III OSK 1220/25

III OSK 1220/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-03-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-07-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Przemysław Szustakiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6264 Zarząd gminy (powiatu, województwa)
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
VIII SA/Wa 926/24 - Wyrok WSA w Warszawie z 2025-02-26
Skarżony organ
Rada Gminy
Treść wyniku
Dopuszczono do udziału w postępowaniu sądowym
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 143
art. 33 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Stowarzyszenia [...] o dopuszczenie do udziału w charakterze uczestnika postępowania w sprawie ze skargi kasacyjnej Rady Gminy [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 lutego 2025 r., sygn. akt VIII Sa/Wa 926/24 w sprawie ze skargi C.S. na uchwałę Rady Gminy [...] z dnia 9 października 2024 r., nr V.43.2024 w przedmiocie rozstrzygnięcia protestu wyborczego dotyczącego wyborów sołtysa wsi [...] oraz unieważnienie wyborów sołtysa wsi [...] postanawia: dopuścić Stowarzyszenie [...] do udziału w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w charakterze uczestnika postępowania.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 26 lutego 2025 r., sygn. akt VIII SA/Wa 926/24, po rozpoznaniu sprawy ze skargo C.S., stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały Rady Gminy [...] z dnia 9 października 2024 r., nr V.43.2024 w przedmiocie rozstrzygnięcia protestu wyborczego dotyczącego wyborów sołtysa wsi [...] oraz unieważnienia wyborów sołtysa [...].
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniosła Rada Gminy [...].
Pismem z dnia 13 lutego 2026 r. Stowarzyszenie na rzecz rozwoju Gminy [...] zgłosiło wolę udziału w postępowaniu wszczętym skargą kasacyjną, powołując się na art. 25 § 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143; dalej: P.p.s.a.) oraz wyjaśniając, że sprawa dotyczy działalności statutowej Stowarzyszenia. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że celem Stowarzyszenia jest dbałość o przejrzystość funkcjonowania Gminy, a udział Stowarzyszenia w sprawie przyczyni się do wyjaśnienia jej okoliczności oraz ochrony interesu społecznego, w tym przejrzystości działania organów Gminy i celów informacyjnych mieszkańców Gminy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 33 § 2 P.p.s.a., udział w charakterze uczestnika postępowania sądowoadministracyjnego może zgłosić organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4 P.p.s.a., w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Przepis art. 25 § 4 P.p.s.a. przyznaje zatem zdolność sądową organizacjom społecznym, choćby nie posiadały one osobowości prawnej, w zakresie ich statutowej działalności w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób. Ustawodawca, dopuszczając organizacje społeczne, a więc i stowarzyszenia, do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym, postawił je w szczególnej pozycji ustrojowej. W sprawach sądowoadministracyjnych mogą one bowiem występować w interesie własnym jako skarżący (art. 50 § 1 P.p.s.a.), mogą jednak również występować w obronie interesu publicznego. Zgodnie z art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2020 r., poz. 2261), stowarzyszenia mają prawo wypowiadania się w sprawach publicznych, co jest formą realizacji gwarantowanej przepisami Konstytucji RP wolności zrzeszania się oraz prawa czynnego uczestniczenia w życiu publicznym.
Decydujące dla oceny wniosku o dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w sprawie sądowoadministracyjnej jest wykazanie, czy sprawa ta dotyczy zakresu jej statutowej działalności oraz czy realizuje w ten sposób interes społeczny. Te dwie przesłanki winny stanowić podstawę rozstrzygnięcia sądu, bowiem nie jest dopuszczalna taka wykładnia art. 33 § 2 P.p.s.a., według której sąd administracyjny byłby zobowiązany do uwzględnienia wniosku organizacji społecznej tylko z tego powodu, że jest ona formalnie organizacją społeczną, a charakter rozpoznawanej sprawy sądowoadministracyjnej jest zgodny z zakresem jej statutowej działalności (por. np. postanowienie NSA z dnia 28 września 2009 r., sygn. akt II GZ 55/09).
Jak wynika z § 7 Statutu Stowarzyszenia, jak również z wypisu z Krajowego Rejestru Sądowego celem Stowarzyszenia jest dbałość o przejrzystość funkcjonowania Gminy i jednostek podległych oraz upowszechnianie i wzmacnianie świadomości mieszkańców Gminy o działalności Gminy.
W niniejszej sprawie pierwsza z omawianych przesłanek została spełniona, bowiem postępowanie sądowoadministracyjne zainicjowane zostało skargą na uchwałę Rady Gminy [...] w sprawie rozstrzygnięcia protestu wyborczego dotyczącego wyborów sołtysa wsi [...] i unieważnienia wyborów sołtysa wsi [...]. Rozpoznawana sprawa dotyczy zatem statutowej działalności Stowarzyszenia.
Odnosząc się natomiast do drugiej przesłanki, tj. interesu społecznego, wyjaśnić należy, że interes ten nie jest synonimem interesu prawnego, a zatem nie jest konieczne, aby organizacja społeczna lub jej członkowie posiadali interes prawny do uznania, że za udziałem w sprawie przemawia interes społeczny. Jak wskazano w wyroku NSA z dnia 14 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 1512/11, interes społeczny to nie tylko interes społeczności lokalnej, ale również interes państwa, obywateli jako całej zbiorowości oraz ich poszczególnych grup. W interesie społecznym jest, aby organizacje społeczne czuwały nad legalnym przebiegiem postępowań administracyjnych i sądowoadministracyjnych dotyczących kwestii przejrzystości działań instytucji publicznych oraz zapewnienia mieszkańcom /obywatelom rzetelnych informacji o działalności organów Gminy w sprawach ważnych dla społeczności Gminy.
Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny uznał za zasadne dopuszczenie Stowarzyszenia [...] do udziału w niniejszym postępowaniu sądowym w charakterze uczestnika postępowania.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 33 § 2 w zw. z art. 193 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.