III Ca 366/14
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowód D. C. zaskarżył wyrok Sądu Rejonowego w Nowym Sączu, który oddalił jego powództwo o ustalenie nieważności trzech przedwstępnych umów sprzedaży nieruchomości. Umowy te zostały zawarte przez jego zmarłego ojca, B. O., z jego rodzeństwem. Powód argumentował, że umowy te były nieważne, ponieważ miały na celu obejście przepisów o zachowku lub były zakazanymi umowami na wypadek śmierci. Sąd Rejonowy ustalił, że B. O., mimo choroby nowotworowej zdiagnozowanej w styczniu 2008 r., miał zamiar sprzedaży nieruchomości już od 2004 r. po wypadku, który uniemożliwił mu pracę w gospodarstwie. Umowy przedwstępne zostały zawarte w styczniu i marcu 2008 r., a ceny sprzedaży zostały uiszczone. Sąd Rejonowy uznał, że nie wykazano, aby umowy te były sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego, a także że B. O. nie działał w świadomości rychłej śmierci. Sąd Okręgowy w apelacji podzielił ustalenia i ocenę prawną Sądu Rejonowego. Oddalił zarzuty apelacji dotyczące naruszenia art. 233 kpc (błędna ocena dowodów i brak wszechstronnego rozważenia materiału) oraz naruszenia przepisów dotyczących nieważności umów (art. 58 kc w zw. z art. 941 kc, art. 1047 kc, art. 991 kc). Sąd Okręgowy podkreślił, że nie wykazano, aby umowy były zawarte w celu obejścia przepisów o zachowku lub jako umowy na wypadek śmierci, a także że nie były one sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Oddalono również wnioski dowodowe o opinię biegłego z zakresu onkologii i wyceny nieruchomości, uznając je za bezprzedmiotowe lub niecelowe. Sąd Okręgowy oddalił apelację, a o kosztach postępowania orzekł na zasadzie art. 102 kpc, uznając, że pozbawienie powoda jakichkolwiek przysporzeń majątkowych stanowi wypadek szczególnie uzasadniony.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaInterpretacja przepisów dotyczących nieważności umów przedwstępnych, zwłaszcza w kontekście choroby sprzedającego i potencjalnego obejścia przepisów o zachowku. Potwierdzenie zasady swobody umów i oceny dowodów przez sąd.
Sprawa dotyczy specyficznych okoliczności faktycznych związanych z chorobą i relacjami rodzinnymi. Ocena świadomości sprzedającego co do rychłej śmierci jest trudna do udowodnienia.
Zagadnienia prawne (2)
Czy umowy przedwstępne sprzedaży nieruchomości zawarte przez osobę chorą nowotworowo, która zmarła niedługo po ich zawarciu, są nieważne jako sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego, w szczególności jako mające na celu obejście przepisów o zachowku lub jako zakazane umowy na wypadek śmierci?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, umowy przedwstępne sprzedaży nieruchomości zawarte przez osobę chorą nowotworowo nie są nieważne, jeśli nie wykazano, że zostały zawarte w celu obejścia przepisów prawa lub zasad współżycia społecznego, a zamiar ich zawarcia istniał wcześniej i nie był podyktowany świadomością rychłej śmierci.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że mimo choroby nowotworowej zmarłego, umowy przedwstępne nie były nieważne. Zamiar zawarcia umów istniał już wcześniej, a diagnoza choroby nie była jedynym motywem. Nie wykazano, aby umowy miały na celu obejście przepisów o zachowku lub były zakazanymi umowami na wypadek śmierci. Zmarły miał prawo rozporządzać swoim majątkiem zgodnie z zasadą swobody umów, a ceny sprzedaży zostały uiszczone.
Czy sąd powinien dopuścić dowód z opinii biegłego onkologa i rzeczoznawcy majątkowego na okoliczność świadomości zmarłego co do jego stanu zdrowia i wartości nieruchomości w sprawie o ustalenie nieważności umów przedwstępnych?
Odpowiedź sądu
Nie, sąd nie musi dopuszczać takich dowodów, jeśli okoliczności te zostały już dostatecznie ustalone w oparciu o inne dowody lub jeśli przeprowadzenie tych dowodów byłoby bezprzedmiotowe lub niecelowe.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że dowód z opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowego byłby bezprzedmiotowy, ponieważ kwestia zaniżonej ceny sprzedaży była bezsporna. Dowód z opinii biegłego onkologa uznano za niecelowy, ponieważ ustalenie świadomości zmarłego co do prawdopodobieństwa rychłej śmierci byłoby trudne, a stan zdrowia został już dostatecznie ustalony na podstawie innych dowodów.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| D. C. | osoba_fizyczna | powód |
| J. K. | osoba_fizyczna | pozwany |
| K. O. | osoba_fizyczna | pozwany |
| D. D. | osoba_fizyczna | pozwany |
| K. K. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (10)
Główne
k.c. art. 58 § 1
Kodeks cywilny
Umowa sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności, że zamiast nieważności czynności prawnej sąd orzeka o jej bezskuteczności.
k.c. art. 58 § 2
Kodeks cywilny
Nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.
k.c. art. 353 § 1
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów.
k.p.c. art. 233 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału.
Pomocnicze
k.c. art. 941
Kodeks cywilny
Testament jest odwołalnym oświadczeniem ostatniej woli spadkodawcy dotyczącym majątku.
k.c. art. 991 § 1
Kodeks cywilny
Zstępnym, małżonkowi i rodzicom spadkodawcy, którym po jego śmierci przysługuje prawo do zachowku, mogą być przyznane od spadkobiercy lub zapisobiercy, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny jest małoletni, równowartość tego, co by mu przypadło w drodze dziedziczenia ustawowego.
k.c. art. 991 § 2
Kodeks cywilny
Jeżeli uprawniony jest uprawniony do zachowku, lecz nie uzyskał go w całości ani w części, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.
k.c. art. 1047
Kodeks cywilny
Umowa o spadek po osobie żyjącej jest nieważna.
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia albo nieistnienia stosunku prawnego lub prawa.
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
W wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Umowy przedwstępne były nieważne, ponieważ miały na celu obejście przepisów o zachowku. • Umowy przedwstępne były nieważne jako zakazane umowy o spadek po osobie żyjącej. • Oświadczenia woli w umowach były pozorne dla ukrycia umów darowizny lub umów o spadek po osobie żyjącej. • Umowy przedwstępne były sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. • Naruszenie art. 233 kpc przez błędną ocenę dowodów i brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego. • Naruszenie art. 227 kpc w zw. z art. 217 § 1 kpc przez oddalenie wniosków dowodowych o opinie biegłych.
Godne uwagi sformułowania
nie zostało w szczególności wykazane aby B. O. w dacie zawierania tychże umów pozostawał w świadomości swej rychłej śmierci. • nie sposób jest przyjąć aby to ona stanowiła dla B. O. pobudkę dla ich zawarcia. • praktyką jest, że osobom cierpiącym na choroby nowotworowe co do zasady podaje się okrojone informacje o stanie ich zdrowia, tak aby nie powodować u nich załamania. • Sama świadomość choroby nie może zatem przesądzać o tym, że B. O. pozostawał w obawie rychłej śmierci. • Decyzja zmarłego nie wychodziła poza powołaną przez Sąd zasadę swobody zawierania umów.
Skład orzekający
Katarzyna Kwilosz-Babiś
przewodniczący
Urszula Kapustka
członek
Agnieszka Skrzekut
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących nieważności umów przedwstępnych, zwłaszcza w kontekście choroby sprzedającego i potencjalnego obejścia przepisów o zachowku. Potwierdzenie zasady swobody umów i oceny dowodów przez sąd."
Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznych okoliczności faktycznych związanych z chorobą i relacjami rodzinnymi. Ocena świadomości sprzedającego co do rychłej śmierci jest trudna do udowodnienia.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa porusza kwestie rodzinne, dziedziczenia i potencjalnego obejścia prawa w kontekście choroby. Pokazuje, jak sąd ocenia zamiary stron i dowody w trudnych sytuacjach.
“Choroba nowotworowa a nieważność umów sprzedaży: Czy testament to jedyna droga do przekazania majątku?”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.