II USK 388/23Odmowa przyjęcia skargi kasacyjnej ubezpieczenia społeczne
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła odwołania spółki P. sp. z o.o. od decyzji ZUS o niepodleganiu E. K. obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy zlecenia. Sądy niższych instancji, w tym Sąd Apelacyjny w Białymstoku, oddaliły odwołania, uznając umowę zlecenia za pozorną (art. 83 § 1 k.c.). Sąd Apelacyjny wskazał, że chronologia zdarzeń, w tym wsteczne zgłoszenie do ubezpieczeń i starania spółki o subwencję finansową z P. S.A. zależną od stanu zatrudnienia, sugerują, iż celem nie było faktyczne zatrudnienie, lecz uzyskanie korzyści finansowych. Spółka wniosła skargę kasacyjną, zarzucając m.in. nieważność postępowania z powodu jednoosobowego składu sądu drugiej instancji oraz naruszenie prawa materialnego, w tym art. 83 § 1 k.c. i przepisów covidowych dotyczących zgłoszeń do ubezpieczeń. Sąd Najwyższy, rozpatrując wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, odmówił jej przyjęcia. W kwestii zarzutu nieważności postępowania z powodu jednoosobowego składu sądu drugiej instancji, Sąd Najwyższy odwołał się do uchwały siedmiu sędziów z dnia 26 kwietnia 2023 r. (III PZP 6/22), która uznała takie postępowanie za ograniczające prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy i prowadzące do nieważności, ale jednocześnie zaznaczyła, że ta wykładnia obowiązuje od dnia podjęcia uchwały i nie stosuje się wstecznie do orzeczeń wydanych przed tą datą, w tym do zaskarżonego wyroku z 14 kwietnia 2023 r. Sąd Najwyższy uznał również, że skarżąca nie wykazała oczywistej zasadności skargi kasacyjnej, gdyż jej argumenty w istocie kwestionowały ocenę dowodów przez sąd drugiej instancji, co jest niedopuszczalne w postępowaniu kasacyjnym. W konsekwencji, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądził koszty postępowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów covidowych dotyczących składu sądu w sprawach cywilnych oraz zasady oceny pozorności czynności prawnej w kontekście ubezpieczeń społecznych i świadczeń publicznych.
Wykładnia dotycząca jednoosobowego składu sądu drugiej instancji ma zastosowanie do orzeczeń wydanych po 26 kwietnia 2023 r.
Zagadnienia prawne (3)
Czy umowa zlecenia zawarta w okresie pandemii COVID-19, w kontekście ubiegania się o subwencję finansową, może zostać uznana za pozorną?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, umowa zlecenia może zostać uznana za pozorną, jeśli brak jest dowodów na faktyczne świadczenie pracy, a okoliczności wskazują na cel uzyskania korzyści finansowych, takich jak subwencje, zależne od stanu zatrudnienia.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał umowę zlecenia za pozorną, wskazując na chronologię zdarzeń, wsteczne zgłoszenie do ubezpieczeń i powiązanie z ubieganiem się o subwencje finansowe, co sugerowało brak faktycznego zamiaru zatrudnienia.
Czy rozpoznanie sprawy przez sąd drugiej instancji w jednoosobowym składzie sędziowskim, na podstawie przepisów covidowych, prowadzi do nieważności postępowania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w jednoosobowym składzie sędziowskim, ukształtowanym na podstawie art. 15zzs^1 ust. 1 pkt 4 ustawy covidowej, ogranicza prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy i prowadzi do nieważności postępowania, jednak ta wykładnia obowiązuje od dnia podjęcia uchwały (26 kwietnia 2023 r.) i nie ma zastosowania wstecz do orzeczeń wydanych przed tą datą.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na uchwałę siedmiu sędziów (III PZP 6/22), która stwierdziła nieważność postępowania w takich przypadkach, ale jednocześnie ograniczyła jej skutki temporalnie, aby uniknąć chaosu prawnego i ochrony interesów obywateli.
Czy osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę może jednocześnie podlegać dobrowolnym ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy zlecenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, istnieje możliwość dobrowolnego podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy zlecenia, nawet jeśli osoba jest jednocześnie zatrudniona na podstawie umowy o pracę, pod warunkiem złożenia stosownego wniosku.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że art. 9 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje możliwość dobrowolnego objęcia ubezpieczeniami na wniosek zleceniobiorcy, a skarżąca nie wykazała, aby taki wniosek został złożony.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| E. K. | osoba_fizyczna | odwołująca się |
| P. Sp. z o.o. w O. | spółka | odwołująca się |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Olsztynie | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (8)
Główne
k.c. art. 83 § § 1
Kodeks cywilny
Umowa zlecenia zawarta dla pozoru, bez faktycznego zamiaru jej realizacji, jest nieważna.
u.s.u.s. art. 9 § ust. 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Przepis przewiduje możliwość dobrowolnego objęcia ubezpieczeniami społecznymi na wniosek osoby wykonującej umowę zlecenia.
Pomocnicze
ustawa covidowa art. 15zzs § ust. 1
Ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 i innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Regulacje dotyczące zawieszenia terminów w związku z pandemią nie stanowiły przeszkody do zgłoszenia pracowników do ubezpieczeń, ale nie usprawiedliwiały pozornych umów.
k.p.c. art. 398^9 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Określa przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
k.p.c. art. 379 § pkt 4
Kodeks postępowania cywilnego
Określa nieważność postępowania w przypadku rozpoznania sprawy w składzie sprzecznym z przepisami prawa.
Konstytucja RP art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do sądu i sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy.
k.p.c. art. 398^13 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi sądu niższej instancji.
k.p.c. art. 98 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada odpowiedzialności za wynik postępowania w zakresie kosztów.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak przesłanek do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania zgodnie z art. 398^9 § 1 k.p.c. • Niewykazanie oczywistej zasadności skargi kasacyjnej. • Uznanie umowy zlecenia za pozorną przez sądy niższych instancji. • Ograniczenie temporalne skutków uchwały III PZP 6/22 w zakresie jednoosobowego składu sądu drugiej instancji.
Odrzucone argumenty
Zarzut nieważności postępowania z powodu jednoosobowego składu sądu drugiej instancji. • Zarzuty naruszenia prawa materialnego (art. 83 § 1 k.c., przepisy covidowe, art. 9 ust. 1 u.s.u.s.). • Kwestionowanie oceny dowodów przez sąd drugiej instancji.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga jest oczywiście uzasadniona. • Odstępstwo od zasady kolegialności składu sądu odwoławczego nie jest równoznaczne z oczywistym naruszeniem art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. • Rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego ukształtowanym na podstawie art. 15zzs^1 ust. 1 pkt 4 ustawy covidowej ogranicza prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), ponieważ nie jest konieczne dla ochrony zdrowia publicznego (art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji) i prowadzi do nieważności postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.), przy czym zastrzegł, że przyjęta w tej uchwale wykładnia prawa obowiązuje od dnia jej podjęcia. • Uznanie wszystkich orzeczeń wydanych do 26 kwietnia 2023 r. w składzie, o którym mowa w art. 15zzs^1 ust. 1 pkt 4 ustawy COVID-19, za dotknięte nieważnością z uwagi na naruszenie prawa strony do sądu wskutek wydania orzeczenia przez sąd orzekający w składzie jednoosobowym, zostało ocenione przez Sąd Najwyższy za niepożądane ze społecznego punktu widzenia. • Spór o ocenę poszczególnych dowodów i ustalenie stanu faktycznego nie może być przenoszony do postępowania przed Sądem Najwyższym, który jest związany - zgodnie z art. […]
Skład orzekający
Romualda Spyt
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów covidowych dotyczących składu sądu w sprawach cywilnych oraz zasady oceny pozorności czynności prawnej w kontekście ubezpieczeń społecznych i świadczeń publicznych."
Ograniczenia: Wykładnia dotycząca jednoosobowego składu sądu drugiej instancji ma zastosowanie do orzeczeń wydanych po 26 kwietnia 2023 r.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnych kwestii proceduralnych związanych z pandemią (skład sądu) oraz materialnoprawnych (pozorność umowy zlecenia w kontekście świadczeń publicznych), co jest interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie pracy, ubezpieczeń społecznych i postępowaniu cywilnym.
“Jednoosobowy skład sądu w czasie pandemii: czy wyroki są ważne? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Sektor
ubezpieczenia
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.