tej należności.
Wysokość opłaty nie była kwestionowana przez stronę skarżącą. W skardze skarżąca podnosiła jedynie, że nie miała ona wpływu na umieszczenie matki w domu pomocy społecznej ani też na rodzaj wybranej placówki. Nadto nie poinformowano jej
o wysokości opłat przed przyjęciem do DPS [...] w R..
W postępowaniu dotyczącym zwrotu opłat zastępczo wniesionych przez gminę
z tytułu pobytu w DPS zastosowanie znajduje art. 104 ust. 4 u.p.s., zgodnie z którym
w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków z tytułu opłat w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, na wniosek osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu. Odstąpienie od ustalenia opłaty musi zostać poprzedzone szczegółowymi ustaleniami w przedmiocie sytuacji skarżącej i dokonania oceny, czy stanowi ona przypadek szczególnie uzasadniony, o którym mowa w art. 104 ust. 4 u.p.s. Tylko takie ustalenia stanowiłyby bowiem podstawę do odstąpienia od obciążania skarżącej opłatą. Wyjaśnić również należy, że na skarżącym spoczywa obowiązek wykazania swojej sytuacji
i przedstawienia wszelkich dowodów istotnych dla rozstrzygnięcia. Jednakże podjęcie decyzji w trybie art. 104 ust. 4 u.p.s. wymaga wniosku wskazanych w tym przepisie podmiotów, tj. osoby zobowiązanej lub pracownika socjalnego. W tym zakresie organ nie może działać z urzędu. W rozpoznawanej sprawie skarżąca wniosku takiego nie złożyła. Zasadnie przy tym wskazało Kolegium, że jeżeli skarżąca zamierza skorzystać z możliwości odstąpienia przez organ od żądania zwrotu wniesionej zastępczo odpłatności za pobyt w DPS, winna złożyć w tym celu stosowny wniosek do organu pierwszej instancji, wykazując wystąpienie szczególnie uzasadnionego przypadku.
Odnosząc się do podnoszonych skardze zarzutów dotyczące postępowania
w przedmiocie umieszczenia matki skarżącej w domu pomocy społecznej oraz postępowania w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt matki w DPS przepisów postępowania poprzez niepoinformowanie skarżącej o umieszczeniu matki w DPS,
o obowiązku uiszczania opłaty oraz konieczności współpracy przy ustalaniu wysokości opłaty należy podkreślić, że ustalenie wysokości opłaty skarżącej za pobyt jego matki
w domu pomocy społecznej nie było przedmiotem zaskarżonej decyzji.
Decyzja nakładająca na skarżącą obowiązek uiszczania opłaty za pobyt matki
w domu pomocy społecznej jest ostateczna, zatem ponowne jej badanie w innym postępowaniu jest niedopuszczalne. Stąd też okoliczności dotyczące zasadności ponoszenia opłat przez skarżące nie mogłyby być badane w tym postępowaniu.. Wydając decyzję na podstawie art. 104 ust. 3 u.p.s. organ ustala kwotę podlegającą zwrotowi, a nie wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oraz osoby zobowiązane do jej ponoszenia. Organ jest związany granicami sprawy, a granice te wyznacza jej przedmiot.
Podsumowując Sąd doszedł do przekonania, że w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, ani też innego naruszenia przepisów postępowania, mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Decyzje organów wydających decyzje w kontrolowanej sprawie zasłały należycie uzasadnione, nie doszło zatem do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a.
Sąd nie dopatrzył się także naruszenia art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku