III PZP 3/04
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuUchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 15 września 2004 r. rozstrzygnęła wątpliwości prawne dotyczące stosowania art. 241(13) § 2 Kodeksu pracy w kontekście wprowadzania zmian w układach zbiorowych pracy. Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił uwagę na rozbieżności w orzecznictwie sądów pracy, które dotyczyły sytuacji, gdy ponadzakładowy układ zbiorowy pracy wprowadzał mniej korzystne dla pracowników zasady ustalania niektórych składników wynagrodzenia (dodatku stażowego i dodatku za pracę w warunkach szkodliwych), ale jednocześnie nowe zasady nie powodowały obniżenia globalnego wynagrodzenia pracownika. Sąd Najwyższy, po analizie przepisów Kodeksu pracy oraz bogatego orzecznictwa, w tym uchwał i wyroków z lat wcześniejszych, przyjął, że ocena, czy dane postanowienie układu zbiorowego pracy jest mniej korzystne dla pracownika, nie może być dokonywana globalnie. Oznacza to, że pracodawca musi analizować poszczególne składniki wynagrodzenia i warunki ich przyznawania. Jeśli wprowadzone postanowienie dotyczące konkretnego składnika wynagrodzenia jest mniej korzystne dla pracownika niż dotychczasowe warunki, pracodawca jest zobowiązany do wypowiedzenia pracownikowi dotychczasowych warunków umowy o pracę. Uchwała podkreśla, że nawet jeśli ogólne wynagrodzenie pracownika nie ulegnie obniżeniu, pogorszenie warunków przyznawania poszczególnych jego składników (np. dodatków) wymaga zastosowania procedury wypowiedzenia zmieniającego. Sąd Najwyższy oparł swoje stanowisko na wykładni językowej, logicznej i systemowej przepisów Kodeksu pracy, wskazując na konieczność ochrony indywidualnych praw pracowniczych.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja art. 241(13) § 2 Kodeksu pracy dotycząca wypowiedzenia zmieniającego warunki pracy i płacy w przypadku wprowadzania mniej korzystnych postanowień przez układy zbiorowe pracy, nawet gdy globalne wynagrodzenie nie ulega obniżeniu.
Dotyczy sytuacji wprowadzania zmian przez układy zbiorowe pracy. Ocena konkretnych przypadków może wymagać analizy szczegółowych postanowień i indywidualnych umów.
Zagadnienia prawne (1)
Czy wprowadzenie ponadzakładowym układem zbiorowym pracy mniej korzystnych dla pracowników zasad wypłaty dodatku za staż pracy oraz dodatków za pracę w warunkach szkodliwych dla zdrowia, uciążliwych i niebezpiecznych, wymaga od pracodawcy zastosowania art. 241(13) § 2 Kodeksu pracy, także wówczas, gdy nowe zasady nie powodują obniżki globalnego wynagrodzenia pracownika?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wprowadzenie układem zbiorowym pracy mniej korzystnych dla pracowników warunków nabywania i ustalania wysokości niektórych składników wynagrodzenia za pracę wymaga wypowiedzenia dotychczasowych warunków umowy o pracę także wtedy, gdy ukształtowane nowym układem wynagrodzenie nie uległo obniżeniu.
Uzasadnienie
Ocena korzystności lub niekorzystności postanowień układu zbiorowego pracy nie może mieć charakteru globalnego, lecz musi dotyczyć poszczególnych składników wynagrodzenia. Pogorszenie warunków przyznawania konkretnego składnika wynagrodzenia, nawet przy braku obniżki globalnego wynagrodzenia, wymaga wypowiedzenia pracownikowi dotychczasowych warunków umowy o pracę.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Rzecznik Praw Obywatelskich | instytucja | wnioskodawca |
| Pracownicy PKP CARGO Spółka Akcyjna | inne | strona postępowania |
| Polskie Koleje Państwowe CARGO Spółka Akcyjna | spółka | pracodawca |
| PKP Przewozy Regionalne Spółka z o.o. | spółka | pracodawca |
| Prokuratura Krajowa | organ_państwowy | udział |
Przepisy (10)
Główne
k.p. art. 241(13) § § 2
Kodeks pracy
Postanowienia układu mniej korzystne dla pracowników wprowadza się w drodze wypowiedzenia pracownikom dotychczasowych warunków umowy o pracę lub innego aktu stanowiącego podstawę nawiązania stosunku pracy. Ocena korzystności nie może być globalna, lecz musi dotyczyć poszczególnych składników wynagrodzenia.
Pomocnicze
u.SN art. 60 § § 2
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Podstawa prawna wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich o podjęcie uchwały.
u.RPO art. 16 § ust. 2 pkt 4
Ustawa o Rzeczniku Praw Obywatelskich
Podstawa prawna wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich o podjęcie uchwały.
k.p. art. 42
Kodeks pracy
Dotyczy wypowiedzenia zmieniającego.
k.p. art. 9
Kodeks pracy
Reguluje relację przepisów układu zbiorowego pracy do ustawowych przepisów prawa pracy.
k.p. art. 18
Kodeks pracy
Reguluje relacje układu zbiorowego pracy do umowy o pracę.
Ustawa o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw art. 1
Nowelizacja Kodeksu pracy wprowadzająca zmiany w art. 241(13) § 2.
Ustawa o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw art. 8 § ust. 2
Dotyczy zastosowania art. 241(13) § 2 k.p. do regulaminu wynagradzania.
Ustawa o zasadach tworzenia zakładowych systemów wynagradzania art. 21
Przepis dotyczący zastępowania warunków umowy o pracę przez porozumienie płacowe.
u.zz art. 32 § ust. 2
Ustawa o związkach zawodowych
Zakaz jednostronnej zmiany warunków pracy lub płacy na niekorzyść członka zarządu organizacji związkowej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Ocena korzystności postanowień układu zbiorowego pracy nie może być globalna, lecz musi dotyczyć poszczególnych składników wynagrodzenia. • Pogorszenie warunków przyznawania konkretnego składnika wynagrodzenia, nawet przy braku obniżki globalnego wynagrodzenia, wymaga wypowiedzenia pracownikowi dotychczasowych warunków umowy o pracę. • Wykładnia językowa, logiczna i systemowa art. 241(13) § 2 k.p. przemawia za koniecznością wypowiedzenia zmieniającego w przypadku wprowadzenia mniej korzystnych warunków dla pracownika.
Odrzucone argumenty
Nowe zasady nie powodują obniżki globalnego wynagrodzenia pracownika, zatem nie jest wymagane wypowiedzenie zmieniające. • Porównanie ogółu postanowień regulujących warunki uzyskania i wysokość wynagrodzenia pracowników nie uzasadnia potrzeby zastosowania wypowiedzenia zmieniającego.
Godne uwagi sformułowania
ocena korzystności (niekorzystności) dla pracownika nowego lub zmienionego układu zbiorowego pracy [...] czy [...] ma przebiegać na płaszczyźnie pojedynczych postanowień, czy też ma następować przez porównywanie grup postanowień pozostających ze sobą w związku prawnym lub rzeczowym • postanowienia układu mniej korzystne dla pracowników wprowadza się w drodze wypowiedzenia pracownikom dotychczasowych warunków umowy o pracę • nie można ograniczać się do oceny globalnej, gdyż moglibyśmy wówczas dojść do zasadniczo odmiennych wniosków, że nowy układ jest w całości korzystniejszy dla pracowników • wynagrodzenie nie może być traktowane w sposób globalny. Należy badać, jakie składniki wchodzą w skład zmienionego wynagrodzenia i czy nie rzutują one, jako czynniki przyszłe i nie-pewne na obniżenie zarobków w przyszłości.
Skład orzekający
Walerian Sanetra
przewodniczący
Krystyna Bednarczyk
sędzia
Teresa Flemming-Kulesza
sędzia
Beata Gudowska
sprawozdawca
Kazimierz Jaśkowski
sędzia
Roman Kuczyński
sprawozdawca
Jadwiga Skibińska-Adamowicz
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 241(13) § 2 Kodeksu pracy dotycząca wypowiedzenia zmieniającego warunki pracy i płacy w przypadku wprowadzania mniej korzystnych postanowień przez układy zbiorowe pracy, nawet gdy globalne wynagrodzenie nie ulega obniżeniu."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji wprowadzania zmian przez układy zbiorowe pracy. Ocena konkretnych przypadków może wymagać analizy szczegółowych postanowień i indywidualnych umów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego aspektu prawa pracy, jakim jest ochrona praw pracowniczych przy zmianach warunków zatrudnienia przez układy zbiorowe. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego ma istotne znaczenie praktyczne dla pracodawców i pracowników.
“Czy obniżka dodatku stażowego wymaga wypowiedzenia umowy, nawet jeśli pensja nie spada?”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.