III AUa 305/20
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Apelacyjny w Lublinie rozpoznał apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S. od wyroku Sądu Okręgowego w Siedlcach, który zmienił decyzję ZUS i ustalił wyższą wysokość emerytury dla M. H. Sprawa wynikała z wniosku ubezpieczonej o ponowne ustalenie wysokości emerytury w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r. (sygn. akt P 20/16), który uznał za niezgodny z Konstytucją art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Przepis ten pomniejszał podstawę obliczenia emerytury o kwotę wcześniej pobranych świadczeń. Sąd Okręgowy uznał, że wyrok TK stanowi nową okoliczność uzasadniającą wznowienie postępowania i ponowne przeliczenie emerytury, ignorując pięcioletni termin z art. 146 § 1 KPA, który ZUS próbował zastosować. Sąd Okręgowy ustalił wysokość emerytury na 1452,21 zł. ZUS w apelacji zarzucił m.in. naruszenie art. 233 KPC (nieudowodnienie daty doręczenia decyzji) oraz przepisów KPA dotyczących terminów wznowienia postępowania. Sąd Apelacyjny oddalił apelację ZUS. Podkreślił, że choć zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego mogły być zasadne co do ustaleń faktycznych, to nie miały wpływu na ostateczne rozstrzygnięcie. Sąd Apelacyjny wskazał, że w sprawach ubezpieczeń społecznych istnieje szczególny tryb postępowania uregulowany w art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, który nie jest ograniczony czasowo i pozwala na wzruszenie prawomocnej decyzji w przypadku ujawnienia nowych okoliczności (w tym prawnych, jak wyrok TK) mających wpływ na wysokość świadczenia. Wyrok TK stanowił taką nową okoliczność prawną, która uzasadniała ponowne obliczenie emerytury z pominięciem niekonstytucyjnego przepisu, zgodnie z intencją wnioskodawczyni i wyrokiem Sądu Okręgowego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie możliwości ponownego ustalenia wysokości świadczeń emerytalnych po wyroku Trybunału Konstytucyjnego, nawet po upływie terminów z KPA, w oparciu o art. 114 ustawy emerytalnej.
Dotyczy specyficznej sytuacji kobiet urodzonych w określonym roku, które pobierały emeryturę na podstawie art. 46 ustawy emerytalnej i których emerytura w powszechnym wieku była pomniejszana na podstawie niekonstytucyjnego przepisu.
Zagadnienia prawne (2)
Czy wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niezgodność z Konstytucją przepisu ustawy emerytalnej stanowi podstawę do ponownego ustalenia wysokości emerytury, nawet jeśli od doręczenia pierwotnej decyzji upłynęło pięć lat?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wyrok Trybunału Konstytucyjnego stanowi nową okoliczność prawną, która umożliwia ponowne ustalenie wysokości emerytury na podstawie art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, niezależnie od terminów określonych w KPA dotyczących wznowienia postępowania administracyjnego.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał, że art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z FUS tworzy szczególny, nieograniczony czasowo tryb wzruszenia prawomocnej decyzji rentowej w przypadku ujawnienia nowych okoliczności (w tym prawnych, jak wyrok TK) mających wpływ na wysokość świadczenia. Wyrok TK eliminujący z obrotu prawnego przepis stosowany do obliczenia emerytury jest taką nową okolicznością.
Czy organ rentowy prawidłowo zastosował pięcioletni termin z art. 146 § 1 KPA do odmowy uchylenia decyzji przyznającej emeryturę, mimo że podstawa prawna tej decyzji została uznana za niekonstytucyjną?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, organ rentowy nieprawidłowo zastosował termin z KPA, ponieważ w sprawach ubezpieczeń społecznych pierwszeństwo ma szczególny tryb przewidziany w art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny wskazał, że art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ma pierwszeństwo przed przepisami KPA i KPC w kwestii wzruszania decyzji rentowych w przypadku ujawnienia nowych okoliczności, takich jak wyrok Trybunału Konstytucyjnego.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. H. (1) | osoba_fizyczna | ubezpieczona |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (12)
Główne
ustawa emerytalna art. 114
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Umożliwia organowi rentowemu, na wniosek strony, uchylenie lub zmianę prawomocnej decyzji i ponowne ustalenie prawa do świadczeń lub ich wysokości, jeżeli po uprawomocnieniu decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawnione nowe okoliczności istniejące przed wydaniem decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość. Wyrok TK uznany za nową okoliczność prawną.
Pomocnicze
ustawa emerytalna art. 25 § ust. 1b
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Przepis ten, w brzmieniu obowiązującym do 30 września 2017 r., w zakresie dotyczącym kobiet urodzonych w (...) roku, które przed 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46, został uznany za niezgodny z Konstytucją RP. Pomniejszał on podstawę obliczenia emerytury o kwotę pobranych wcześniej świadczeń.
ustawa emerytalna art. 24
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Podstawa obliczenia emerytury w powszechnym wieku emerytalnym.
ustawa emerytalna art. 46
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Podstawa przyznania emerytury przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego.
k.p.a. art. 146 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Określa pięcioletni termin do uchylenia decyzji w ramach wznowienia postępowania, który organ rentowy próbował zastosować.
k.p.a. art. 145a
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.c. art. 408
Kodeks postępowania cywilnego
Przewiduje dziesięcioletni termin do żądania wznowienia postępowania sądowego.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy oceny dowodów przez sąd.
k.p.c. art. 477 § 14
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy rozstrzygnięcia sądu ubezpieczeń społecznych.
u.s.u.s. art. 71a
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Reguluje przesyłanie pism i decyzji przez ZUS oraz ciężar dowodu doręczenia.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada Rzeczypospolitej Polskiej jako demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.
Konstytucja RP art. 190 § ust. 4
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Reguluje możliwość wznowienia postępowania w przypadku orzeczenia TK o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego stanowi nową okoliczność prawną uzasadniającą ponowne ustalenie wysokości emerytury na podstawie art. 114 ustawy emerytalnej. • Art. 114 ustawy emerytalnej ma pierwszeństwo przed przepisami KPA dotyczącymi terminów wznowienia postępowania. • Organ rentowy nie udowodnił daty doręczenia decyzji z 2013 r., co uniemożliwiało zastosowanie 5-letniego terminu z KPA. • Błędne obliczenie wysokości świadczenia daje prawo do jego ponownego ustalenia.
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 233 k.p.c. poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że nie jest udowodnione twierdzenie pozwanego, że od daty doręczenia decyzji przyznającej emeryturę w powszechnym wieku emerytalnym upłynęło 5 lat. • Naruszenie art. 71a ust. 1 i ust. 2 cyt. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przepisów wykonawczych, poprzez ich niezastosowanie i nieustalenie daty doręczenie decyzji liczonej jako 5 dni od daty wysłania. • Naruszenie art. 66 ust. 4 cyt. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 145a § 1 i § 2 k.p.a. w zw. z art. 146 § 1 k.p.a. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że ustawowy 5-letni termin do uchylenia decyzji w ramach wznowienia postępowania nie ma zastosowania. • Naruszenie art. 114 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu poprzez jego zastosowanie i przyjęcie jako podstawy prawnej do zmiany wysokości emerytury.
Godne uwagi sformułowania
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019 r. stwierdzający niezgodność z Konstytucją RP uregulowania ustawy emerytalnej, na podstawie którego ustalono wysokość emerytury ubezpieczonej, może być uznany za nową okoliczność ujawnioną po wydaniu decyzji o przyznaniu emerytury z 2 kwietnia 2013 r. ale istniejącą przed wydaniem tej decyzji, gdyż niesporne jest, że zakwestionowany przez Trybunał przepis ustawy emerytalnej był niezgodny z Konstytucją od chwili jego uchwalenia. • Swoistym wznowieniem postępowania jest, nieograniczony czasowo, w przeciwieństwie do reguł wynikających z kodeksu postępowania administracyjnego, tryb postępowania przewidziany w art. 114 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. • Pojęcie „nowych okoliczności" istniejących przed wydaniem decyzji organu rentowego a mających wpływ na ustalenie wysokości emerytury wnioskodawczyni, o jakich stanowi art. 114 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy, obejmuje okoliczności sprawy a zatem zarówno okoliczności faktyczne jak i prawne.
Skład orzekający
Elżbieta Gawda
przewodniczący
Elżbieta Czaja
sędzia
Jacek Chaciński
sędzia (del.) (spr.)
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie możliwości ponownego ustalenia wysokości świadczeń emerytalnych po wyroku Trybunału Konstytucyjnego, nawet po upływie terminów z KPA, w oparciu o art. 114 ustawy emerytalnej."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji kobiet urodzonych w określonym roku, które pobierały emeryturę na podstawie art. 46 ustawy emerytalnej i których emerytura w powszechnym wieku była pomniejszana na podstawie niekonstytucyjnego przepisu.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak wyroki Trybunału Konstytucyjnego mogą wpływać na indywidualne sprawy obywateli i jak sądy interpretują przepisy proceduralne w celu zapewnienia sprawiedliwości.
“Wyrok TK zmienia zasady naliczania emerytur – czy możesz liczyć na zwrot pieniędzy?”
Dane finansowe
WPS: 1452,21 PLN
emerytura: 1452,21 PLN
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.