III CSK 79/15
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła ustalenia istnienia stosunku członkostwa powoda w pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej. Powód, będący członkiem spółdzielni od 1997 r., zawarł umowy o sfinansowanie budowy mieszkań i ustanowienie odrębnej własności lokali. W 2001 r. pozwana poinformowała go o wykreśleniu z rejestru członków ze skutkiem od dnia przeniesienia własności lokalu, powołując się na § 60 pkt 5 oraz § 65 Statutu Spółdzielni. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną pozwanej, uznał, że postanowienia statutu przewidujące ustanie członkostwa na skutek przeniesienia własności lokalu są sprzeczne z bezwzględnie obowiązującymi przepisami ustawy Prawo spółdzielcze (art. 24 § 2 i 4). Ustawa ta enumeratywnie wymienia przyczyny ustania członkostwa, a nabycie własności lokalu nie należy do nich. Ponadto, pozwana nie dopełniła wymaganej procedury wykreślenia członka, która wymaga uchwały organu spółdzielni i możliwości odwołania. Sąd Najwyższy podkreślił, że statut spółdzielni, choć stanowi prawo wewnętrzne, nie może naruszać przepisów bezwzględnie obowiązujących. Stwierdzono, że powód ma interes prawny w ustaleniu swojego członkostwa, ponieważ pozwana kwestionuje jego status, a zarzut nadużycia prawa przez powoda nie znalazł uzasadnienia, zwłaszcza w kontekście nieważności czynności spółdzielni. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną pozwanej.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów ustawy Prawo spółdzielcze dotyczących ustania członkostwa w spółdzielniach mieszkaniowych, zwłaszcza w kontekście nabycia własności lokalu przez członka.
Orzeczenie dotyczy stanu prawnego obowiązującego przed nowelizacjami ustawy Prawo spółdzielcze, choć zasady interpretacyjne mogą być nadal aktualne. Konkretne postanowienia statutów mogą się różnić.
Zagadnienia prawne (3)
Czy nabycie przez członka spółdzielni mieszkaniowej odrębnej własności lokalu może stanowić samoistną podstawę do jego wykreślenia z rejestru członków, jeśli statut spółdzielni tak stanowi?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, nabycie odrębnej własności lokalu przez członka spółdzielni nie może stanowić samoistnej podstawy do jego wykreślenia z rejestru członków, jeśli statut spółdzielni przewiduje taką możliwość, a przepisy ustawy Prawo spółdzielcze nie dopuszczają takiego sposobu ustania członkostwa.
Uzasadnienie
Ustawa Prawo spółdzielcze enumeratywnie wymienia przyczyny ustania członkostwa. Statut spółdzielni nie może wprowadzać innych przyczyn, jeśli są one sprzeczne z bezwzględnie obowiązującymi przepisami ustawy. Wykreślenie członka wymaga odpowiedniej procedury, w tym uchwały organu spółdzielni.
Czy powód ma interes prawny w ustaleniu istnienia stosunku członkostwa w spółdzielni mieszkaniowej, mimo że został poinformowany o wykreśleniu z rejestru członków kilka lat wcześniej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, powód ma interes prawny w ustaleniu istnienia stosunku członkostwa, jeśli pozwana kwestionuje jego status członkowski, a wcześniejsza czynność spółdzielni prowadząca do ustania członkostwa była nieważna z mocy prawa.
Uzasadnienie
Interes prawny w ustaleniu stosunku prawnego istnieje, gdy istnieje niepewność co do jego istnienia lub zagrożenie naruszenia uprawnień. Nieważność czynności spółdzielni prowadzącej do ustania członkostwa tworzy taką niepewność, a powód nie może uzyskać ochrony w inny sposób.
Czy zarzut nadużycia prawa podmiotowego przez powoda jest zasadny, gdy dochodzi on do ustalenia swojego członkostwa w sytuacji nieważności czynności spółdzielni, która pozbawiła go tego statusu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zarzut nadużycia prawa podmiotowego nie jest zasadny w sytuacji, gdy powód dochodzi ustalenia swojego członkostwa w następstwie nieważnej czynności prawnej spółdzielni, która pozbawiła go należnego uprawnienia, a czynność ta nie wywarła skutków prawnych.
Uzasadnienie
Nadużycie prawa wymaga ustalenia okoliczności wskazujących na sprzeczność działania z normami godnymi ochrony. W przypadku nieważności czynności prawnej, która z mocy prawa nie wywarła skutków, dochodzenie przez powoda swoich praw nie może być uznane za nadużycie.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| R. S. | osoba_fizyczna | powód |
| Spółdzielnia Mieszkaniowa [...] | spółka | pozwana |
Przepisy (10)
Główne
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący interesu prawnego w ustaleniu stosunku prawnego.
pr. spółdz. art. 24 § § 1
Ustawa Prawo spółdzielcze
Przyczyny wykluczenia członka ze spółdzielni.
pr. spółdz. art. 24 § § 2
Ustawa Prawo spółdzielcze
Przyczyny wykreślenia członka z rejestru członków.
pr. spółdz. art. 24 § § 4
Ustawa Prawo spółdzielcze
Organ spółdzielni uprawniony do dokonania wykluczenia lub wykreślenia członka.
Pomocnicze
k.c. art. 65
Kodeks cywilny
Dyrektywy interpretacyjne dotyczące wykładni statutu jako prawa umownego.
k.p.c. art. 386 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący obowiązku sądu drugiej instancji uchylenia lub zmiany wyroku sądu pierwszej instancji.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący oddalenia apelacji przez sąd drugiej instancji.
pr. spółdz. art. 5 § § 1
Ustawa Prawo spółdzielcze
Konieczna treść statutu spółdzielni.
pr. spółdz. art. 5 § § 2
Ustawa Prawo spółdzielcze
Możliwość zamieszczania w statucie innych postanowień, o ile nie naruszają przepisów bezwzględnie obowiązujących.
pr. spółdz. art. 2
Ustawa Prawo spółdzielcze
Podstawa prawna działania spółdzielni.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niezgodność postanowień statutu spółdzielni z ustawą Prawo spółdzielcze w zakresie przyczyn ustania członkostwa. • Niewłaściwa procedura wykreślenia członka z rejestru przez spółdzielnię. • Istnienie interesu prawnego powoda w ustaleniu członkostwa. • Nieważność czynności spółdzielni jako podstawa do dochodzenia praw przez powoda.
Odrzucone argumenty
Zarzut naruszenia art. 189 k.p.c. przez uznanie, że powód ma interes prawny w ustaleniu członkostwa. • Zarzut naruszenia art. 5 § 2 pr. spółdz. przez uznanie, że statut nie może zawierać innych przyczyn ustania członkostwa. • Zarzut naruszenia art. 24 pr. spółdz. przez uznanie, że zastosowana procedura wykreślenia była niezgodna z prawem. • Zarzut naruszenia art. 386 § 1 k.p.c. przez oddalenie apelacji pozwanej.
Godne uwagi sformułowania
statut jest prawem umownym, obowiązującym spółdzielców i spółdzielnię, związanym z systemem cywilnych czynności prawnych • postanowienia statutu powinny być interpretowane przy uwzględnieniu dyrektyw przewidzianych w art. 65 k.c. • zamieszczenie w § 60 pkt 5 statutu przeniesienia na rzecz członka własności lokalu lub domu jednorodzinnego jako sposobu ustania członkostwa, wykraczało poza wyczerpujący katalog ustawowych zdarzeń • nie ma racji skarżąca, że była uprawniona do uregulowania w statucie innego sposobu ustania członkostwa niż wymienione w art. 24 § 1 i 2 pr. spółdz. • nie ma podstaw do uznania, że w tej istotnej materii ustawa pozostawiła spółdzielni swobodę decydowania o innym sposobie ustania członkostwa niż przewidziane ustawą. • domaganie się ustalenia istnienia stosunku prawnego wymaga od powoda wykazania interesu prawnego w tym ustaleniu • nie ma podstaw do uwzględnienia zarzutu nadużycia prawa podmiotowego przez powoda, zwłaszcza że taka czynność nie wywarła żadnych skutków prawnych.
Skład orzekający
Zbigniew Kwaśniewski
przewodniczący
Antoni Górski
członek
Bogumiła Ustjanicz
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów ustawy Prawo spółdzielcze dotyczących ustania członkostwa w spółdzielniach mieszkaniowych, zwłaszcza w kontekście nabycia własności lokalu przez członka."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy stanu prawnego obowiązującego przed nowelizacjami ustawy Prawo spółdzielcze, choć zasady interpretacyjne mogą być nadal aktualne. Konkretne postanowienia statutów mogą się różnić.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu członkostwa w spółdzielniach mieszkaniowej i jego ustania po nabyciu własności lokalu, co jest istotne dla wielu osób. Wyrok Sądu Najwyższego wyjaśnia kluczowe kwestie prawne.
“Czy możesz stracić członkostwo w spółdzielni po wykupieniu mieszkania? Sąd Najwyższy wyjaśnia!”
Dane finansowe
koszty postępowania kasacyjnego: 180 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.