III USKP 139/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie, który stwierdził, że P. D. podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w Firmie Handlowo-Usługowej s.c. w S. w okresie od 1 lipca 2014 r. do 27 września 2017 r. ZUS kwestionował istnienie stosunku pracy, twierdząc, że umowa była pozorna i miała na celu obejście przepisów prawa, aby umożliwić P. D. nabycie prawa do zasiłków chorobowych z dwóch tytułów. Sąd Okręgowy w Krośnie przychylił się do tego stanowiska, oddalając odwołania. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie zmienił jednak wyrok, uznając umowę o pracę za faktyczną, podkreślając, że praca była wykonywana, a motywacja stron (np. chęć uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego) jest akceptowalna prawnie i moralnie, o ile umowa jest faktycznie realizowana. Sąd Najwyższy, oddalając skargę kasacyjną ZUS, potwierdził stanowisko Sądu Apelacyjnego. Podkreślono, że Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę w granicach zaskarżenia i podstaw, a ustalenia faktyczne sądów niższych instancji są wiążące. Sąd Najwyższy uznał, że umowa o pracę nie była pozorna ani nie naruszała prawa ani zasad współżycia społecznego, ponieważ była faktycznie wykonywana. Zwrócono uwagę na potencjalne manipulacje P. D. tytułami ubezpieczenia, ale stwierdzono, że kwestie te wykraczają poza zakres kognicji sądu ubezpieczeń społecznych, który jest ograniczony decyzją organu rentowego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie, że faktyczne wykonywanie umowy o pracę jest kluczowe dla podlegania ubezpieczeniom społecznym, a motywacja stron (np. chęć uzyskania świadczeń) nie dyskwalifikuje umowy, jeśli jest ona realizowana. Określenie granic kognicji sądów ubezpieczeń społecznych.
Dotyczy specyficznej sytuacji sporów o podleganie ubezpieczeniom społecznym na podstawie umowy o pracę, gdzie kluczowe jest ustalenie faktycznego charakteru stosunku pracy.
Zagadnienia prawne (2)
Czy umowa o pracę, która jest faktycznie wykonywana, może zostać uznana za pozorną lub zmierzającą do obejścia prawa w kontekście podlegania ubezpieczeniom społecznym, jeśli głównym motywem stron było uzyskanie świadczeń z ubezpieczenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, umowa o pracę, która jest faktycznie wykonywana, nie może zostać uznana za pozorną ani zmierzającą do obejścia prawa, nawet jeśli głównym motywem stron było uzyskanie świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Taki motyw jest społecznie i moralnie akceptowalny, o ile umowa jest realizowana.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że kluczowe jest faktyczne wykonywanie umowy o pracę. Motywacja stron, nawet jeśli skupiona na uzyskaniu świadczeń ubezpieczeniowych, nie dyskwalifikuje umowy, jeśli jej postanowienia są realizowane. Pozorność wymaga braku woli wywołania skutków prawnych, a obejście prawa wymaga celu zakazanego przez ustawę, czego nie ma w sytuacji faktycznego zatrudnienia.
Czy sąd ubezpieczeń społecznych może orzekać o kwestiach nieobjętych decyzją organu rentowego, w tym o istnieniu innych tytułów do ubezpieczeń społecznych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd ubezpieczeń społecznych jest związany zakresem kognicji wyznaczonym przez decyzję organu rentowego i odwołanie od niej. Nie może orzekać o kwestiach nieobjętych decyzją.
Uzasadnienie
Zakres kognicji sądów ubezpieczeń społecznych jest ograniczony decyzją organu rentowego. Jeśli decyzja dotyczy jednego tytułu do ubezpieczenia (np. umowy o pracę), sąd nie może badać istnienia innych tytułów, które nie były przedmiotem postępowania przed ZUS.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| P. D. | osoba_fizyczna | odwołujący się/ubezpieczony |
| G. D. | osoba_fizyczna | wspólnik/płatnik składek |
| M. D. | osoba_fizyczna | wspólnik/płatnik składek |
| Firmy Handlowo Usługowej s.c. w S. | spółka | płatnik składek |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Jaśle | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (12)
Główne
u.s.u.s. art. 6 § ust. 1 pkt 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Podstawa podlegania pracowników obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.
u.s.u.s. art. 11 § ust. 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Podstawa podlegania pracowników obowiązkowym ubezpieczeniom chorobowemu.
u.s.u.s. art. 12 § ust. 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Podstawa podlegania pracowników obowiązkowym ubezpieczeniom wypadkowemu.
u.s.u.s. art. 13 § pkt 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Określenie okresu podlegania ubezpieczeniom pracowniczym - od dnia nawiązania stosunku pracy do jego zakończenia.
Pomocnicze
k.c. art. 58 § § 1 i § 2
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący nieważności czynności prawnej sprzecznej z ustawą, mającej na celu obejście ustawy lub sprzecznej z zasadami współżycia społecznego. Sąd Najwyższy analizował jego zastosowanie do umowy o pracę w kontekście ubezpieczeń społecznych.
k.c. art. 83 § § 1
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący pozorności czynności prawnej. Sąd Najwyższy analizował, czy umowa o pracę była pozorna.
k.p. art. 22 § § 1
Kodeks pracy
Definicja stosunku pracy. Sąd Apelacyjny uznał, że umowa o pracę spełniała essentialia negotii z tego przepisu.
k.p.c. art. 327 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący wymagań stawianych uzasadnieniu wyroku. Sąd Najwyższy ocenił, czy uzasadnienie Sądu Apelacyjnego było prawidłowe.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący postępowania apelacyjnego. Sąd Najwyższy analizował jego zastosowanie w kontekście zarzutów skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 398 § 13 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Określa zakres rozpoznania skargi kasacyjnej przez Sąd Najwyższy.
k.p.c. art. 398 § 3 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Określa podstawy skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 398 § 14
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący oddalenia skargi kasacyjnej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umowa o pracę była faktycznie wykonywana. • Motywacja stron (chęć uzyskania świadczeń) jest akceptowalna, jeśli umowa jest realizowana. • Sąd Apelacyjny prawidłowo ocenił materiał dowodowy. • Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi sądów niższych instancji.
Odrzucone argumenty
Umowa o pracę była pozorna. • Umowa o pracę zmierzała do obejścia prawa. • Uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego było wadliwe (zarzut procesowy).
Godne uwagi sformułowania
Chęć włączenia się - w drodze nawiązania stosunku pracy - do systemu ubezpieczeń społecznych nie jest sprzeczna z prawem ani z zasadami współżycia społecznego, nie podlega ujemnej ocenie moralnej, nie zmierza również do obejścia prawa, jeśli tylko umowa o pracę jest faktycznie wykonywana w praktyce. • Zakres kognicji sądów ubezpieczeń społecznych zakreśla decyzja organu rentowego, od której wniesiono odwołanie. • Podlegały obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu i rentowym, chorobowemu oraz wypadkowemu w okresie od 1 lipca 2014 r. do 27 września 2017 r.
Skład orzekający
Bohdan Bieniek
przewodniczący
Halina Kiryło
sprawozdawca
Maciej Pacuda
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie, że faktyczne wykonywanie umowy o pracę jest kluczowe dla podlegania ubezpieczeniom społecznym, a motywacja stron (np. chęć uzyskania świadczeń) nie dyskwalifikuje umowy, jeśli jest ona realizowana. Określenie granic kognicji sądów ubezpieczeń społecznych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji sporów o podleganie ubezpieczeniom społecznym na podstawie umowy o pracę, gdzie kluczowe jest ustalenie faktycznego charakteru stosunku pracy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu sporów z ZUS o podleganie ubezpieczeniom społecznym, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego jasno określa kryteria oceny umów o pracę w tym kontekście, co jest bardzo praktyczne dla prawników i ubezpieczonych.
“Czy umowa o pracę dla chorego pracownika to obejście prawa? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Sektor
ubezpieczenia
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.