III AUa 284/25Przeliczenie emerytury niekonstytucyjny przepis 12
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuUbezpieczony A. J. złożył wniosek o przeliczenie emerytury po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. (SK 140/20), który uznał art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach za niezgodny z Konstytucją w zakresie dotyczącym osób, które nabyły prawo do świadczeń przed 6 czerwca 2012 r. ZUS odmówił ponownego ustalenia wysokości emerytury, powołując się na brak publikacji wyroku TK i konieczność wznowienia postępowania na podstawie KPA. Sąd Okręgowy w Zielonej Górze zmienił decyzję ZUS, uznając, że wyrok TK obejmuje ubezpieczonego i że ponowne ustalenie wysokości emerytury jest możliwe na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, traktując wyrok TK jako nową okoliczność. Sąd Okręgowy podkreślił, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej jest niekonstytucyjny, ponieważ narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, tworząc 'pułapkę legislacyjną' dla osób, które przeszły na wcześniejszą emeryturę przed wejściem w życie niekorzystnych zmian. Sąd Apelacyjny w Poznaniu oddalił apelację ZUS, podzielając w całości stanowisko Sądu Okręgowego. Sąd Apelacyjny uznał, że sądy powszechne mają obowiązek stosowania przepisów zgodnych z Konstytucją, nawet jeśli orzeczenie TK nie zostało jeszcze opublikowane, poprzez bezpośrednie stosowanie Konstytucji lub odmowę zastosowania przepisu sprzecznego z nią. Podkreślono, że art. 114 ustawy emerytalnej pozwala na ponowne ustalenie świadczenia w przypadku ujawnienia okoliczności istniejących przed wydaniem decyzji, a niekonstytucyjność przepisu stanowi taką okoliczność. Sąd Apelacyjny potwierdził, że A. J. znalazł się w analogicznej sytuacji jak osoby objęte wyrokiem TK, ponieważ nabył prawo do wcześniejszej emerytury przed wejściem w życie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, nie mogąc przewidzieć jego negatywnych skutków dla późniejszego ustalenia emerytury powszechnej.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie możliwości ponownego ustalenia wysokości świadczeń emerytalnych w oparciu o niekonstytucyjność przepisu, nawet przed jego publikacją, oraz interpretacja art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej.
Dotyczy specyficznej sytuacji osób, które nabyły prawo do emerytury wcześniejszej przed wejściem w życie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej i nie mogły przewidzieć jego skutków.
Zagadnienia prawne (3)
Czy wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niekonstytucyjność przepisu art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej może być podstawą do ponownego ustalenia wysokości emerytury przez organ rentowy, nawet jeśli wyrok nie został jeszcze opublikowany?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wyrok TK, mimo braku publikacji, może stanowić podstawę do ponownego ustalenia wysokości emerytury na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, traktując niekonstytucyjność przepisu jako nową okoliczność istniejącą przed wydaniem decyzji.
Uzasadnienie
Sądy powszechne mają obowiązek stosowania przepisów zgodnych z Konstytucją. Niekonstytucyjność przepisu stanowi nową okoliczność w rozumieniu art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, umożliwiającą wzruszenie prawomocnej decyzji, nawet jeśli nie doszło do formalnego wznowienia postępowania.
Czy przepis art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w zakresie w jakim pomniejsza podstawę obliczenia emerytury powszechnej o kwoty pobranych emerytur wcześniejszych, narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa (art. 2 Konstytucji RP)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, przepis ten jest niekonstytucyjny w zakresie dotyczącym osób, które nabyły prawo do emerytury wcześniejszej przed wejściem w życie tego przepisu, ponieważ narusza zasadę zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, tworząc 'pułapkę legislacyjną'.
Uzasadnienie
Osoby te nie mogły przewidzieć negatywnych skutków dla wysokości ich przyszłej emerytury powszechnej, gdy podejmowały decyzje o przejściu na wcześniejszą emeryturę na podstawie obowiązującego wówczas prawa. Zmiana zasad po rozpoczęciu realizacji uprawnień narusza zasadę lojalności państwa wobec obywateli.
Czy sąd powszechny może odmówić zastosowania przepisu ustawy uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niekonstytucyjny, nawet jeśli orzeczenie TK nie zostało jeszcze opublikowane?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sądy powszechne mają obowiązek zapewnienia poszanowania standardu konstytucyjnego i mogą odmówić zastosowania przepisu sprzecznego z Konstytucją, nawet przed jego publikacją.
Uzasadnienie
Zasada bezpośredniego stosowania Konstytucji RP (art. 8 ust. 2) pozwala sądom na ocenę zgodności przepisów z Konstytucją w ramach rozstrzygania indywidualnych spraw. Odmowa zastosowania przepisu nie narusza kompetencji TK.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A. J. | osoba_fizyczna | ubezpieczony |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (7)
Główne
u.e.r. art. 114 § ust. 1 pkt 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Podstawa do ponownego ustalenia wysokości świadczenia w przypadku ujawnienia nowych dowodów lub okoliczności istniejących przed wydaniem decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość. Wyrok TK stwierdzający niekonstytucyjność przepisu jest traktowany jako taka okoliczność.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. Naruszona przez art. 25 ust. 1b u.e.r.
Konstytucja RP art. 67 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do zabezpieczenia społecznego. Naruszone przez art. 25 ust. 1b u.e.r. w związku z zasadą zaufania.
Pomocnicze
u.e.r. art. 25 § ust. 1b
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Uznany za niekonstytucyjny w zakresie dotyczącym osób, które nabyły prawo do świadczeń przed 6 czerwca 2012 r. Narusza zasadę zaufania do państwa i prawa.
k.p.a. art. 145a
Kodeks postępowania administracyjnego
Wspomniany jako potencjalna podstawa wzruszenia decyzji po wyroku TK, ale uznany za niewystarczający w sytuacji, gdy ubezpieczony nie złożył wniosku o wznowienie postępowania lub upłynęły terminy.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 477 § 14 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego, mimo braku publikacji, stanowi podstawę do zastosowania art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej jako nowa okoliczność. • Przepis art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej jest niekonstytucyjny, ponieważ narusza zasadę zaufania do państwa i prawa. • Sądy powszechne mają obowiązek stosowania przepisów zgodnych z Konstytucją, nawet przed publikacją orzeczenia TK.
Odrzucone argumenty
Wyrok TK nie może być podstawą do ponownego ustalenia emerytury, gdyż nie został opublikowany. • Ponowne ustalenie emerytury możliwe jest jedynie w trybie wznowienia postępowania na podstawie KPA. • Sąd Okręgowy naruszył art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego i art. 114 ust. 1 u.e.r. poprzez jego błędne zastosowanie.
Godne uwagi sformułowania
niekonstytucyjność przepisu stanowi 'nową okoliczność' w rozumieniu art. 114 ust. 1 pkt 1 u.e.r. • art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej stał się 'swoistą pułapką' dla ubezpieczonych • sądy powszechne mają obowiązek zapewnienia poszanowania standardu konstytucyjnego • brak publikacji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego powoduje wobec powyższego jego nieistnienie w obrocie prawnym Rzeczpospolitej
Skład orzekający
Marta Sawińska
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie możliwości ponownego ustalenia wysokości świadczeń emerytalnych w oparciu o niekonstytucyjność przepisu, nawet przed jego publikacją, oraz interpretacja art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji osób, które nabyły prawo do emerytury wcześniejszej przed wejściem w życie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej i nie mogły przewidzieć jego skutków.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia konstytucyjności przepisów emerytalnych i ich wpływu na prawa obywateli, co jest tematem budzącym duże zainteresowanie społeczne i prawnicze.
“Emerytura niższa przez niekonstytucyjny przepis? Sąd Apelacyjny staje po stronie obywatela!”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.