III AUa 153/25Przeliczenie emerytury pomniejszenie kwot wcześniejszych
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła odwołania J.S. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie wysokości jego emerytury. Ubezpieczony domagał się przeliczenia świadczenia w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. (SK 140/20), który uznał za niezgodny z Konstytucją art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w zakresie dotyczącym pomniejszania podstawy emerytury powszechnej o kwoty pobranych wcześniej emerytur. Sąd Okręgowy w Szczecinie częściowo uwzględnił odwołanie, przyznając J.S. prawo do wypłaty emerytury powszechnej obliczonej bez odejmowania od podstawy sumy kwot emerytur wcześniejszych pobranych do dnia nabycia prawa do emerytury powszechnej (10 grudnia 2014 r.). Sąd Apelacyjny w Szczecinie, rozpoznając apelacje obu stron, podzielił stanowisko Sądu Okręgowego co do zasady, że ubezpieczonemu przysługuje prawo do przeliczenia emerytury z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Sąd Apelacyjny podkreślił, że wyrok TK z dnia 4 czerwca 2024 r. (SK 140/20) wskazuje na niekonstytucyjność przepisu w odniesieniu do osób, które złożyły wniosek o świadczenia przed 6 czerwca 2012 r. i nabyły prawo do wcześniejszej emerytury przed tą datą, działając w zaufaniu do obowiązującego prawa. Sąd Apelacyjny zmienił jednak wyrok Sądu Okręgowego w ten sposób, że zobowiązał ZUS do przeliczenia emerytury J.S. bez pomniejszania podstawy jej obliczania o sumę kwot pobranych emerytur wcześniejszych za okres od osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego, a nie za cały okres pobierania wcześniejszej emerytury. Sąd uznał, że po ogłoszeniu nowelizacji ustawy dodającej art. 25 ust. 1b (6 czerwca 2012 r.), ubezpieczony powinien mieć świadomość, że od 1 stycznia 2013 r. przepis ten będzie miał zastosowanie i będzie skutkował potrąceniem kwot emerytury wypłaconych od dnia osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego. Sąd oddalił również apelację ubezpieczonego w zakresie żądania wyrównania za pełen okres i odsetek, a także apelację organu rentowego w pozostałym zakresie. Sąd odstąpił od obciążenia ubezpieczonego kosztami zastępstwa procesowego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w kontekście wyroków Trybunału Konstytucyjnego i zasady zaufania do państwa. Określenie zakresu czasowego, od którego należy przeliczać emeryturę po stwierdzeniu niekonstytucyjności przepisu.
Orzeczenie dotyczy specyficznej grupy ubezpieczonych, którzy nabyli prawo do wcześniejszej emerytury przed 6 czerwca 2012 r. i złożyli wniosek o świadczenie przed tą datą.
Zagadnienia prawne (3)
Czy art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w zakresie w jakim pomniejsza podstawę obliczenia emerytury powszechnej o sumę kwot pobranych emerytur wcześniejszych, jest zgodny z Konstytucją RP, w szczególności w odniesieniu do osób, które nabyły prawo do wcześniejszej emerytury przed wejściem w życie tego przepisu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej jest niezgodny z Konstytucją RP w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń przed 6 czerwca 2012 r. i nabyły prawo do wcześniejszej emerytury przed tą datą, działając w zaufaniu do obowiązującego prawa.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny oparł się na wyrokach Trybunału Konstytucyjnego (SK 140/20 i P 20/16), które wskazały na naruszenie zasady zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa. Osoby te nie mogły przewidzieć, że pobieranie wcześniejszej emerytury spowoduje pomniejszenie podstawy emerytury powszechnej. Sąd uznał, że ubezpieczony, który nabył prawo do wcześniejszej emerytury przed 6 czerwca 2012 r., znalazł się w podobnej sytuacji prawnej jak osoby objęte wyrokami TK.
Czy ubezpieczonemu przysługuje prawo do przeliczenia emerytury powszechnej z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej za cały okres pobierania wcześniejszej emerytury, czy tylko za okres po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Ubezpieczonemu przysługuje prawo do przeliczenia emerytury powszechnej z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej za okres od osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego, a nie za cały okres pobierania wcześniejszej emerytury.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał, że po ogłoszeniu nowelizacji ustawy dodającej art. 25 ust. 1b (6 czerwca 2012 r.), ubezpieczony powinien mieć świadomość, że od 1 stycznia 2013 r. przepis ten będzie miał zastosowanie i będzie skutkował potrąceniem kwot emerytury wypłaconych od dnia osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego. Ubezpieczony decydował, kiedy złożyć wniosek o wypłatę emerytury powszechnej.
Czy w przypadku stwierdzenia niekonstytucyjności przepisu, który był podstawą wydania decyzji przez organ rentowy, można mówić o błędzie organu rentowego uzasadniającym wypłatę wyrównania świadczenia za okres 3 lat wstecz od złożenia wniosku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, w tym przypadku nie wystąpił błąd organu rentowego uzasadniający wypłatę wyrównania świadczenia za okres 3 lat wstecz. Podstawą do wznowienia postępowania jest nowa okoliczność (stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu), a nie błąd organu.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał, że podstawą do wznowienia postępowania jest art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej (nowa okoliczność istniejąca przed wydaniem decyzji, tj. nieuwzględnienie standardu konstytucyjnego potwierdzonego wyrokiem TK), a nie błąd organu rentowego. Decyzja wydana na podstawie przepisu, który później został uznany za niekonstytucyjny, nie jest z natury błędna, jeśli w chwili jej wydania przepis ten nie budził wątpliwości.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. S. | osoba_fizyczna | ubezpieczony |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. | organ_państwowy | organ rentowy |
Przepisy (5)
Główne
ustawa emerytalna art. 25 § ust. 1b
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Przepis uznany za niezgodny z Konstytucją RP w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń przed 6 czerwca 2012 r. i nabyły prawo do wcześniejszej emerytury przed tą datą. Nie może być stosowany do pomniejszania podstawy emerytury powszechnej o kwoty pobranych emerytur wcześniejszych za okres po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego.
Pomocnicze
ustawa emerytalna art. 114 § ust. 1 pkt 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Podstawa prawna do uchylenia lub zmiany decyzji organu rentowego w przypadku ujawnienia nowych okoliczności istniejących przed wydaniem decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość. Nieuwzględnienie przez organ rentowy obowiązującego standardu konstytucyjnego potwierdzonego późniejszym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego jest taką nową okolicznością.
k.p.c. art. 386 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 477 § 14 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do odstąpienia od obciążania strony kosztami postępowania w szczególnie uzasadnionych przypadkach.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie zasady zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa poprzez zastosowanie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej do osób, które nabyły prawo do wcześniejszej emerytury przed wejściem w życie tego przepisu. • Wyroki Trybunału Konstytucyjnego (SK 140/20, P 20/16) wskazujące na niekonstytucyjność art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w określonych sytuacjach.
Odrzucone argumenty
Zastosowanie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej i pomniejszenie podstawy obliczenia emerytury o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur (argument organu rentowego). • Brak błędu organu rentowego przy ustalaniu wysokości świadczenia (argument organu rentowego). • Żądanie wyrównania za pełen okres pobierania emerytury i odsetek (argument ubezpieczonego).
Godne uwagi sformułowania
wyrok ten nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw i dlatego brak podstaw do wznowienia postępowania • niekonstytucyjność przepisu art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej • swoistą pułapką legislacyjną • zasada zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa • nie mogły przewidzieć, że przejście na emeryturę jeszcze przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego, będzie wiązało się z pomniejszeniem zgromadzonego kapitału o pobrane świadczenia • nie można tworzyć własnych norm nie mających poparcia w obowiązujących przepisach prawa • błąd organu rentowego nie obejmuje sytuacji, w której organ (w chwili wydania decyzji) działa na podstawie przepisów ustawy niebudzących wątpliwości interpretacyjnych
Skład orzekający
Urszula Iwanowska
przewodnicząca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w kontekście wyroków Trybunału Konstytucyjnego i zasady zaufania do państwa. Określenie zakresu czasowego, od którego należy przeliczać emeryturę po stwierdzeniu niekonstytucyjności przepisu."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej grupy ubezpieczonych, którzy nabyli prawo do wcześniejszej emerytury przed 6 czerwca 2012 r. i złożyli wniosek o świadczenie przed tą datą.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z obliczaniem emerytur i interpretacją przepisów przez Trybunał Konstytucyjny, co ma bezpośrednie przełożenie na sytuację wielu obywateli.
“Emerytura przeliczona po latach: Sąd Apelacyjny staje po stronie obywatela w sporze z ZUS o konstytucyjność przepisów.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.