III OSK 2498/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Miasta Katowice od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który oddalił skargę miasta na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Śląskiego. Wojewoda stwierdził nieważność § 1 pkt 2 uchwały Rady Miasta Katowice z dnia 29 lutego 2024 r. w sprawie zmian Statutu Dzielnicy [...] część zachodnia, uznając, że przyznawanie diet członkom komisji wyborczych do rad dzielnic jest niezgodne z prawem, powołując się na wcześniejszy wyrok NSA. WSA w Gliwicach uznał, że jest związany tym wyrokiem i oddalił skargę miasta. NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że WSA błędnie zastosował art. 170 P.p.s.a. (zasada związania prawomocnym orzeczeniem), ponieważ poprzedni wyrok NSA dotyczył innej uchwały i innego rozstrzygnięcia nadzorczego. Sąd kasacyjny uznał, że Rada Miasta Katowice miała prawo uregulować w statucie jednostki pomocniczej zasady i tryb wyborów, w tym kwestię diet dla członków komisji wyborczych, powołując się na zasadę samodzielności samorządu terytorialnego (art. 165 ust. 2 Konstytucji RP) oraz postanowienia Europejskiej Karty Samorządu Lokalnego. NSA uchylił zaskarżony wyrok i rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody, zasądzając koszty postępowania na rzecz Miasta Katowice.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja zasady związania prawomocnym orzeczeniem (art. 170 P.p.s.a.) w kontekście odrębnych rozstrzygnięć nadzorczych dotyczących uchwał jednostek samorządu terytorialnego. Potwierdzenie zakresu samodzielności statutowej jednostek pomocniczych i prawa do regulowania kwestii wyborczych, w tym diet.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej jednostek pomocniczych i ich statutów, a także relacji między organami nadzoru a samorządem.
Zagadnienia prawne (3)
Czy sąd administracyjny jest związany poprzednim prawomocnym wyrokiem NSA w sprawie dotyczącej uchwały rady gminy, jeśli późniejsza uchwała i rozstrzygnięcie nadzorcze dotyczą odmiennych kwestii, mimo podobieństwa stron i przedmiotu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd nie jest związany poprzednim wyrokiem, jeśli późniejsza sprawa dotyczy innej uchwały i innego rozstrzygnięcia nadzorczego, nawet przy tożsamości stron.
Uzasadnienie
NSA stwierdził, że zasada związania prawomocnym orzeczeniem (art. 170 P.p.s.a.) dotyczy tożsamości stosunku prawnego i sprawy. W tej sprawie, mimo podobieństwa stron, przedmiotem kontroli były odrębne uchwały i rozstrzygnięcia nadzorcze, co wykluczało zastosowanie art. 170 P.p.s.a.
Czy rada gminy ma uprawnienie do uregulowania w statucie jednostki pomocniczej kwestii przyznawania diet członkom komisji wyborczych do organów tej jednostki?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, rada gminy ma takie uprawnienie, o ile nie narusza to przepisów prawa.
Uzasadnienie
NSA uznał, że art. 35 ust. 3 u.s.g. (zakres statutu jednostki pomocniczej) ma charakter otwarty ('w szczególności'), a rada gminy ma prawo regulować zasady i tryb wyborów. Brak wyraźnego zakazu przyznawania diet oraz potrzeba zapewnienia funkcjonowania jednostek pomocniczych uzasadniają takie uregulowanie.
Czy przyznanie diet członkom komisji wyborczych do organów jednostki pomocniczej narusza zasadę samodzielności samorządu terytorialnego i zasadę proporcjonalności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli jest to uzasadnione i nie narusza przepisów prawa.
Uzasadnienie
NSA podkreślił, że ingerencja w samodzielność samorządu musi być uzasadniona i proporcjonalna. Uregulowanie diet w statucie, w sytuacji braku chętnych do pełnienia funkcji społecznych, nie stanowi nadmiernej ingerencji i wpisuje się w realizację zadań samorządu.
Przepisy (16)
Główne
u.s.g. art. 35 § 3
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Statut jednostki pomocniczej ma zawierać regulacje dotyczące m.in. zasad i trybu wyborów organów. Katalog spraw jest otwarty ('w szczególności').
Konstytucja RP art. 165 § 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Statuuje zasadę samodzielności samorządu terytorialnego, w tym samodzielność statutową.
Konstytucja RP art. 169 § 4
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ustrój wewnętrzny jednostek samorządu terytorialnego określają, w granicach ustaw, ich organy stanowiące.
Pomocnicze
P.p.s.a. art. 170
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Prawomocne orzeczenie wiąże strony i sąd, ale także inne sądy i organy, jednak tylko w odniesieniu do tożsamości stosunku prawnego i sprawy. Nie można pochopnie stwierdzić związania, jeśli późniejsza sprawa dotyczy odmiennych uchwał lub rozstrzygnięć.
P.p.s.a. art. 171
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do merytorycznego rozpoznania sprawy przez NSA po uchyleniu wyroku WSA.
P.p.s.a. art. 203 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz strony wygrywającej.
u.s.g. art. 5 § 1
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
u.s.g. art. 5 § 2
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
u.s.g. art. 37b
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Dotyczy diet dla przewodniczącego organu wykonawczego, członków organu wykonawczego oraz członków rady dzielnicy/osiedla/sołeckiej.
Konstytucja RP art. 3 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 4 § 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 4 § 4
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
u.s.g. art. 7 § 1
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Zadanie własne gminy: wspieranie i upowszechnianie idei samorządowej.
P.p.s.a. art. 148
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia wyroku WSA i rozpoznania skargi.
P.p.s.a. art. 193
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia rozstrzygnięcia nadzorczego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
WSA błędnie zastosował art. 170 P.p.s.a., gdyż poprzedni wyrok NSA dotyczył innej uchwały i rozstrzygnięcia nadzorczego. • Rada Miasta Katowice miała prawo uregulować w statucie jednostki pomocniczej zasady i tryb wyborów, w tym kwestię diet dla członków komisji wyborczych. • Przyznanie diet nie narusza zasady samodzielności samorządu ani zasady proporcjonalności. • Brak wyraźnego zakazu ustawowego przyznawania diet członkom komisji wyborczych do organów jednostek pomocniczych.
Odrzucone argumenty
Praca w komisjach wyborczych do organów jednostek pomocniczych ma charakter społeczny i nie przysługują za nią diety (argument Wojewody i WSA, oparty na wcześniejszym wyroku NSA). • Uchwała Rady Miasta Katowice w zakresie przyznania diet jest sprzeczna z przepisami ustawy o samorządzie gminnym.
Godne uwagi sformułowania
Sąd pierwszej instancji uznał, że skoro kwestia przyznania członkom okręgowej i obwodowej komisji wyborczej prawa do diety dla Dzielnicy [...] część zachodnia została prawomocnie przesądzona wyżej przywoływanym wyrokiem NSA z dnia 2 sierpnia 2023 r. sygn. akt III OSK 1791/22, to tym samym na mocy art. 170 i art. 171 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (...) skład orzekający w niniejszej sprawie jest związany tymże wyrokiem i wyrażoną w nim oceną prawną. • W doktrynie podnosi się, że art. 170 P.p.s.a. dotyczy prawomocności materialnej orzeczenia, która polega na związaniu tym orzeczeniem określonych podmiotów. • W orzecznictwie dominuje pogląd, zgodnie z którym wynikająca z art. 170 P.p.s.a. moc wiążąca prawomocnego wyroku sądu administracyjnego związana jest z tożsamością stosunku prawnego będącego przedmiotem sprawy. • Zasada związania prawomocnym wyrokiem musi być stosowana z dużą ostrożnością przez sąd orzekający w sprawie późniejszej, w której pojawia się kwestia już uprzednio oceniona. • Skargi wnoszone na różne rozstrzygnięcia nadzorcze obejmujące nawet w niewielkim zakresie odmienne co do treści uchwały lub zarządzenia, mimo tożsamości stron, co do zasady nie stanowią tożsamych spraw. • Przyjęcie za zasadny pogląd Sądu pierwszej instancji prowadziłoby do znaczącego ograniczenia konstytucyjnie chronionego prawa samorządu do sądowej ochrony jego samodzielności, wynikającego wprost z art. 165 ust. 2 Konstytucji RP. […]
Skład orzekający
Mirosław Wincenciak
przewodniczący
Artur Kuś
członek
Kazimierz Bandarzewski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja zasady związania prawomocnym orzeczeniem (art. 170 P.p.s.a.) w kontekście odrębnych rozstrzygnięć nadzorczych dotyczących uchwał jednostek samorządu terytorialnego. Potwierdzenie zakresu samodzielności statutowej jednostek pomocniczych i prawa do regulowania kwestii wyborczych, w tym diet."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej jednostek pomocniczych i ich statutów, a także relacji między organami nadzoru a samorządem.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnej zasady prawnej (związanie wyrokiem) oraz praktycznego aspektu funkcjonowania samorządu lokalnego (diety dla członków komisji wyborczych do rad dzielnic), co może być interesujące dla prawników i samorządowców.
“Czy sąd musi być związany poprzednim wyrokiem? NSA wyjaśnia granice zasady związania orzeczeniem w sprawach samorządowych.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.