II OSK 732/20
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną P. Ś. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który utrzymał w mocy postanowienie Ministra Zdrowia oddalające zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym obowiązku szczepień ochronnych małoletniej H. Ś. Skarżący zarzucał naruszenie przepisów Konstytucji RP (m.in. art. 87, art. 31, art. 68) oraz Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (art. 8 ust. 1), kwestionując status prawny Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego jako źródła prawa powszechnie obowiązującego oraz wymagalność obowiązku szczepień wynikającą z Programu Szczepień Ochronnych. Podnosił również zarzuty dotyczące naruszenia przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd uznał, że obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z ustawy (art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi), a szczegółowe określenie kalendarza szczepień w Programie Szczepień Ochronnych, ogłaszanym w formie komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, nie stanowi naruszenia porządku prawnego. Sąd podkreślił, że obowiązek ten jest zgodny z Konstytucją RP, stanowiąc ograniczenie praw jednostki dopuszczalne w celu ochrony zdrowia publicznego i praw innych osób, zgodnie z zasadą proporcjonalności. Odmówiono również wystąpienia z pytaniami prawnymi do Trybunału Konstytucyjnego i Trybunału Sprawiedliwości UE, wskazując na brak podstaw prawnych i jurysdykcyjnych. Sąd nie znalazł również podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie konstytucyjności i legalności obowiązku szczepień ochronnych oraz podstaw prawnych ich egzekucji administracyjnej, w tym roli Komunikatu GIS.
Orzeczenie dotyczy konkretnego stanu faktycznego i prawnego związanego z egzekucją obowiązku szczepień, a nie ogólnej dyskusji o zasadności szczepień.
Zagadnienia prawne (4)
Czy Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego, ogłaszający Program Szczepień Ochronnych, może stanowić podstawę prawną do egzekwowania obowiązku szczepień ochronnych, czy jest jedynie aktem prawa wewnętrznego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego, ogłaszający Program Szczepień Ochronnych, nie stanowi naruszenia konstytucyjnego porządku przepisów powszechnie obowiązujących, gdyż podstawą obowiązku szczepień jest regulacja ustawowa. Konkretyzowanie obowiązku w Programie wynika z konieczności uwzględnienia uwarunkowań medycznych.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że obowiązek szczepień wynika z ustawy, a jego uszczegółowienie w Programie Szczepień Ochronnych ogłaszanym w formie komunikatu jest dopuszczalne i wynika z konieczności uwzględnienia czynników medycznych. Nie jest to naruszenie prawa powszechnie obowiązującego.
Czy obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym, wynikający z ustawy i rozporządzenia, jest wymagalny w terminach określonych w Programie Szczepień Ochronnych, czy dopiero po upływie maksymalnych terminów wskazanych w rozporządzeniu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Obowiązek szczepień jest wymagalny w terminach określonych w Programie Szczepień Ochronnych, a nie dopiero po upływie maksymalnych terminów wskazanych w rozporządzeniu. Niewykonanie obowiązku w tym terminie stanowi podstawę do podjęcia czynności egzekucyjnych.
Uzasadnienie
Sąd wyjaśnił, że wyznaczone w rozporządzeniu przedziały czasowe nie dają zobowiązanemu prawa do samodzielnego wyznaczenia momentu szczepienia, a jedynie wskazują okres, w którym obowiązek powinien być realizowany. Niewykonanie obowiązku w tym czasie jest podstawą do egzekucji.
Czy przymus szczepień ochronnych, wprowadzony przez państwo członkowskie UE, które nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci z powikłaniami poszczepiennymi, narusza art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności?
Odpowiedź sądu
Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do wystąpienia do Trybunału Sprawiedliwości UE z zapytaniem o wykładnię art. 8 ust. 1 Konwencji, ponieważ TSUE zajmuje się wykładnią prawa UE, a Konwencja nie jest formalnie częścią tego porządku prawnego.
Uzasadnienie
Sąd administracyjny nie jest właściwy do kierowania zapytań do TSUE w sprawach dotyczących wykładni Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, która nie stanowi prawa Unii Europejskiej.
Czy obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym, jako ograniczenie praw obywatelskich, jest zgodny z Konstytucją RP, w szczególności z zasadą proporcjonalności i zakazem naruszania istoty wolności i praw?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Obowiązek szczepień jest ograniczeniem praw i wolności obywatelskich, ale jest to ograniczenie prawnie dopuszczalne, zgodne z Konstytucją RP, ponieważ wynika z ustawy i jest konieczne dla ochrony zdrowia publicznego oraz praw innych osób, z uwzględnieniem zasady proporcjonalności i mechanizmu badania kwalifikacyjnego.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że obowiązek szczepień jest zgodny z Konstytucją, gdyż stanowi proporcjonalne ograniczenie praw jednostki w celu ochrony zdrowia publicznego, co jest zgodne z art. 68 ust. 4 Konstytucji, a także przewidziano mechanizm badania kwalifikacyjnego wykluczającego przeciwwskazania.
Przepisy (14)
Główne
u.z.z.z.c. art. 5 § 1 pkt 1 lit. b
Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi
Osoby przebywające na terytorium RP są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym. W przypadku osób małoletnich odpowiedzialność ponosi osoba sprawująca pieczę.
u.z.z.z.c. art. 17 § ust. 10
Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi
Delegacja ustawowa dla ministra właściwego do spraw zdrowia do określenia w drodze rozporządzenia wykazu chorób, osób objętych obowiązkiem, wieku i innych okoliczności stanowiących przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień.
rozporządzenie art. 3
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych
Określa przedziały czasu, w których jest wymagane zrealizowanie obowiązku szczepienia.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa prawna orzekania przez NSA.
u.p.e.a. art. 33 § § 1 pkt 8
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym dotyczące środka egzekucyjnego.
Pomocnicze
u.z.z.z.c. art. 17 § ust. 11
Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi
Program Szczepień Ochronnych na dany rok ogłaszany jest przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu.
rozporządzenie art. 5
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych
Obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok.
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej.
u.p.e.a. art. 34 § § 4
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Postanowienie o oddaleniu zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.
Konstytucja RP art. 68 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do ochrony zdrowia.
Konstytucja RP art. 68 § ust. 4
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Obowiązek władz publicznych do zwalczania chorób epidemicznych.
Konstytucja RP art. 31 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla m.in. ochrony zdrowia albo wolności i praw innych osób.
Konstytucja RP art. 87 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Źródła powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej.
ustawa COVID-19 art. 15zzs⁴ § ust. 3 w zw.z ust.1
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie specustawy.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu poprzez zaliczenie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do źródeł prawa powszechnie obowiązującego. • Naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 1 b ustawy o zapobieganiu w zw. z § 3 rozporządzenia poprzez uznanie, iż obowiązek szczepień jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez dziecko przedziału wiekowego. • Naruszenie art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z § 3 rozporządzenia poprzez uznanie, iż szczepienia są wymagalne, a termin wymagalności wynika z Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego. • Naruszenie art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia. • Naruszenie art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. poprzez uznanie, iż nałożona grzywna nie stanowi środka zbyt uciążliwego. • Naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku poddania małoletniej szczepieniom.
Godne uwagi sformułowania
obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy o zapobieganiu • konkretyzowanie obowiązku poddania się szczepieniom obowiązkowym następuje w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłoszonym w formie komunikatu przez Głównego Inspektora Sanitarnego, nie stanowi zarzucanego w skardze kasacyjnej złamania konstytucyjnego porządku przepisów powszechnie obowiązujących • obowiązek szczepień ochronnych jest ograniczeniem prawnie dopuszczalnym • dochodzi do zderzenia się dwóch interesów – indywidualnego i ogólnospołecznego • nie wydaje się zatem, aby tego rodzaju rozwiązanie miało prowadzić do naruszenia praw i wolności oraz godności człowieka
Skład orzekający
Jerzy Stankowski
sprawozdawca
Leszek Kiermaszek
przewodniczący
Marzenna Linska - Wawrzon
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie konstytucyjności i legalności obowiązku szczepień ochronnych oraz podstaw prawnych ich egzekucji administracyjnej, w tym roli Komunikatu GIS."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy konkretnego stanu faktycznego i prawnego związanego z egzekucją obowiązku szczepień, a nie ogólnej dyskusji o zasadności szczepień.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego społecznie tematu szczepień ochronnych i ich przymusowego charakteru, co budzi wiele emocji i wątpliwości prawnych. Orzeczenie NSA wyjaśnia kluczowe kwestie prawne związane z podstawą prawną i egzekucją tego obowiązku.
“Czy obowiązek szczepień jest zgodny z Konstytucją? NSA rozstrzyga kluczowe wątpliwości prawne.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.