Krótka odpowiedź (TL;DR)
Przejście z WIBOR na POLSTR nie powoduje automatycznej zmiany istniejących umów kredytowych — klauzula oprocentowania oparta na WIBOR pozostaje wiążąca, o ile nie została uznana za abuzywną. Zgodnie z rozporządzeniem BMR (2016/1011), banki mogą zastąpić WIBOR wskaźnikiem zastępczym (fallback), jednak wymaga to przejrzystej komunikacji z kredytobiorcą. Orzecznictwo w sprawach WIBOR jest silnie rozbieżne: część sądów uznaje klauzule za nieabuzywne, inne — za niedozwolone z uwagi na naruszenie obowiązków informacyjnych.
Czy klauzula WIBOR podlega kontroli abuzywności?
Tak. TSUE w wyroku „wyłączenie z art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13 nie ma zastosowania, gdy przepisy krajowe jedynie ogólnie ramują ustalanie stopy oprocentowania, pozostawiając przedsiębiorcy swobodę wyboru wskaźnika referencyjnego i marży" → C-471/24 potwierdził, że warunek oparty na WIBOR nie jest wyłączony z kontroli nieuczciwości. Przepisy krajowe jedynie ramują ustalanie stopy, pozostawiając bankowi wybór wskaźnika — to nie jest „przepis ustawowy" w rozumieniu art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13. Jednocześnie TSUE orzekł, że sam brak przejrzystości metodologii WIBOR nie czyni warunku nieuczciwym, o ile wskaźnik był zgodny z rozporządzeniem 2016/1011. W Polsce art. 385(1) k.c. stanowi podstawę kontroli — klauzula jest abuzywna, gdy kształtuje prawa konsumenta sprzecznie z dobrymi obyczajami i rażąco narusza jego interesy.
Kiedy sądy uznają klauzulę WIBOR za nieabuzywną?
Większość sądów okręgowych oddala powództwa, gdy bank wypełnił obowiązki informacyjne, a klauzula była sformułowana jednoznacznie. I C 308/24 — Sąd Okręgowy w Gliwicach podkreślił, że decyzja KNF zezwalająca na administrowanie WIBOR wiąże sąd cywilny. Podobnie „postanowienie umowne dotyczące zmiennej stopy procentowej opisanej jako suma wysokości wskaźnika referencyjnego WIBOR 3M oraz wysokości stałej marży wskazanej w umowie kredytu reguluje wynagrodzenie Banku i czyni to w sposób jednoznaczny" → I C 405/23. Sąd Okręgowy w Sieradzu w sprawie I C 527/23 oraz „wskaźnik WIBOR odzwierciedla poziom stopy procentowej, po jakiej banki mogłyby składać w innych bankach środki pieniężne" → XXV C 292/23 potwierdziły, że WIBOR jest wskaźnikiem rynkowym, a bank dopełnił obowiązków informacyjnych.
Kiedy sądy uznają klauzulę WIBOR za abuzywną?
Klauzula WIBOR może zostać uznana za abuzywną, gdy bank naruszył obowiązki informacyjne. I C 383/24 — Sąd Rejonowy zasądził zwrot odsetek. W sprawie o zabezpieczenie, „WIBOR w sposób oczywisty jest wskaźnikiem niezrozumiałym dla przeciętnego konsumenta" → VI Cz 500/23 — Sąd Okręgowy w Zielonej Górze uprawdopodobnił abuzywność, choć ograniczył zakres zabezpieczenia. Sąd Rejonowy w Zawierciu w sprawie „brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie utrudni osiągnięcie celu postępowania" → I C 765/24 uwzględnił zabezpieczenie poprzez ustalenie oprocentowania wyłącznie na marży banku.
Czy po uznaniu klauzuli za abuzywną można ją zastąpić innym wskaźnikiem?
Nie. SN w uchwale III CZP 25/22 (potwierdzoną m.in. w „w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów" → II CSKP 2152/22) orzekł, że po wyeliminowaniu abuzywnej klauzuli nie można jej zastąpić innym wskaźnikiem. Podobnie „w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie" → II CSKP 55/22. Choć dotyczy to kredytów walutowych, analogiczna zasada może znaleźć zastosowanie do klauzul WIBOR — eliminacja abuzywnej klauzuli wskaźnika może prowadzić do nieważności całej umowy.
Jak wymóg przejrzystości wpływa na klauzule oprocentowania?
SN już w 2011 r. w sprawie „klauzula zmiennego oprocentowania nie może mieć charakteru blankietowego, lecz powinna dokładnie wskazywać czynniki usprawiedliwiające zmianę oprocentowania oraz relację między zmianą tych czynników, a rozmiarem zmiany stopy oprocentowania kredytu" → I CSK 46/11 wymagał precyzyjnego określenia kierunku, skali i proporcji zmian oprocentowania. TSUE w „wymóg przejrzystości nie nakłada na kredytodawcę szczególnych obowiązków informacyjnych w zakresie metodologii wskaźnika referencyjnego, wykraczających poza obowiązki wynikające z dyrektywy 2014/17" → C-471/24 doprecyzował, że obowiązki informacyjne banku ograniczają się do dyrektywy o kredycie hipotecznym. Przejście na POLSTR wymaga zatem od banków rzetelnego poinformowania kredytobiorców o zmianie wskaźnika bazowego i jej skutkach — w przeciwnym razie klauzula może zostać zakwestionowana.
Czy nadzwyczajna zmiana stosunków (rebus sic stantibus) ma zastosowanie?
Sądy konsekwentnie oddalają ten zarzut. „obecnjej inflacji nie można uznać za zjawisko niezwykłe, niespotykane czy rzadkie, a wręcz przeciwnie jest to zjawisko normalne o charakterze globalnym" → I C 405/23 — Sąd Okręgowy w Łomży uznał, że art. 357(1) k.c. nie znajduje zastosowania. Podobnie XXV C 292/23 potwierdził brak podstaw do modyfikacji umowy na tej podstawie. Przejście z WIBOR na POLSTR samo w sobie nie stanowi nadzwyczajnej zmiany stosunków — jest procesem regulacyjnym przewidzianym przez rozporządzenie BMR.
Źródła
Orzeczenia: C-471/24 (TSUE, 12.02.2026), I CSK 46/11 (SN, 4.11.2011), II CSKP 2152/22 (SN, 10.10.2024), II CSKP 55/22 (SN, 17.7.2025), I C 308/24 (SO Gliwice, 8.7.2024), I C 405/23 (SO Łomża, 21.6.2024), I C 383/24 (SR, 20.11.2025), I C 527/23 (SO Sieradz, 30.1.2026), XXV C 292/23 (SO Warszawa, 3.12.2025), VI Cz 500/23 (SO Zielona Góra, 26.7.2024), I C 765/24 (SR Zawiercie, 24.9.2024)
Przepisy: art. 385(1) k.c., art. 357(1) k.c., rozporządzenie BMR (UE 2016/1011), dyrektywa 93/13/EWG, dyrektywa 2014/17/UE