II NSNc 515/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSkarga nadzwyczajna została wniesiona przez Prokuratora Generalnego od prawomocnego nakazu zapłaty wydanego przez Sąd Rejonowy w Bytomiu w 2012 roku w sprawie o zapłatę. Prokurator zarzucił naruszenie zasad konstytucyjnych, w tym zasady zaufania do państwa, bezpieczeństwa prawnego, prawa do sądu oraz ochrony konsumentów, wskazując na brak zbadania przez sąd z urzędu potencjalnie nieuczciwego charakteru postanowień umowy pożyczki. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę, uznał ją za zasadną. Stwierdził, że Sąd Rejonowy, wydając nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, nie zbadał z urzędu charakteru konsumenckiego umowy i potencjalnie abuzywnych klauzul, co naruszyło prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) oraz obowiązek ochrony konsumentów (art. 76 Konstytucji RP). Sąd Najwyższy podkreślił, że ochrona konsumenta przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi jest fundamentalna, a sąd ma obowiązek badać takie klauzule z urzędu, nawet w postępowaniu upominawczym. Dodatkowo, Sąd Najwyższy uznał za zasadny zarzut rażącego naruszenia przepisów prawa procesowego (art. 499 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 498 § 2 k.p.c.), wskazując, że nakaz zapłaty nie mógł być wydany, gdy roszczenie było oczywiście bezzasadne, co miało miejsce w przypadku rażąco wygórowanych odsetek lub kary umownej w umowie pożyczki. Ze względu na upływ ponad 10 lat od uprawomocnienia się nakazu, Sąd Najwyższy, zgodnie z art. 115 § 2 u.SN, ograniczył się do stwierdzenia naruszenia prawa, zamiast uchylić nakaz, chyba że zasady konstytucyjne przemawiałyby za uchyleniem. W tym przypadku, ze względu na wagę naruszeń konstytucyjnych praw konsumenta, Sąd Najwyższy uznał, że konieczne jest stwierdzenie naruszenia prawa, a nie uchylenie orzeczenia, aby zachować stabilność prawomocnych rozstrzygnięć.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja obowiązków sądu w postępowaniu upominawczym w kontekście ochrony konsumentów i badania z urzędu klauzul abuzywnych.
Dotyczy specyfiki skargi nadzwyczajnej i ograniczeń czasowych w uchylaniu orzeczeń.
Zagadnienia prawne (3)
Czy sąd w postępowaniu upominawczym ma obowiązek z urzędu badać potencjalnie nieuczciwy charakter postanowień umowy konsumenckiej, nawet jeśli pozwany nie podniósł takiego zarzutu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd ma obowiązek z urzędu badać nieuczciwy charakter warunku umownego, jeśli dysponuje niezbędnymi informacjami, aby zapewnić skuteczną ochronę konsumenta.
Uzasadnienie
Obowiązek badania z urzędu wynika z prawa krajowego i unijnego (Dyrektywa 93/13/EWG), a jego zaniechanie narusza prawo do sądu i sprawiedliwość proceduralną.
Czy wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym, gdy roszczenie jest oczywiście bezzasadne z powodu rażąco wygórowanych odsetek lub kary umownej, stanowi rażące naruszenie przepisów prawa procesowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wydanie nakazu zapłaty w sytuacji oczywistej bezzasadności roszczenia stanowi rażące naruszenie art. 499 pkt 1 k.p.c.
Uzasadnienie
Nakaz zapłaty nie może być wydany, gdy według pozwu roszczenie jest oczywiście bezzasadne. W tym przypadku, rażąco wygórowane odsetki lub kara umowna czyniły roszczenie bezzasadnym, a sąd nie powinien był wydawać nakazu.
Czy naruszenie zasady ochrony konsumentów (art. 76 Konstytucji RP) i prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) przez sąd pierwszej instancji uzasadnia stwierdzenie naruszenia prawa w ramach skargi nadzwyczajnej, nawet po upływie 5 lat od uprawomocnienia się orzeczenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, naruszenie fundamentalnych zasad konstytucyjnych, takich jak ochrona konsumenta i prawo do sądu, może uzasadniać stwierdzenie naruszenia prawa w ramach skargi nadzwyczajnej, nawet jeśli nie można uchylić orzeczenia z powodu upływu terminu.
Uzasadnienie
Choć art. 115 § 2 u.SN ogranicza możliwość uchylenia orzeczenia po 5 latach, naruszenie zasad konstytucyjnych może uzasadniać stwierdzenie naruszenia prawa, zwłaszcza gdy pozostawienie orzeczenia w mocy utrwala naruszenie.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M.Ś. | osoba_fizyczna | powód |
| D.S. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (13)
Główne
u.SN art. 89 § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Podstawa do wniesienia skargi nadzwyczajnej, wymaga jednoczesnego zaistnienia przesłanki funkcjonalnej i jednej z podstaw szczegółowych.
u.SN art. 115 § 2
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Ograniczenie możliwości uchylenia orzeczenia po upływie 5 lat od uprawomocnienia, chyba że zasady konstytucyjne przemawiają za uchyleniem. W tym przypadku Sąd Najwyższy ograniczył się do stwierdzenia naruszenia prawa.
k.c. art. 385¹ § 1
Kodeks cywilny
Niedozwolone postanowienia umowne (abuzywność), których sąd ma obowiązek badać z urzędu w sprawach konsumenckich.
k.p.c. art. 499 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Nakaz zapłaty nie może być wydany, jeżeli według pozwu roszczenie jest oczywiście bezzasadne.
k.p.c. art. 498 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do wydania nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.
Konstytucja RP art. 45 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do sądu, w tym prawo do odpowiednio ukształtowanej procedury sądowej.
Konstytucja RP art. 76
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ochrona konsumentów, użytkowników i najemców przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi.
Pomocnicze
k.c. art. 353¹
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów, naruszona przez postanowienia umowy pożyczki.
k.c. art. 58 § 1
Kodeks cywilny
Nieważność czynności prawnej sprzecznej z ustawą lub zasadami współżycia społecznego.
k.c. art. 58 § 2
Kodeks cywilny
Nieważność czynności prawnej sprzecznej z zasadami współżycia społecznego.
k.c. art. 471
Kodeks cywilny
Odpowiedzialność dłużnika za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania.
k.c. art. 473 § 1
Kodeks cywilny
Możliwość zastrzeżenia kary umownej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie prawa do sądu poprzez brak zbadania z urzędu abuzywności klauzul umownych w postępowaniu upominawczym. • Rażące naruszenie przepisów prawa procesowego (art. 499 pkt 1 k.p.c.) przez wydanie nakazu zapłaty, gdy roszczenie było oczywiście bezzasadne. • Naruszenie obowiązku ochrony konsumentów (art. 76 Konstytucji RP).
Odrzucone argumenty
Zarzuty naruszenia art. 353¹ k.c. w zw. z art. 58 k.c. oraz art. 471 k.c. i 473 § 1 k.c. zostały uznane za chybione, ponieważ Sąd Rejonowy nie badał tych kwestii w ramach postępowania upominawczego, a pozwany nie zaskarżył nakazu.
Godne uwagi sformułowania
skarga nadzwyczajna nie stanowi instrumentu ponownej kontroli instancyjnej, ale służy skonkretyzowanej kontroli konstytucyjności aktów jurysdykcyjnych • obowiązek badania niedozwolonego charakteru klauzul umownych spoczywał na sądzie z urzędu • cel Dyrektywy 93/13 nie mógłby zostać osiągnięty, gdyby konsumenci mieli obowiązek samodzielnego powołania się na nieuczciwy charakter takich warunków • sprawiedliwość proceduralna należy do istoty konstytucyjnego prawa do sądu, albowiem prawo do sądu bez zachowania standardu rzetelności postępowania byłoby prawem fasadowym • nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym nie mógł być wydany • nie uwzględniając konsumenckiego charakteru stosunku łączącego powoda z pozwanym, sąd – jako organ władzy państwowej – nie wywiązał się z obowiązku wynikającego z art. 76 Konstytucji RP • akceptacja praktyki orzeczniczej, polegającej na wydawaniu nakazu zapłaty przeciwko konsumentowi bez należytej kontroli treści umowy w zakresie określonym przez powództwo, mogłaby doprowadzić do powstania mechanizmu obejścia Dyrektywy 93/13 i zagrozić zbiorowym interesom konsumentów.
Skład orzekający
Aleksander Stępkowski
przewodniczący-sprawozdawca
Grzegorz Pastuszko
członek
Arkadiusz Janusz Sopata
ławnik
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja obowiązków sądu w postępowaniu upominawczym w kontekście ochrony konsumentów i badania z urzędu klauzul abuzywnych."
Ograniczenia: Dotyczy specyfiki skargi nadzwyczajnej i ograniczeń czasowych w uchylaniu orzeczeń.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy ochrony konsumentów przed nieuczciwymi praktykami finansowymi i pokazuje, jak Sąd Najwyższy interpretuje obowiązki sądów w takich przypadkach, nawet w kontekście skargi nadzwyczajnej.
“Sąd Najwyższy: Sąd musi chronić konsumentów z urzędu, nawet w nakazie zapłaty!”
Dane finansowe
WPS: 2400 PLN
zapłata: 2400 PLN
koszty procesu: 642 PLN
Zdanie odrębne
Arkadiusz Janusz Sopata
Ławnik SN Arkadiusz Sopata złożył zdanie odrębne, nie zgadzając się z rozstrzygnięciem Sądu Najwyższego. Podkreślił, że naruszenie art. 76 Konstytucji RP (ochrona konsumenta) i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (prawo do sądu) przez Sąd Rejonowy było rażące. Argumentował, że nawet po upływie 5 lat od uprawomocnienia się orzeczenia, zasady konstytucyjne przemawiają za uchyleniem nakazu zapłaty, ponieważ pozostawienie go w mocy utrwala naruszenie praw konsumenta. Wskazał, że sąd nie powinien był wydawać nakazu zapłaty bez wnikliwego zbadania stosunku podstawowego, a zasądzenie lichwiarskich odsetek naruszało zasady sprawiedliwości i bezpieczeństwa prawnego.
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.