III OSK 2204/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny (NSA) rozpoznał skargi kasacyjne Prokuratora Krajowego oraz Fundacji I. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Lublinie, który stwierdził nieważność uchwały Rady Powiatu Ryckiego z dnia 30 kwietnia 2019 r. nr X/40/19 w przedmiocie 'powstrzymania ideologii gender i LGBT'. WSA uznał, że uchwała ta wykracza poza zakres zadań powiatu, została podjęta bez podstawy prawnej, ingeruje w prawa jednostek, ma charakter dyskryminujący osoby LGBT oraz narusza godność i prawo do życia prywatnego. Skarżący kasacyjnie zarzucali Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, argumentując m.in., że uchwała miała charakter niewładczy, stanowiła wyraz wolności wypowiedzi rady w istotnych sprawach mieszkańców i nie naruszała zakazu dyskryminacji. NSA, podzielając stanowisko WSA, uznał uchwałę za akt władczy, podjęty bez podstawy prawnej, wykraczający poza kompetencje rady powiatu i dyskryminujący osoby LGBT. Sąd podkreślił, że samorząd terytorialny działa na podstawie i w granicach prawa, a przepisy statutu nie mogą kreować zadań publicznych bez ustawowego upoważnienia. Stwierdzono również, że uchwała narusza konstytucyjną zasadę równości i zakaz dyskryminacji. W związku z tym NSA oddalił skargi kasacyjne.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUchwały samorządowe dotyczące kwestii światopoglądowych, kompetencje organów samorządu terytorialnego, zasada praworządności i zakaz dyskryminacji.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji uchwały rady powiatu, ale jego zasady dotyczące kompetencji i praworządności mają szersze zastosowanie.
Zagadnienia prawne (4)
Czy uchwała rady powiatu o charakterze deklaratywnym, wyrażająca sprzeciw wobec tzw. ideologii gender i LGBT, stanowi akt władczy i wykracza poza kompetencje rady?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, uchwała taka ma charakter władczy, wyznacza dyrektywy działania organom wykonawczym i jednostkom podległym, a jej podjęcie wykracza poza zakres zadań powiatu i właściwość rady, gdyż nie posiada ku temu podstawy prawnej w ustawie o samorządzie powiatowym.
Uzasadnienie
NSA uznał, że uchwała, mimo że dotyczy kwestii światopoglądowych, zawiera sformułowania wskazujące na oczekiwane działania, co nadaje jej charakter władczy. Podstawa prawna (art. 12 pkt 4 u.s.p.) nie upoważnia do stanowienia o kierunkach działania w tym zakresie, a przepisy Prawa oświatowego nie dają samorządowi prawa do określania programu nauczania czy nadzoru pedagogicznego w sposób wskazany w uchwale.
Czy uchwała rady powiatu skierowana przeciwko tzw. ideologii LGBT narusza konstytucyjną zasadę równości i zakaz dyskryminacji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, uchwała taka narusza zasadę równości i zakaz dyskryminacji, tworząc wrogą atmosferę wobec osób LGBT i legitymizując uprzedzenia.
Uzasadnienie
NSA stwierdził, że uchwała dyskryminuje osoby LGBT, wyklucza je ze wspólnoty samorządowej, narusza ich godność, prawo do życia prywatnego i wolność wypowiedzi ze względu na orientację seksualną. Jest to sprzeczne z art. 32 Konstytucji RP, art. 14 EKPC oraz art. 21 Karty Praw Podstawowych UE.
Czy rada powiatu ma kompetencję do wyrażania stanowiska w sprawach światopoglądowych, takich jak sprzeciw wobec tzw. ideologii gender i LGBT?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, rada powiatu nie posiada kompetencji do samodzielnego kreowania prawa do wyrażania poglądów światopoglądowych w imieniu mieszkańców. Działa na podstawie i w granicach prawa, a przepisy statutu nie mogą zastępować ustawowego upoważnienia.
Uzasadnienie
NSA podkreślił, że wolność słowa przysługuje jednostkom, a nie organom władzy publicznej, które muszą działać bezstronnie i na podstawie prawa. Brak jest przepisu ustawowego pozwalającego radzie powiatu na zajmowanie stanowiska w sprawach światopoglądowych w sposób, który mógłby być odebrany jako dyrektywa lub ingerencja.
Czy uchwała rady powiatu, która została później uchylona przez tę samorządową jednostkę, nadal podlega kontroli sądu administracyjnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, uchylenie uchwały nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania sądowoadministracyjnego, gdyż wyrok sądu eliminuje zaskarżoną uchwałę ze skutkiem ex tunc.
Uzasadnienie
NSA powołał się na utrwalone orzecznictwo, zgodnie z którym stwierdzenie nieważności uchwały może odnieść skutek w stosunku do sytuacji poprzedzającej jej uchylenie lub zmianę, a postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności uchwały nie staje się bezprzedmiotowe po jej uchyleniu.
Przepisy (18)
Główne
u.s.p. art. 12 § 4
Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym
Do wyłącznej właściwości rady powiatu należy stanowienie o kierunkach działania zarządu powiatu.
p.p.s.a. art. 147 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia organu, jeśli naruszają prawo w sposób istotny.
Pomocnicze
Konstytucja RP art. 7
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa.
Konstytucja RP art. 30
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Podstawą działania organów władzy publicznej jest zasada poszanowania godności, wolności i praw człowieka.
Konstytucja RP art. 47
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym.
Konstytucja RP art. 48 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Rodzice mają prawo do wychowania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami.
Konstytucja RP art. 54 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Każdemu zapewnia się wolność wyrażania swoich poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji.
Konstytucja RP art. 70 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Każdy ma prawo do nauki.
Konstytucja RP art. 73
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Każdy ma prawo do swobodnego dostępu do dóbr kultury.
Konstytucja RP art. 18
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną Rzeczypospolitej Polskiej.
Konstytucja RP art. 32
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny.
u.s.p. art. 4 § 1
Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym
Zakres zadań publicznych powiatu jest katalogiem zamkniętym.
p.p.s.a. art. 183 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.
p.o. art. 8 § 16
Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe
Powiat jest organem prowadzącym dla publicznych szkół.
EKPC art. 10 § 1
Europejska Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności
Prawo do wolności wypowiedzi.
EKPC art. 14
Europejska Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności
Zakaz dyskryminacji.
EKSL art. 3 § 1
Europejska Karta Samorządu Lokalnego
Samorząd lokalny jest prawem i zdolnością społeczności lokalnych do kierowania i zarządzania sprawami publicznymi.
EKSL art. 4 § 2
Europejska Karta Samorządu Lokalnego
Granice swobody społeczności lokalnych określa prawo.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Uchwała Rady Powiatu Ryckiego miała charakter władczy. • Uchwała wykraczała poza zakres zadań powiatu i właściwość rady. • Uchwała została podjęta bez podstawy prawnej. • Uchwała naruszała prawa i wolności jednostek. • Uchwała miała charakter dyskryminujący osoby LGBT. • Uchwała naruszała godność, prawo do życia prywatnego i wolność wypowiedzi ze względu na orientację seksualną. • Uchwała naruszała konstytucyjną zasadę równości i zakaz dyskryminacji.
Odrzucone argumenty
Uchwała miała charakter niewładczy. • Uchwała stanowiła wyraz wolności wypowiedzi rady. • Uchwała nie naruszała zakazu dyskryminacji. • Uchwała mieściła się w kompetencjach rady powiatu. • Podstawą uchwały mógł być statut powiatu.
Godne uwagi sformułowania
uchwała ta wykracza poza zakres zadań powiatu i właściwości rady powiatu • podjęta została bez podstawy prawnej do wydania aktu o charakterze władczym • ingeruje w sposób bezprawny w prawa i wolności jednostek • ma charakter dyskryminujący osoby LGBT • narusza godność, prawo do życia prywatnego i wolność wypowiedzi ze względu na orientację seksualną i tożsamość płciową • uchwała ma charakter władczy • nie można z art. 12 pkt 4 u.s.p. wywodzić kompetencji rady powiatu do podjęcia uchwały w przedmiocie powstrzymania ideologii gender i 'LGBT' • nie można uznać, że unieważniona uchwała to głos mieszkańców Powiatu Ryckiego, a tym samym skoro sami mieszkańcy mogą wyrażać poglądy światopoglądowe, to również takie poglądy może wyrażać Rada Powiatu Ryckiego • wolność słowa stanowi jedno z praw objętych rozdziałem II Konstytucji RP zatytułowanym 'Wolności, prawa i obowiązki człowieka i obywatela'. Tym samym wolność słowa nie stanowi wolności przysługującej organom władzy publicznej.
Skład orzekający
Zbigniew Ślusarczyk
przewodniczący sprawozdawca
Przemysław Szustakiewicz
sędzia
Mariusz Kotulski
sędzia del. WSA
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uchwały samorządowe dotyczące kwestii światopoglądowych, kompetencje organów samorządu terytorialnego, zasada praworządności i zakaz dyskryminacji."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji uchwały rady powiatu, ale jego zasady dotyczące kompetencji i praworządności mają szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy kontrowersyjnej uchwały anty-LGBT podjętej przez radę powiatu, co wywołuje silne emocje i dyskusje społeczne. Orzeczenie NSA w tej sprawie ma znaczenie dla interpretacji granic wolności wypowiedzi organów samorządowych i ochrony praw mniejszości.
“NSA: Uchwała anty-LGBT rady powiatu nieważna. Samorząd nie może tworzyć 'stref wolnych od ideologii'.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.