III CA 584/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła pozwu o zapłatę kwoty 40.881,30 zł i 3.754,36 CHF wraz z odsetkami, zasądzonej przez Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi od (...) Spółki Akcyjnej na rzecz M. M. (1). Sąd pierwszej instancji uznał za abuzywne klauzule indeksacyjne zawarte w umowie kredytu hipotecznego z dnia 30 czerwca 2008 r., dotyczące sposobu ustalania kursu waluty obcej (CHF) do przeliczeń kredytu i rat, a także klauzulę dotyczącą ubezpieczenia niskiego wkładu własnego. Sąd uznał, że klauzule te kształtowały prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszały jego interesy, nie zostały indywidualnie uzgodnione, a także były niejednoznaczne i nietransparentne. W konsekwencji, Sąd Rejonowy stwierdził nieważność umowy kredytu od samego początku (ex tunc) i nakazał bankowi zwrot nienależnie pobranych świadczeń. Bank złożył apelację, kwestionując ustalenia faktyczne i prawne Sądu pierwszej instancji, w tym zarzucając błędną ocenę dowodów, naruszenie przepisów o kontroli abuzywności klauzul umownych oraz błędne uznanie umowy za nieważną. Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił apelację pozwanego, uznając ją za bezzasadną. Sąd odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne i rozważania prawne Sądu Rejonowego, potwierdzając, że klauzule indeksacyjne i dotyczące ubezpieczenia niskiego wkładu własnego były abuzywne. Sąd Okręgowy podkreślił, że brak indywidualnego uzgodnienia, niejednoznaczność i nietransparentność klauzul, a także naruszenie równowagi kontraktowej, uzasadniają ich uznanie za niedozwolone. Sąd odwoławczy potwierdził również, że w przypadku stwierdzenia abuzywności klauzul określających główne świadczenia stron, umowa może zostać uznana za nieważną, a świadczenia spełnione na jej podstawie podlegają zwrotowi na podstawie przepisów o świadczeniu nienależnym. Sąd odrzucił również zarzut zatrzymania podniesiony przez bank jako niezasadny.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie abuzywności klauzul indeksacyjnych i ubezpieczenia niskiego wkładu własnego w umowach kredytów hipotecznych, skutków stwierdzenia nieważności umowy oraz zasad zwrotu nienależnych świadczeń.
Orzeczenie dotyczy konkretnego stanu faktycznego i treści umowy, ale stanowi ważny głos w utrwalającej się linii orzeczniczej dotyczącej kredytów walutowych.
Zagadnienia prawne (4)
Czy klauzule indeksacyjne w umowie kredytu hipotecznego, określające sposób ustalania kursu waluty obcej przez bank, mogą być uznane za niedozwolone postanowienia umowne (abuzywne)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, klauzule te mogą być uznane za niedozwolone, jeśli nie zostały indywidualnie uzgodnione, kształtują prawa i obowiązki konsumenta sprzecznie z dobrymi obyczajami, rażąco naruszają jego interesy, są niejednoznaczne i nietransparentne.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że klauzule indeksacyjne, które pozostawiają bankowi swobodę w ustalaniu kursu waluty, są niejednoznaczne i nietransparentne, co uniemożliwia konsumentowi oszacowanie konsekwencji ekonomicznych. Brak indywidualnego uzgodnienia i naruszenie równowagi kontraktowej potwierdzają abuzywność.
Czy klauzula dotycząca ubezpieczenia niskiego wkładu własnego w umowie kredytu hipotecznego może być uznana za niedozwolone postanowienie umowne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli obciąża konsumenta kosztami bez ekwiwalentnego świadczenia, przerzuca ryzyko banku na konsumenta i jest niejednoznaczna.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że obciążenie konsumenta kosztami ubezpieczenia, które chroni głównie bank, bez uzyskania przez konsumenta ekwiwalentnego świadczenia, stanowi rażące naruszenie jego interesów i jest sprzeczne z dobrymi obyczajami. Brak przejrzystości co do sposobu ustalania składki i kosztów również przemawia za abuzywnością.
Jaki jest skutek stwierdzenia abuzywności klauzul indeksacyjnych w umowie kredytu hipotecznego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Stwierdzenie abuzywności klauzul określających główne świadczenia stron może prowadzić do uznania całej umowy za nieważną (bezskuteczną ex tunc), jeśli jej dalsze obowiązywanie bez tych klauzul nie jest możliwe lub zmieniłoby jej charakter.
Uzasadnienie
Eliminacja abuzywnych klauzul indeksacyjnych, które określają główne świadczenie stron, może prowadzić do upadku umowy, jeśli jej dalsze funkcjonowanie bez tych klauzul jest niemożliwe lub zmieniłoby jej istotę. W takim przypadku strony podlegają zwrotowi nienależnych świadczeń.
Czy umowa kredytu hipotecznego indeksowanego do waluty obcej jest umową wzajemną?
Odpowiedź sądu
Nie, umowa kredytu bankowego nie jest umową wzajemną.
Uzasadnienie
Sąd odwoławczy powołuje się na utrwalone stanowisko judykatury i doktryny, zgodnie z którym umowa kredytu bankowego nie ma charakteru umowy wzajemnej, co ma znaczenie dla oceny zarzutu zatrzymania.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. M. (1) | osoba_fizyczna | powód |
| (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. | spółka | pozwany |
| M. M. (2) | osoba_fizyczna | kredytobiorca |
Przepisy (13)
Główne
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.
k.c. art. 385¹ § § 2
Kodeks cywilny
Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie.
k.c. art. 385¹ § § 3
Kodeks cywilny
Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta.
k.c. art. 385¹ § § 4
Kodeks cywilny
Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje.
k.c. art. 385²
Kodeks cywilny
Oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości.
k.c. art. 410 § § 2
Kodeks cywilny
Świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeśli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeśli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.
Pomocnicze
k.c. art. 481 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Dłużnik dopuszczający się zwłoki odszkodowuje wierzyciela na zasadach ogólnych.
k.c. art. 98 § § 1
Kodeks cywilny
Strona przegrywająca sprawę jest obowiązana zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie "wszechstronnego rozważenia zebranego materiału".
Prawo bankowe art. 69 § ust. 2 pkt 4a
Ustawa Prawo bankowe
Elementem umowy kredytu w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, są szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie, którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo-odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu.
Prawo bankowe art. 69 § ust. 3
Ustawa Prawo bankowe
W przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, kredytobiorca może dokonywać spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonać przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie.
u.k.s.c. art. 113 § ust. 1
Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
Skarb Państwa ponosi koszty sądowe, których nie pokryła strona zobowiązana do ich zwrotu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Klauzule indeksacyjne są abuzywne, ponieważ nie zostały indywidualnie uzgodnione, są niejednoznaczne i nietransparentne, a także rażąco naruszają interesy konsumenta. • Klauzula ubezpieczenia niskiego wkładu własnego jest abuzywna, ponieważ przerzuca koszty i ryzyko banku na konsumenta bez ekwiwalentnego świadczenia. • Nieważność umowy kredytu w wyniku stwierdzenia abuzywności klauzul głównych świadczeń. • Prawo do zwrotu nienależnie spełnionych świadczeń na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.
Odrzucone argumenty
Klauzule indeksacyjne i dotyczące ubezpieczenia niskiego wkładu własnego zostały indywidualnie uzgodnione z konsumentem. • Klauzule indeksacyjne określają główne świadczenia stron i zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. • Ryzyko kursowe obciąża równomiernie obie strony umowy. • Bank nie posiadał uprawnienia do arbitralnego ustalania kursów walut. • Umowa kredytu nie jest umową wzajemną, co wyklucza zarzut zatrzymania. • Zarzut zatrzymania został podniesiony warunkowo, co jest niedopuszczalne.
Godne uwagi sformułowania
Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. • Oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy. • Kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. • Świadczenie jest nienależne, jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna. • Niedozwolonymi postanowieniami umownymi są klauzule umowne, które spełniają łącznie trzy przesłanki pozytywne: zawarte zostały w umowach z konsumentami, kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszają interesy konsumenta.
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie abuzywności klauzul indeksacyjnych i ubezpieczenia niskiego wkładu własnego w umowach kredytów hipotecznych, skutków stwierdzenia nieważności umowy oraz zasad zwrotu nienależnych świadczeń."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy konkretnego stanu faktycznego i treści umowy, ale stanowi ważny głos w utrwalającej się linii orzeczniczej dotyczącej kredytów walutowych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu abuzywności klauzul w umowach kredytów hipotecznych waloryzowanych walutą obcą, co ma ogromne znaczenie praktyczne dla wielu konsumentów i banków. Rozstrzygnięcie potwierdza utrwaloną linię orzeczniczą.
“Bank musi zwrócić miliony! Sąd potwierdza: klauzule w umowach kredytowych były nielegalne.”
Dane finansowe
WPS: 40 881,3 PLN
zapłata: 40 881,3 PLN
zapłata_w_walucie_obcej: 3754,36 PLN
zwrot_kosztow_ubezpieczenia: 1250,74 PLN
Sektor
finanse
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.