SN
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSkarga nadzwyczajna Prokuratora Generalnego dotyczyła prawomocnego nakazu zapłaty wydanego przez Sąd Rejonowy w B. w 2006 roku, zasądzającego od pozwanej kwotę 400 zł wraz z odsetkami umownymi w wysokości 9% dziennie od dnia zawarcia umowy pożyczki. Prokurator Generalny zarzucił naruszenie prawa materialnego (art. 353¹ k.c. w zw. z art. 58 k.c.) oraz prawa procesowego (art. 499 k.p.c.), wskazując na lichwiarski charakter odsetek i brak zbadania przez sąd z urzędu potencjalnie nieuczciwych warunków umowy, co naruszało konstytucyjne prawo do sądu (art. 45 Konstytucji RP) i ochronę konsumentów (art. 76 Konstytucji RP). Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, uznał ją za zasadną. Stwierdził, że zastrzeżone odsetki w wysokości 9% dziennie (co daje ponad 3000% w skali roku) były rażąco wygórowane, sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i naturą umowy pożyczki, a tym samym nieważne na podstawie art. 58 § 2 k.c. Sąd Rejonowy, wydając nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, zaniechał zbadania tych kwestii z urzędu, co stanowiło naruszenie przepisów procesowych i konstytucyjnych zasad ochrony konsumenta oraz prawa do rzetelnego procesu. Sąd Najwyższy podkreślił, że z umowy pożyczki na kwotę 400 zł wyegzekwowano łącznie prawie 40 000 zł, co świadczy o rażącej niesprawiedliwości. W związku z tym, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony nakaz zapłaty i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w B., który ma dokonać wszechstronnej analizy roszczenia z uwzględnieniem wskazanych przez Sąd Najwyższy zasad.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie stosowania skargi nadzwyczajnej w przypadkach rażącej niesprawiedliwości, interpretacja przepisów o lichwie i ochronie konsumentów, obowiązek sądu do badania umów z urzędu.
Dotyczy specyficznej sytuacji rażącego naruszenia prawa i zasad współżycia społecznego, gdzie doszło do wyegzekwowania kwoty wielokrotnie przewyższającej pierwotne zobowiązanie.
Zagadnienia prawne (3)
Czy umowa pożyczki z lichwiarskimi odsetkami (9% dziennie) jest ważna w świetle zasad współżycia społecznego i przepisów o swobodzie umów?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, umowa pożyczki z tak rażąco wygórowanymi odsetkami jest nieważna jako sprzeczna z zasadami współżycia społecznego i naturą stosunku prawnego.
Uzasadnienie
Zastrzeżenie odsetek w wysokości 9% dziennie od kwoty 400 zł jest rażąco wygórowane, sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i naturą umowy pożyczki, co czyni ją nieważną na podstawie art. 58 § 2 k.c. w zw. z art. 353¹ k.c.
Czy sąd wydający nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym ma obowiązek z urzędu badać potencjalnie nieuczciwe warunki umowy, zwłaszcza w sprawach konsumenckich?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd ma obowiązek z urzędu badać potencjalnie nieuczciwe warunki umowy, szczególnie gdy strona działa jako konsument, a oprocentowanie jest rażąco wysokie.
Uzasadnienie
Konsumencki charakter sprawy i rażąco wysokie odsetki obligowały Sąd Rejonowy do zbadania umowy z urzędu. Zaniechanie tego obowiązku, skutkujące wydaniem nakazu zapłaty, narusza prawo do sądu i ochronę konsumentów.
Czy wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym jest dopuszczalne, gdy z treści pozwu wynika oczywista bezzasadność roszczenia w zakresie odsetek?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, nakaz zapłaty nie może być wydany, jeżeli według treści pozwu roszczenie jest oczywiście bezzasadne.
Uzasadnienie
Skoro umowa pożyczki z lichwiarskimi odsetkami była nieważna, roszczenie w zakresie tych odsetek było oczywiście bezzasadne. Sąd Rejonowy powinien był skierować sprawę do rozpoznania w trybie zwykłym, a nie wydawać nakaz zapłaty.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| D. sp. z o.o. w B. | spółka | powód |
| T.Z. Syndyk masy upadłości B.S. | inne | pozwany |
| Prokurator Generalny | organ_państwowy | wnioskodawca |
Przepisy (9)
Główne
ustawa o SN art. 89 § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Podstawa do wniesienia skargi nadzwyczajnej, gdy orzeczenie narusza zasady lub wolności i prawa człowieka, rażąco narusza prawo lub zachodzi sprzeczność istotnych ustaleń z materiałem dowodowym.
k.c. art. 353 § 1
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów, która podlega ograniczeniom przez naturę stosunku prawnego, ustawę i zasady współżycia społecznego.
k.c. art. 58 § 2
Kodeks cywilny
Nieważność czynności prawnej sprzecznej z zasadami współżycia społecznego.
k.p.c. art. 499 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Przesłanki negatywne wydania nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym (m.in. oczywista bezzasadność roszczenia).
Pomocnicze
ustawa o SN art. 26 § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Określa właściwość Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych do rozpoznawania skarg nadzwyczajnych.
k.c. art. 58 § 1
Kodeks cywilny
Nieważność czynności prawnej sprzecznej z ustawą.
k.c. art. 359 § 2
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący odsetek maksymalnych (choć w kontekście sprawy odnosi się do stanu prawnego po wejściu w życie art. 359 § 2² k.c.).
k.p.c. art. 498 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Obowiązek wyznaczenia rozprawy w razie braku podstaw do wydania nakazu zapłaty.
k.p.c. art. 398 § 18
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach w postępowaniu kasacyjnym (tu zastosowane przez analogię do skargi nadzwyczajnej).
Argumenty
Skuteczne argumenty
Lichwiarski charakter odsetek umownych (9% dziennie) narusza zasady współżycia społecznego i naturę umowy pożyczki. • Sąd Rejonowy miał obowiązek z urzędu zbadać nieuczciwe warunki umowy pożyczki, zwłaszcza w kontekście ochrony konsumenta. • Wydanie nakazu zapłaty było niedopuszczalne, gdyż roszczenie w zakresie odsetek było oczywiście bezzasadne.
Odrzucone argumenty
Argumenty strony powodowej (D. sp. z o.o.) o ważności umowy i zasadności roszczenia (choć nie zostały szczegółowo przedstawione w tekście, można je wywnioskować z odpowiedzi na skargę).
Godne uwagi sformułowania
odsetek umownych w wysokości 9% dziennie od dnia zawarcia umowy • zapisy ww. umowy w zakresie odsetek o charakterze lichwy • naruszały zasadę swobody umów z art. 353¹ k.c., były sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, a przez to nieważne na zasadzie art. 58 § 2 k.c. • konsumencki charakter rozpoznawanej sprawy i niezbadanie przez Sąd Rejonowy z urzędu potencjalnie nieuczciwego charakteru zapisów umowy • nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym nie mógł być więc wydany • nie odpowiada prawu • nie dają się pogodzić z podstawowymi zasadami demokratycznego państwa prawnego, będąc prima facie orzeczeniami w sposób elementarny niesprawiedliwymi • w niniejszej sprawie mamy do czynienia z tzw. lichwą • nieuczciwość warunków umowy pożyczki widoczna była prima facie
Skład orzekający
Krzysztof Wiak
przewodniczący
Janusz Niczyporuk
sprawozdawca
Jarosław Gałkiewicz
ławnik Sądu Najwyższego
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie stosowania skargi nadzwyczajnej w przypadkach rażącej niesprawiedliwości, interpretacja przepisów o lichwie i ochronie konsumentów, obowiązek sądu do badania umów z urzędu."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji rażącego naruszenia prawa i zasad współżycia społecznego, gdzie doszło do wyegzekwowania kwoty wielokrotnie przewyższającej pierwotne zobowiązanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 9/10
Sprawa pokazuje, jak skarga nadzwyczajna może interweniować w przypadkach skrajnej niesprawiedliwości, gdzie lichwiarskie odsetki doprowadziły do wyegzekwowania kwoty wielokrotnie przewyższającej pierwotne, niewielkie zobowiązanie.
“Lichwa w sądzie: Sąd Najwyższy uchyla nakaz zapłaty z 2006 roku po wyegzekwowaniu 40 tys. zł z pożyczki 400 zł!”
Dane finansowe
WPS: 400 PLN
kwota główna: 400 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.