V CK 869/04
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowód S. P. dochodził od pozwanego (...) Przedsiębiorstwa W.(…) Sp. z o. o w W. zapłaty kwoty 193.661,08 zł tytułem wynagrodzenia za wykonane roboty elektryczne. Powód działał jako podwykonawca, generalnym wykonawcą było pozwane Przedsiębiorstwo, a inwestorem Gmina Miejska P. Sąd Okręgowy w W. uwzględnił powództwo, uznając roszczenie za zasadne i oddalając zarzut potrącenia kar umownych. Sąd Apelacyjny zmienił ten wyrok, oddalając powództwo. Uznał umowę przelewu wierzytelności za nieważną z powodu niemożliwości świadczenia, a następnie stwierdził, że wierzytelność powoda umorzyła się w wyniku potrącenia kar umownych przez pozwanego. Sąd Apelacyjny uznał, że ciężar dowodu wykonania zobowiązania spoczywał na powodzie, a nie na pozwanym, który dochodził kar umownych. Sąd Najwyższy, rozpoznając kasację powoda, uchylił zaskarżony wyrok. Kluczowym zarzutem kasacji było naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 6 i 484 k.c.) oraz postępowania (art. 233 § 1 k.p.c.) poprzez błędną ocenę dowodów i niewłaściwe rozłożenie ciężaru dowodu. Sąd Najwyższy uznał, że przy odpowiedzialności kontraktowej, w tym przy dochodzeniu kar umownych, na dłużniku (tu: powodzie) spoczywa ciężar wykazania, że niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania nastąpiło na skutek okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności. Wierzyciel (tu: pozwany) musi wykazać istnienie zobowiązania, jego treść oraz fakt niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Sąd Apelacyjny błędnie przerzucił ten ciężar dowodu na powoda. W związku z tym Sąd Najwyższy uchylił wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie prawidłowego rozkładu ciężaru dowodu w sprawach o kary umowne oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności kontraktowej w umowach o roboty budowlane.
Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z umową przelewu i zarzutem potrącenia, ale ogólne zasady dotyczące ciężaru dowodu są uniwersalne.
Zagadnienia prawne (3)
Jaki jest rozkład ciężaru dowodu w przypadku dochodzenia kary umownej z tytułu nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Wierzyciel (dochodzący kary umownej) musi wykazać istnienie zobowiązania, jego treść oraz fakt niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Dłużnik (któremu zarzuca się niewykonanie lub nienależyte wykonanie) musi wykazać, że niewykonanie lub nienależyte wykonanie nastąpiło na skutek okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że zgodnie z art. 471 k.c. istnieje domniemanie winy dłużnika przy odpowiedzialności kontraktowej, co przerzuca na niego obowiązek wykazania braku swojej winy. W przypadku kar umownych, wierzyciel nie musi udowadniać szkody, ale musi wykazać podstawowe przesłanki powstania odpowiedzialności kontraktowej.
Czy umowa przelewu wierzytelności, której przedmiotem jest wierzytelność nieistniejąca lub niemożliwa do zrealizowania, jest nieważna?
Odpowiedź sądu
Umowa przelewu wierzytelności, której przedmiotem jest świadczenie niemożliwe, jest bezwzględnie nieważna na podstawie art. 387 k.c.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał umowę przelewu za nieważną, ponieważ pozwane Przedsiębiorstwo nie posiadało wierzytelności wobec Gminy P. za roboty elektryczne, które miały być przedmiotem przelewu. Sąd Najwyższy nie zakwestionował tej podstawy prawnej, ale skupił się na dalszych konsekwencjach i rozkładzie ciężaru dowodu.
Czy zarzut potrącenia kary umownej może być skutecznie podniesiony, jeśli wykonanie zobowiązania nie zostało należycie wykazane przez wierzyciela?
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli wierzyciel nie wykaże należytego wykonania zobowiązania lub okoliczności zwalniających go z odpowiedzialności, nie może skutecznie dochodzić kar umownych.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał zarzut potrącenia za zasadny, opierając się na błędnym założeniu o ciężarze dowodu. Sąd Najwyższy wskazał, że pozwany musiałby wykazać nienależyte wykonanie robót przez powoda, aby kara umowna mogła być skutecznie potrącona.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| S. P. | osoba_fizyczna | powód |
| (...) Przedsiębiorstwo W.(…) Sp. z o. o w W. | spółka | pozwany |
| Gmina Miejska P. | instytucja | interwenient uboczny |
Przepisy (8)
Główne
k.c. art. 471
Kodeks cywilny
Określa odpowiedzialność dłużnika za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania i zawiera domniemanie winy.
k.c. art. 483 § § 1
Kodeks cywilny
Definicja i dopuszczalność zastrzeżenia kary umownej.
k.c. art. 484 § § 1
Kodeks cywilny
Skutki zastrzeżenia kary umownej – należy się w zastrzeżonej wysokości bez względu na wysokość szkody.
k.c. art. 6
Kodeks cywilny
Ogólna zasada rozkładu ciężaru dowodu.
Pomocnicze
k.c. art. 387
Kodeks cywilny
Dotyczy nieważności umowy z powodu niemożliwości świadczenia.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasady oceny dowodów przez sąd.
k.p.c. art. 393 § 13 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
Ustawa z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych art. 3
Przepis przejściowy dotyczący stosowania przepisów k.p.c.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przez Sąd Apelacyjny art. 6 k.c. w związku z art. 471 k.c. poprzez błędne rozłożenie ciężaru dowodu w zakresie odpowiedzialności kontraktowej i dochodzenia kar umownych. • Naruszenie przez Sąd Apelacyjny art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 39313 § 1 k.p.c. przez rażąco wadliwą ocenę dowodów.
Godne uwagi sformułowania
W art. 471 k.c. zawarte jest bowiem domniemanie, że niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązana nastąpiło na skutek okoliczności, za które dłużnik ponosi odpowiedzialność. • Tym samym na dłużnika przerzucony został obowiązek wykazania, że niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania nastąpiło na skutek okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. • Wierzyciel, dla którego zastrzeżona została kara umowna nie ma obowiązku wykazywać faktu poniesienia szkody i o tyle jego sytuacja dowodowa jest lepsza.
Skład orzekający
Lech Walentynowicz
przewodniczący
Zbigniew Kwaśniewski
członek
Elżbieta Skowrońska-Bocian
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie prawidłowego rozkładu ciężaru dowodu w sprawach o kary umowne oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności kontraktowej w umowach o roboty budowlane."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z umową przelewu i zarzutem potrącenia, ale ogólne zasady dotyczące ciężaru dowodu są uniwersalne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy kluczowego zagadnienia rozkładu ciężaru dowodu w kontekście kar umownych, co jest częstym problemem w sporach budowlanych i kontraktowych. Wyrok Sądu Najwyższego wyjaśnia fundamentalne zasady odpowiedzialności kontraktowej.
“Kto musi udowodnić winę? Sąd Najwyższy wyjaśnia zasady kar umownych w budownictwie.”
Dane finansowe
WPS: 193 661,08 PLN
Sektor
budownictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.