III CA 576/17
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła stwierdzenia nabycia spadku po Z.T., który zmarł w 2001 r. nie pozostawiając testamentu. Spadek na podstawie ustawy miał przypaść jego córce L.T. Sąd Rejonowy, rozpoznając wniosek, stwierdził, że L.T. nabyła spadek w całości wprost, ponieważ jej oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza, złożone w listopadzie 2016 r., było spóźnione. Sąd uznał, że termin 6 miesięcy na złożenie oświadczenia, liczony od stycznia 2001 r. (daty dowiedzenia się o śmierci ojca), upłynął w lipcu 2001 r. Sąd Rejonowy odwołał się do art. 1015 § 1 k.c. w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją z 2015 r., zgodnie z którym brak oświadczenia w terminie oznaczał proste przyjęcie spadku. L.T. wniosła apelację, podnosząc zarzut obrazy prawa materialnego (art. 1015 § 2 k.c. w nowym brzmieniu) oraz prawa procesowego (art. 670 k.p.c.). Argumentowała, że zgodnie ze znowelizowanym przepisem, brak oświadczenia powinien skutkować przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Dodatkowo wniosła o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku. Sąd Okręgowy oddalił apelację. Podkreślił, że do spadków otwartych przed 18 października 2015 r. (datą wejścia w życie nowelizacji) stosuje się przepisy dotychczasowe, co oznacza, że brak oświadczenia w terminie skutkuje prostym przyjęciem spadku. Wniosek o uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia w terminie został wyłączony do odrębnego rozpoznania przez Sąd Rejonowy, gdyż jego rozpatrzenie przez Sąd Okręgowy pozbawiłoby stronę możliwości skorzystania z jednej instancji. Sąd Okręgowy utrzymał w mocy postanowienie Sądu Rejonowego, wskazując, że ostateczne rozstrzygnięcie co do spadku zależeć będzie od wyniku odrębnego postępowania w przedmiocie uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia w terminie.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów intertemporalnych dotyczących dziedziczenia spadków otwartych przed nowelizacją Kodeksu cywilnego z 2015 r. oraz zasady postępowania w przypadku wniosków o uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia w terminie.
Dotyczy wyłącznie spadków otwartych przed 18 października 2015 r. w zakresie skutków braku oświadczenia spadkobiercy. Kwestia wniosku o uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia w terminie została wyłączona do odrębnego rozpoznania.
Zagadnienia prawne (2)
Jaki jest skutek niezłożenia przez spadkobiercę oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku w terminie 6 miesięcy od dowiedzenia się o tytule powołania, w świetle przepisów obowiązujących przed i po nowelizacji Kodeksu cywilnego z 2015 r.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Zgodnie z przepisami obowiązującymi do 18 października 2015 r., brak takiego oświadczenia oznaczał proste przyjęcie spadku. Nowelizacja z 2015 r. zmieniła ten skutek na przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, jednakże przepisy w nowym brzmieniu stosuje się wyłącznie do spadków otwartych od 18 października 2015 r. W przypadku spadków otwartych przed tą datą, stosuje się zasady dotychczasowe.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy podkreślił, że przepisy intertemporalne (art. 6 ustawy nowelizującej) wyłączają stosowanie znowelizowanego art. 1015 § 2 k.c. do spadków otwartych przed datą wejścia w życie ustawy. Spadek po Z.T. otworzył się w 2001 r., zatem do jego dziedziczenia stosuje się przepisy obowiązujące w dacie otwarcia spadku, co oznacza, że brak oświadczenia w terminie skutkował prostym przyjęciem spadku.
Czy sąd drugiej instancji może rozpoznać wniosek o uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku w terminie, czy też wniosek ten powinien zostać wyłączony do odrębnego rozpoznania przez sąd pierwszej instancji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Wniosek o uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku w terminie, złożony po raz pierwszy w postępowaniu apelacyjnym, powinien zostać wyłączony do odrębnego rozpoznania przez sąd pierwszej instancji, aby nie pozbawić strony możliwości skorzystania z dwuinstancyjnego postępowania.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy uznał, że rozpatrzenie wniosku o uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia w terminie przez sąd odwoławczy byłoby równoznaczne z pozbawieniem strony możliwości skorzystania z jednej instancji. Dlatego wniosek ten został wyłączony do odrębnego rozpoznania przez Sąd Rejonowy.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| W. M. | inne | wnioskodawca |
| L. T. | osoba_fizyczna | uczestniczka |
| Z. T. | osoba_fizyczna | spadkodawca |
| K. | osoba_fizyczna | syn spadkodawcy |
| Z. | osoba_fizyczna | syn spadkodawcy |
| Spółka cywilna (...) | spółka | wierzyciel spadkodawcy |
| (...) Bank (...) | spółka | wierzyciel spadkodawcy |
Przepisy (14)
Główne
k.c. art. 1012
Kodeks cywilny
Określa możliwości spadkobiercy: przyjęcie proste, przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza, odrzucenie spadku.
k.c. art. 1015 § 1
Kodeks cywilny
Określa 6-miesięczny termin na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku od dnia dowiedzenia się o tytule powołania.
k.c. art. 1015 § 2
Kodeks cywilny
Określa skutki braku oświadczenia w terminie (przed nowelizacją: przyjęcie proste; po nowelizacji: przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza, ale tylko dla spadków otwartych po 18.10.2015 r.).
Dz.U. z 2015 r. poz. 539 art. 6
Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw
Przepisy intertemporalne, określające stosowanie nowej ustawy do spadków otwartych od dnia jej wejścia w życie.
Pomocnicze
k.c. art. 926 § 1
Kodeks cywilny
Wymienia dwa tytuły powołania do spadku: ustawę lub testament. Pierwszeństwo ma dziedziczenie testamentowe.
k.c. art. 931 § 1
Kodeks cywilny
Określa zasady dziedziczenia ustawowego.
k.c. art. 1015 § 2
Kodeks cywilny
Zastosowany przez Sąd Rejonowy w pierwotnym brzmieniu, a następnie zakwestionowany przez apelującą.
k.c. art. 1018 § 3
Kodeks cywilny
Dotyczy formy pełnomocnictwa do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku.
k.c. art. 1019 § 2
Kodeks cywilny
Dotyczy zatwierdzenia przez sąd oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych niezachowania terminu.
k.c. art. 1020
Kodeks cywilny
Skutki prawne odrzucenia spadku.
k.p.c. art. 670
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy przedmiotu postępowania o stwierdzenie nabycia spadku.
k.p.c. art. 13 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy stosowania przepisów k.p.c. do postępowań w innych sprawach.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy oddalenia apelacji.
k.p.c. art. 690 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy zmiany postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku w przypadku zmiany kręgu spadkobierców.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Spadek otwarty przed 18.10.2015 r. podlega przepisom obowiązującym w dacie otwarcia spadku. • Brak oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku w terminie 6 miesięcy od dowiedzenia się o tytule powołania, przy spadkach otwartych przed 18.10.2015 r., skutkuje prostym przyjęciem spadku. • Wniosek o uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia w terminie, złożony po raz pierwszy w postępowaniu apelacyjnym, powinien zostać wyłączony do odrębnego rozpoznania przez sąd pierwszej instancji.
Odrzucone argumenty
Zastosowanie art. 1015 § 2 k.c. w brzmieniu po nowelizacji z 2015 r. do spadku otwartego przed datą wejścia w życie nowelizacji. • Błędne ustalenie kręgu spadkobierców po zmarłym Z. T. przez Sąd Rejonowy.
Godne uwagi sformułowania
w polskim systemie prawnym obowiązuje zasada, zgodnie z którą spadkobierca nabywa spadek (prawa i obowiązki majątkowe spadkodawcy) z mocy prawa, z chwilą jego otwarcia, tj. z chwilą śmierci spadkodawcy. • ustawę w znowelizowanej wersji stosuje się li tylko do spadków otwartych od dnia 18 października 2015 r. • w przypadku spadków otwartych przed tą datą są one nabywane przez spadkobierców nie składających oświadczenia w przedmiocie przyjęcia spadku na dotychczasowych zasadach czyli wprost, a więc z pełną odpowiedzialnością za długi spadkowe. • orzekanie w tym przedmiocie przez Sąd odwoławczy byłoby równoznaczne z pozbawieniem jej jednej instancji.
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów intertemporalnych dotyczących dziedziczenia spadków otwartych przed nowelizacją Kodeksu cywilnego z 2015 r. oraz zasady postępowania w przypadku wniosków o uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia w terminie."
Ograniczenia: Dotyczy wyłącznie spadków otwartych przed 18 października 2015 r. w zakresie skutków braku oświadczenia spadkobiercy. Kwestia wniosku o uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia w terminie została wyłączona do odrębnego rozpoznania.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii praktycznej dla spadkobierców – wpływu zmian przepisów na ich prawa i obowiązki, a także procedury związanej z błędami w złożeniu oświadczeń spadkowych.
“Zmiana prawa spadkowego po latach: czy Twoje dziedziczenie jest bezpieczne?”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.