III OSK 2091/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Skarżący, który stał się całkowicie niezdolny do pracy w wieku 19 lat, udokumentował jedynie 6 miesięcy i 6 dni okresów składkowych, podczas gdy do uzyskania renty w trybie zwykłym wymagany był rok okresów składkowych i nieskładkowych. Skarżący argumentował, że nie mógł podjąć pracy z powodu wysokiego bezrobocia, braku kwalifikacji i zamieszkiwania na terenach wiejskich. Zarówno Prezes ZUS, jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, a następnie Naczelny Sąd Administracyjny, uznali te argumenty za niewystarczające. Sąd podkreślił, że 'szczególne okoliczności' muszą być obiektywne, niezależne od woli ubezpieczonego i wykluczać aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było stwierdzenie, że skarżący nie wykazał aktywnego poszukiwania pracy, nie zarejestrował się jako bezrobotny w odpowiednim czasie, a sytuacja na rynku pracy w jego rejonie nie była na tyle wyjątkowa, aby uzasadnić jego bierność. Sąd zaznaczył, że świadczenie w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym, a jego przyznanie ma charakter uznaniowy i wymaga wykazania nadzwyczajnych, niezależnych od ubezpieczonego okoliczności.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja pojęcia 'szczególnych okoliczności' w kontekście przyznawania świadczeń w drodze wyjątku z ubezpieczeń społecznych, a także obowiązek strony w wykazywaniu tych okoliczności.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z rentą z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku i rygorystycznej interpretacji przesłanek ustawowych.
Zagadnienia prawne (2)
Czy brak wykazania przez ubezpieczonego szczególnych okoliczności, które niezależnie od jego woli uniemożliwiły mu spełnienie warunków do uzyskania renty z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym, wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, brak wykazania takich okoliczności wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że 'szczególne okoliczności' muszą być obiektywne, niezależne od woli ubezpieczonego i wykluczać aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Skarżący nie wykazał aktywnego poszukiwania pracy ani zarejestrowania się jako bezrobotny, co stanowiło jego własną przyczynę niespełnienia warunków.
Czy trudna sytuacja materialna lub zdrowotna sama w sobie może stanowić podstawę do przyznania świadczenia w drodze wyjątku z ubezpieczenia społecznego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, świadczenie w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym przyznawanym wyłącznie według potrzeb, a jego przyznanie wymaga wykazania nadzwyczajnych, niezależnych od ubezpieczonego okoliczności uniemożliwiających nabycie prawa w trybie zwykłym.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że świadczenia z ubezpieczenia społecznego, w tym w drodze wyjątku, są finansowane ze składek i mają charakter ubezpieczeniowy, a nie socjalny. Trudna sytuacja materialna lub zdrowotna, bez wykazania szczególnych, niezależnych od woli okoliczności, nie jest wystarczająca do przyznania renty w drodze wyjątku.
Przepisy (5)
Główne
ustawa emerytalna art. 83 § ust. 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Przepis ten pozwala Prezesowi ZUS na przyznanie w drodze wyjątku świadczeń osobom, które wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków ustawowych, nie mogą podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Przesłanki te muszą być spełnione łącznie. 'Szczególne okoliczności' są ściśle interpretowane jako obiektywne i niezależne od woli ubezpieczonego zdarzenia lub stany.
Pomocnicze
k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Przepis dotyczący utrzymania w mocy decyzji organu pierwszej instancji.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Przepis dotyczący oddalenia skargi przez sąd administracyjny.
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zasada związania NSA granicami skargi kasacyjnej.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Przepis dotyczący oddalenia skargi kasacyjnej przez NSA.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Skarżący nie wykazał istnienia szczególnych okoliczności, które niezależnie od jego woli uniemożliwiły mu podjęcie zatrudnienia i opłacanie składek. • Brak rejestracji jako bezrobotny i niewykazanie aktywnego poszukiwania pracy w okresie od 1 stycznia 2001 r. do 28 lutego 2002 r. • Sytuacja na rynku pracy, brak kwalifikacji i zamieszkiwanie na terenach wiejskich nie stanowią samoistnych 'szczególnych okoliczności' w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej.
Odrzucone argumenty
Argumentacja skarżącego opierająca się na trudnej sytuacji na rynku pracy, braku kwalifikacji i zamieszkiwaniu na terenach wiejskich jako przyczynach niespełnienia warunków do uzyskania renty w trybie zwykłym.
Godne uwagi sformułowania
Świadczenie w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb. • Za 'szczególną okoliczność' w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej przyjmuje się wyłącznie obiektywne i niezależne od woli konkretnej osoby zdarzenia bądź trwały stan, wykluczający jego aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. • To strona wnioskująca o świadczenie obowiązana jest wskazać organowi dowody świadczące o obiektywnych trudnościach w podjęciu pracy, przemawiające za uznaniem ich jako szczególnych okoliczności. • Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie zaś pod kątem słuszności rozstrzygnięć organów.
Skład orzekający
Tamara Dziełakowska
przewodniczący
Małgorzata Pocztarek
członek
Rafał Stasikowski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'szczególnych okoliczności' w kontekście przyznawania świadczeń w drodze wyjątku z ubezpieczeń społecznych, a także obowiązek strony w wykazywaniu tych okoliczności."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z rentą z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku i rygorystycznej interpretacji przesłanek ustawowych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak rygorystycznie sądy interpretują przesłanki przyznawania świadczeń 'w drodze wyjątku', podkreślając, że nie jest to forma pomocy socjalnej, a wymaga udowodnienia obiektywnych, niezależnych od strony okoliczności.
“Czy trudna sytuacja życiowa wystarczy, by dostać rentę 'w drodze wyjątku'? Sąd NSA wyjaśnia, dlaczego nie.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.