II UKN 310/98Pozorną umowa o pracę ubezpieczenie społeczne 2
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuZakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił objęcia Joanny C. ubezpieczeniem społecznym, uznając zawartą z Jerzym W. umowę o pracę za pozorną, mającą na celu obejście prawa. Jako podstawy wskazano m.in. zaawansowaną ciążę ubezpieczonej, brak wymaganych dokumentów pracowniczych oraz swobodę w wykonywaniu pracy. Sąd Wojewódzki w Gdańsku uznał jednak, że doszło do nawiązania pracowniczego stosunku pracy i zmienił decyzję ZUS. Sąd Apelacyjny w Gdańsku, w wyroku z dnia 24 lutego 1998 r., zmienił wyrok Sądu Wojewódzkiego i oddalił odwołanie, stwierdzając, że umowa ta nosiła znamiona umowy o dzieło, a nie umowy o pracę. Sąd Apelacyjny podkreślił brak elementu podporządkowania pracodawcy, wykonywanie pracy w miejscu zamieszkania ubezpieczonej bez określenia czasu pracy, a także fakt, że istotny był rezultat pracy, a nie jej wykonanie pod kierownictwem. Sąd Najwyższy, rozpoznając kasację wnioskodawczyni, oddalił ją wyrokiem z dnia 20 listopada 1998 r. Sąd Najwyższy uznał, że przepis art. 18 § 1 i 2 KP ma zastosowanie tylko wtedy, gdy strony łączy umowa o pracę, a nie umowa cywilnoprawna. Podkreślono, że o charakterze umowy decyduje przewaga cech typowych dla danego stosunku prawnego, a w tym przypadku ustalone okoliczności faktyczne przemawiały za uznaniem umowy za cywilnoprawną (o dzieło), a nie umowę o pracę. Sąd Najwyższy odrzucił zarzuty kasacji, w tym dotyczące naruszenia art. 8, 18 § 1 i 2, 22 oraz 131 § 2 KP.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że nazwa umowy nie przesądza o jej charakterze prawnym, a kluczowe są faktyczne cechy stosunku prawnego, zwłaszcza w kontekście rozróżnienia umowy o pracę od umowy o dzieło i ich wpływu na objęcie ubezpieczeniem społecznym.
Dotyczy specyficznej sytuacji, gdzie umowa była zawierana w celu uzyskania świadczeń ubezpieczeniowych, a nie faktycznego wykonywania pracy w ramach stosunku podporządkowania.
Zagadnienia prawne (2)
Czy umowa nazwana przez strony umową o pracę, ale faktycznie posiadająca cechy umowy o dzieło, może stanowić podstawę do objęcia pracowniczym ubezpieczeniem społecznym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, nazwanie umowy umową o pracę, w sytuacji gdy jej treść oraz sposób wykonywania sytuuje ją w kategoriach umowy cywilnoprawnej, nie może spowodować skutku w postaci objęcia pracowniczym ubezpieczeniem społecznym.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że o charakterze umowy decyduje przewaga cech typowych dla danego stosunku prawnego. W analizowanej sprawie brak było kluczowych elementów stosunku pracy, takich jak podporządkowanie pracodawcy i wykonywanie pracy pod jego kierownictwem. Istotny był rezultat działalności ubezpieczonej, a nie sposób jej wykonania, co wskazuje na umowę o dzieło.
Czy okoliczności takie jak ciąża pracownicy lub znajomość z pracodawcą mogą same w sobie stanowić podstawę do uznania umowy o pracę za pozorną lub zawartą w celu obejścia prawa?
Odpowiedź sądu
Nie, te okoliczności same w sobie nie przesądzają o pozorności umowy, ale mogą być brane pod uwagę w całokształcie oceny charakteru prawnego umowy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy odrzucił zarzut naruszenia art. 8 KP, wskazując, że przepis ten dotyczy nadużycia prawa, a nie sytuacji, gdy kwestionuje się sam charakter umowy. Choć ciąża i znajomość były brane pod uwagę przez sądy niższych instancji, Sąd Najwyższy skupił się na braku cech stosunku pracy.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Joanna C. | osoba_fizyczna | wnioskodawczyni |
| Jerzy W. | osoba_fizyczna | zainteresowany |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w G. | instytucja | pozwany |
Przepisy (8)
Główne
KP art. 18 § § 1 i 2
Kodeks pracy
Przepis ma zastosowanie, gdy strony łączy umowa o pracę, a nie umowa cywilnoprawna. Postanowienia umów mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy są nieważne.
KP art. 22
Kodeks pracy
Definiuje stosunek pracy jako zobowiązanie do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem, przy czym pracodawca zatrudnia pracownika za wynagrodzeniem. Istotne cechy to osobiste wykonywanie pracy, podporządkowanie, kierownictwo pracodawcy, a ryzyko obciąża pracodawcę.
u.o.f.u.s. art. 4 § ust. 1
Ustawa o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych
Podstawa do podlegania ubezpieczeniu społecznemu.
Pomocnicze
KC art. 83 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy pozorności czynności prawnej.
KC art. 627
Kodeks cywilny
Definicja umowy o dzieło.
KC art. 646
Kodeks cywilny
Dotyczy umowy o dzieło.
KP art. 8
Kodeks pracy
Zakaz nadużywania prawa.
KP art. 131 § § 2
Kodeks pracy
Dotyczy indywidualnych rozkładów czasu pracy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak cech stosunku pracy (podporządkowanie, kierownictwo pracodawcy). • Istotny był rezultat pracy, a nie sposób jej wykonania. • Czynności wykonywane w miejscu zamieszkania ubezpieczonej, bez określenia czasu pracy. • Nazwa umowy nie przesądza o jej charakterze prawnym.
Odrzucone argumenty
Umowa nazwana umową o pracę powinna być traktowana jako umowa o pracę. • Ciąża i znajomość z pracodawcą jako dowód pozorności umowy. • Naruszenie art. 8 KP przez uwzględnienie okoliczności niezwiązanych z dyspozycją norm prawa materialnego. • Naruszenie art. 18 § 1 i 2 KP przez uznanie nieważności postanowień korzystniejszych dla pracownika. • Naruszenie art. 22 KP przez dodanie wymogu wykonywania pracy pod kierownictwem pracodawcy. • Naruszenie art. 131 § 2 KP przez pominięcie przepisu dotyczącego czasu pracy.
Godne uwagi sformułowania
Przepis art. 18 § 1 i 2 KP ma zastosowanie, gdy strony łączy umowa o pracę a nie umowa cywilnoprawna. • O charakterze umowy decyduje bowiem to, czy i jakie elementy typowe dla danej umowy występują w danym stosunku prawnym w stopniu przeważającym. • Fakt nazwania przez strony zawartej umowy umową o pracę, w sytuacji gdy jej treść oraz sposób wykonywania sytuuje ją w kategoriach umowy cywilnoprawnej, nie może spowodować skutku w postaci objęcia wnioskodawczyni pracowniczym ubezpieczeniem społecznym.
Skład orzekający
Jerzy Kuźniar
przewodniczący
Roman Kuczyński
sędzia
Stefania Szymańska
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że nazwa umowy nie przesądza o jej charakterze prawnym, a kluczowe są faktyczne cechy stosunku prawnego, zwłaszcza w kontekście rozróżnienia umowy o pracę od umowy o dzieło i ich wpływu na objęcie ubezpieczeniem społecznym."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdzie umowa była zawierana w celu uzyskania świadczeń ubezpieczeniowych, a nie faktycznego wykonywania pracy w ramach stosunku podporządkowania.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa ilustruje częsty problem rozróżnienia umowy o pracę od umowy o dzieło, co ma istotne konsekwencje dla ubezpieczeń społecznych. Pokazuje, jak sądy analizują faktyczny charakter relacji między stronami, a nie tylko formalną nazwę umowy.
“Czy umowa o pracę to tylko nazwa? Sąd Najwyższy wyjaśnia, kiedy formalności ustępują faktom w ubezpieczeniach społecznych.”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.