III CZP 6/24Zmiana płci w akcie urodzenia uchwała SN
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w uchwale III CZP 6/24, rozstrzygając zagadnienie prawne zainicjowane przez Prokuratora Generalnego, zmienił dotychczasową praktykę orzeczniczą dotyczącą spraw o zmianę oznaczenia płci w akcie urodzenia. Stwierdzono, że sprawy te powinny być rozpoznawane w trybie postępowania nieprocesowego, a nie procesowego, z zastosowaniem w drodze analogii art. 36 Prawa o aktach stanu cywilnego. Jedynym podmiotem uprawnionym do wystąpienia z wnioskiem jest osoba, której dotyczy akt urodzenia. W postępowaniu tym, oprócz wnioskodawcy, uczestnikiem może być wyłącznie jego małżonek. Uchwała ta stanowi odejście od zasady prawnej uchwalonej przez Sąd Najwyższy w 1989 r. i ma na celu zapewnienie właściwego trybu postępowania, uwzględniającego specyfikę spraw dotyczących stanu cywilnego oraz ochronę interesów prawnych stron.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaZmiana trybu postępowania w sprawach o zmianę oznaczenia płci, określenie kręgu uczestników postępowania, stosowanie przepisów Prawa o aktach stanu cywilnego w drodze analogii.
Uchwała dotyczy wyłącznie spraw o zmianę oznaczenia płci w akcie urodzenia i nie przesądza o materialnoprawnych przesłankach takiej zmiany.
Zagadnienia prawne (1)
Czy w sprawie o ustalenie albo zmianę płci wytoczonej przez osobę transseksualną pozostającą w związku małżeńskim lub posiadającą dzieci, po stronie pozwanej muszą wystąpić obok żyjących rodziców, nierozwiedziony małżonek lub dzieci powoda, a ich współuczestnictwo ma charakter współuczestnictwa jednolitego (art. 73 § 2 k.p.c. w zw. z art. 72 § 2 k.p.c.)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Żądanie zmiany oznaczenia płci w akcie urodzenia podlega rozpoznaniu przez sąd w postępowaniu nieprocesowym przy zastosowaniu w drodze analogii art. 36 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego. Zmiana oznaczenia płci w akcie urodzenia może nastąpić wyłącznie na wniosek osoby, której dotyczy ten akt. Oprócz wnioskodawcy uczestnikiem postępowania może być tylko jego małżonek (art. 510 k.p.c.). Postanowienie uwzględniające wniosek wywołuje skutki od chwili uprawomocnienia się.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że sprawy o zmianę oznaczenia płci powinny być rozpoznawane w trybie nieprocesowym, a nie procesowym, z zastosowaniem art. 36 Prawa o aktach stanu cywilnego w drodze analogii. Wskazano, że tryb nieprocesowy lepiej odpowiada specyfice spraw dotyczących stanu cywilnego i minimalizuje wątpliwości co do legitymacji procesowej. Jedynym wnioskodawcą jest osoba, której dotyczy akt, a jedynym uczestnikiem postępowania, oprócz wnioskodawcy, może być jego małżonek, ze względu na wpływ zmiany płci na istniejące małżeństwo. Udział rodziców i dzieci nie jest konieczny, gdyż ich prawa i obowiązki nie są zależne od płci rodzica.
Rozstrzygnięcie
Przepisy (49)
Główne
u.SN art. 83 § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Podstawa do rozstrzygania zagadnień prawnych przez Sąd Najwyższy.
u.SN art. 83 § 2
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Podstawa do rozstrzygania zagadnień prawnych przez Sąd Najwyższy.
u.SN art. 86 § 2
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Przedstawienie wniosku o podjęcie uchwały składowi całej Izby.
u.SN art. 88 § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Podstawa do podjęcia uchwały.
p.a.s.c. art. 36
Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego
Sądowe sprostowanie aktu stanu cywilnego w postępowaniu nieprocesowym.
k.p.c. art. 510
Kodeks postępowania cywilnego
Uczestnicy postępowania nieprocesowego.
Konstytucja art. 45 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do sądu.
Konstytucja art. 18
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ochrona małżeństwa i rodziny.
p.a.s.c. art. 2 § 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego
Definicja stanu cywilnego.
p.a.s.c. art. 3
Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego
Wyłączność dowodowa aktów stanu cywilnego.
p.a.s.c. art. 60
Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego
Wymagane elementy aktu urodzenia.
p.a.s.c. art. 35
Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego
Sprostowanie aktu stanu cywilnego przez kierownika urzędu stanu cywilnego.
k.p.c. art. 3 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada prawdy materialnej.
k.p.c. art. 13 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Domniemanie drogi procesu.
Pomocnicze
k.p.c. art. 73 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Współuczestnictwo jednolite.
k.p.c. art. 72 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Współuczestnictwo jednolite.
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Powództwo o ustalenie.
k.c. art. 385¹
Kodeks cywilny
k.r.o. art. 56 § 1
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
k.r.o. art. 10 § 2
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
k.r.o. art. 11 § 2
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
k.r.o. art. 12 § 2
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
k.r.o. art. 14 § 3
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
k.r.o. art. 15 § 2
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
k.r.o. art. 84
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
k.r.o. art. 63
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
k.r.o. art. 66
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
k.r.o. art. 19 § 1
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
k.r.o. art. 70 § 2
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
k.r.o. art. 82 § 3
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
k.r.o. art. 84 § 2
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
k.r.o. art. 125 § 2
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Konstytucja art. 77 § 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do dochodzenia roszczeń.
p.a.s.c. art. 49 § 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego
Elementy aktu urodzenia.
p.a.s.c. art. 53
Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego
Sporządzanie aktu urodzenia.
p.a.s.c. art. 54
Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego
Sporządzanie karty urodzenia.
p.a.s.c. art. 24 § 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego
Wzmianka dodatkowa w akcie stanu cywilnego.
p.a.s.c. art. 24 § 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego
Wzmianka dodatkowa w akcie stanu cywilnego.
p.a.s.c. art. 4 § 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego
Zasada zupełności systemu rejestracji stanu cywilnego.
k.r.o. art. 1 § 1
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Wymaganie odmienności płci nupturientów.
k.r.o. art. 62
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Domniemanie pochodzenia dziecka.
k.p.c. art. 524 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Wznowienie postępowania.
k.p.c. art. 55 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Sprawy niemajątkowe z zakresu prawa rodzinnego.
k.p.c. art. 59
Kodeks postępowania cywilnego
Zawiadomienie prokuratora o toczącej się sprawie.
k.c. art. 448 § 2
Kodeks cywilny
Ochrona dóbr osobistych.
k.c. art. 446²
Kodeks cywilny
Odszkodowanie za naruszenie więzi rodzinnej.
Konwencja o prawach dziecka art. 3 § 1
Konwencja o prawach dziecka
Nadrzędny interes dziecka.
p.a.s.c. z 1955 r. art. 26 § 3
Dekret z dnia 8 czerwca 1955 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego
Sprostowanie aktu stanu cywilnego.
p.a.s.c. z 1986 r. art. 31
Ustawa z dnia 29 września 1986 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego
Sprostowanie aktu stanu cywilnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sprawy o zmianę oznaczenia płci powinny być rozpoznawane w trybie nieprocesowym. • Jedynym wnioskodawcą jest osoba, której dotyczy akt. • Jedynym uczestnikiem postępowania, oprócz wnioskodawcy, jest jego małżonek. • Zmiana płci wpływa na istniejące małżeństwo. • Prawa i obowiązki rodziców i dzieci nie są zależne od płci rodzica.
Odrzucone argumenty
Sprawy o zmianę oznaczenia płci powinny być rozpoznawane w trybie procesowym. • Rodzice i dzieci powinni być stronami postępowania. • Wniosek Prokuratora Generalnego o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego powinien zostać odrzucony z powodu braku rozbieżności w orzecznictwie lub braku podstawy prawnej do rozpoznania sprawy.
Godne uwagi sformułowania
Żądanie zmiany oznaczenia płci w akcie urodzenia podlega rozpoznaniu przez sąd w postępowaniu nieprocesowym przy zastosowaniu w drodze analogii art. 36 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego. • Zmiana oznaczenia płci w akcie urodzenia może nastąpić wyłącznie na wniosek osoby, której dotyczy ten akt. • Oprócz wnioskodawcy uczestnikiem postępowania może być tylko jego małżonek (art. 510 k.p.c.). • Postępowanie procesowe jest podstawowym modelem postępowania rozpoznawczego, mającym na celu – przez zbadanie i rozstrzygnięcie przedstawionego pod osąd sporu prawnego – ochronę praw podmiotowych stron. • Postępowanie nieprocesowe jest trybem przeznaczonym do rozpatrywania spraw ze stosunków, które nie w pełni podlegają autonomii woli stron lub wymagają wzmocnionej kontroli. • W przypadku płci – jak wcześniej wskazano − chodzi o element stanu cywilnego składający się na stan osobisty człowieka, pozbawiony przymiotu wzajemności. • Prawomocne postanowienie o sprostowaniu aktu urodzenia w zakresie płci powinno skutkować sporządzeniem przez kierownika urzędu stanu cywilnego w akcie urodzenia wzmianki dodatkowej.
Skład orzekający
Małgorzata Manowska
przewodniczący
Joanna Misztal-Konecka
członek
Adam Doliwa
członek
Agnieszka Góra-Błaszczykowska
członek
Jacek Grela
członek
Krzysztof Grzesiowski
członek
Beata Janiszewska
członek
Agnieszka Jurkowska-Chocyk
sprawozdawca
Maciej Kowalski
członek
Marcin Krajewski
członek
Marcin Łochowski
członek
Mariusz Łodko
członek
Dariusz Pawłyszcze
członek
Ewa Stefańska
członek
Tomasz Szanciło
członek
Piotr Telusiewicz
członek
Krzysztof Wesołowski
członek
Mariusz Załucki
członek
Kamil Zaradkiewicz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Zmiana trybu postępowania w sprawach o zmianę oznaczenia płci, określenie kręgu uczestników postępowania, stosowanie przepisów Prawa o aktach stanu cywilnego w drodze analogii."
Ograniczenia: Uchwała dotyczy wyłącznie spraw o zmianę oznaczenia płci w akcie urodzenia i nie przesądza o materialnoprawnych przesłankach takiej zmiany.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy ważnego społecznie i prawnie zagadnienia zmiany płci, które budzi wiele emocji i kontrowersji. Uchwała Sądu Najwyższego wprowadza istotne zmiany w procedurze, co ma praktyczne znaczenie dla osób transpłciowych i ich rodzin.
“Sąd Najwyższy zmienia zasady: sprawy o zmianę płci tylko w trybie nieprocesowym, a małżonek kluczowym uczestnikiem!”
Zdanie odrębne
Krzysztof Wesołowski
Sędzia Wesołowski nie zgadza się z punktem 3 uchwały, który ogranicza krąg uczestników postępowania do małżonka wnioskodawcy. Uważa, że należy szerzej rozumieć pojęcie 'zainteresowanego' w postępowaniu nieprocesowym, uwzględniając także rodziców i dzieci, których interes prawny może być dotknięty wynikiem sprawy. Podkreśla, że obecne ograniczenie narusza prawo do sądu i nie uwzględnia nadrzędnego interesu dziecka.
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.