III CZP 6/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w uchwale III CZP 6/24, podjętej 4 marca 2025 r., rozstrzygnął zagadnienie prawne dotyczące kręgu uczestników postępowania w sprawach o ustalenie lub zmianę płci osób transseksualnych, które pozostają w związku małżeńskim lub posiadają dzieci. Wnioskodawca, Prokurator Generalny, pytał, czy w takich sprawach po stronie pozwanej muszą wystąpić obok żyjących rodziców, nierozwiedziony małżonek lub dzieci powoda, a ich współuczestnictwo ma charakter jednolitego. Skład całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego, po rozważeniu sprawy, odstąpił od zasady prawnej uchwalonej w 1989 r. i przyjął nowe stanowisko. Stwierdzono, że żądanie zmiany oznaczenia płci w akcie urodzenia powinno być rozpoznawane przez sąd w postępowaniu nieprocesowym, z zastosowaniem w drodze analogii przepisów Prawa o aktach stanu cywilnego. Kluczowe jest, że zmiana oznaczenia płci może nastąpić wyłącznie na wniosek osoby, której dotyczy akt urodzenia. Ponadto, Sąd Najwyższy sprecyzował, że oprócz wnioskodawcy, jedynym uczestnikiem postępowania może być jego małżonek, zgodnie z art. 510 k.p.c. Postanowienie uwzględniające wniosek o zmianę płci wywołuje skutki prawne od chwili jego uprawomocnienia się.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie kręgu uczestników w sprawach o zmianę płci, postępowanie w sprawach dotyczących aktów stanu cywilnego, prawa osób transseksualnych.
Dotyczy specyficznej sytuacji osoby transseksualnej pozostającej w związku małżeńskim lub posiadającej dzieci; nie obejmuje wszystkich aspektów prawnych związanych ze zmianą płci.
Zagadnienia prawne (3)
Czy w sprawie o ustalenie albo zmianę płci wytoczonej przez osobę transseksualną pozostającą w związku małżeńskim lub posiadającą dzieci, po stronie pozwanej muszą wystąpić obok żyjących rodziców, nierozwiedziony małżonek lub dzieci powoda, a ich współuczestnictwo ma charakter współuczestnictwa jednolitego (art. 73 § 2 k.p.c. w zw. z art. 72 § 2 k.p.c.)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, w sprawie o zmianę oznaczenia płci w akcie urodzenia, oprócz wnioskodawcy, jedynym uczestnikiem postępowania może być jego małżonek (art. 510 k.p.c.).
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że żądanie zmiany oznaczenia płci w akcie urodzenia powinno być rozpoznawane w postępowaniu nieprocesowym. Zastosowano analogię do przepisów Prawa o aktach stanu cywilnego. Kluczowe jest, że zmiana następuje na wniosek osoby, której dotyczy akt. Jedynym dopuszczalnym uczestnikiem postępowania obok wnioskodawcy jest jego małżonek, co wynika z art. 510 k.p.c.
Czy żądanie zmiany oznaczenia płci w akcie urodzenia podlega rozpoznaniu przez sąd w postępowaniu nieprocesowym przy zastosowaniu w drodze analogii art. 36 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, żądanie zmiany oznaczenia płci w akcie urodzenia podlega rozpoznaniu przez sąd w postępowaniu nieprocesowym przy zastosowaniu w drodze analogii art. 36 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy przyjął, że postępowanie w sprawie o zmianę oznaczenia płci w akcie urodzenia powinno mieć charakter nieprocesowy, a do jego rozpoznania należy stosować w drodze analogii przepisy dotyczące aktów stanu cywilnego, w tym art. 36 wskazanej ustawy.
Czy zmiana oznaczenia płci w akcie urodzenia może nastąpić na wniosek innej osoby niż ta, której dotyczy akt?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zmiana oznaczenia płci w akcie urodzenia może nastąpić wyłącznie na wniosek osoby, której dotyczy ten akt.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy jednoznacznie stwierdził, że inicjatywa w zakresie zmiany oznaczenia płci w akcie urodzenia musi pochodzić od samej zainteresowanej osoby, co podkreśla osobisty charakter tego prawa.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Prokurator Generalny | organ_państwowy | wnioskodawca |
| osoba transseksualna | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| małżonek osoby transseksualnej | osoba_fizyczna | uczestnik |
| rodzice osoby transseksualnej | osoba_fizyczna | uczestnik |
| dzieci osoby transseksualnej | osoba_fizyczna | uczestnik |
Przepisy (4)
Główne
Prawo o aktach stanu cywilnego art. 36
Ustawa Prawo o aktach stanu cywilnego
Stosowany w drodze analogii do postępowania o zmianę oznaczenia płci w akcie urodzenia.
k.p.c. art. 510
Kodeks postępowania cywilnego
Określa krąg uczestników postępowania nieprocesowego, wskazując na małżonka jako jedynego dopuszczalnego uczestnika obok wnioskodawcy w sprawie o zmianę płci.
Pomocnicze
k.p.c. art. 73 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy współuczestnictwa jednolitego, które zostało wykluczone w kontekście sprawy.
k.p.c. art. 72 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy współuczestnictwa jednolitego, które zostało wykluczone w kontekście sprawy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zmiana oznaczenia płci w akcie urodzenia powinna być rozpoznawana w postępowaniu nieprocesowym. • Jedynym uczestnikiem postępowania obok wnioskodawcy jest jego małżonek. • Zmiana płci następuje wyłącznie na wniosek osoby, której dotyczy akt.
Odrzucone argumenty
Konieczność występowania w sprawie o zmianę płci obok rodziców, nierozwiedzionego małżonka lub dzieci powoda. • Współuczestnictwo jednolite po stronie pozwanej.
Godne uwagi sformułowania
odstępuje od zasady prawnej uchwalonej przez skład siedmiu sędziów Sądu Najwyższego • zmiana oznaczenia płci w akcie urodzenia może nastąpić wyłącznie na wniosek osoby, której dotyczy ten akt • Oprócz wnioskodawcy uczestnikiem postępowania może być tylko jego małżonek
Skład orzekający
Małgorzata Manowska
przewodniczący
Joanna Misztal-Konecka
członek
Adam Doliwa
członek
Agnieszka Góra-Błaszczykowska
członek
Jacek Grela
członek
Krzysztof Grzesiowski
członek
Beata Janiszewska
członek
Agnieszka Jurkowska-Chocyk
sprawozdawca
Maciej Kowalski
członek
Marcin Krajewski
członek
Marcin Łochowski
członek
Mariusz Łodko
członek
Dariusz Pawłyszcze
członek
Ewa Stefańska
członek
Tomasz Szanciło
członek
Piotr Telusiewicz
członek
Krzysztof Wesołowski
członek
Mariusz Załucki
członek
Kamil Zaradkiewicz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie kręgu uczestników w sprawach o zmianę płci, postępowanie w sprawach dotyczących aktów stanu cywilnego, prawa osób transseksualnych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji osoby transseksualnej pozostającej w związku małżeńskim lub posiadającej dzieci; nie obejmuje wszystkich aspektów prawnych związanych ze zmianą płci.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Orzeczenie dotyczy ważnej i wrażliwej społecznie kwestii praw osób transseksualnych, wprowadzając istotne zmiany w procedurze sądowej dotyczącej zmiany płci w aktach stanu cywilnego.
“Sąd Najwyższy zmienia zasady: kto może brać udział w sprawach o zmianę płci?”
Zdanie odrębne
Krzysztof Wesołowski
Sędzia Wesołowski zgłosił zdanie odrębne co do całości uchwały, w szczególności dotyczące pkt 3, który ogranicza krąg uczestników postępowania do małżonka wnioskodawcy.
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.