II NSNc 501/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę nadzwyczajną Prokuratora Generalnego od nakazu zapłaty wydanego przez Sąd Rejonowy w Bytomiu w 2008 roku. Nakaz ten dotyczył zapłaty kwoty 650 zł wraz z odsetkami umownymi w wysokości 20 zł za każdy dzień opóźnienia, co stanowiło około 1123% w skali roku. Prokurator Generalny zarzucił rażące naruszenie przepisów Kodeksu cywilnego o odsetkach maksymalnych (art. 359 § 2(1)-(3) k.c.), naruszenie zasad współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.) oraz naruszenie praw konsumenta (art. 22(1) k.c. i art. 76 Konstytucji RP). Sąd Najwyższy uznał, że zastrzeżone w umowie odsetki miały charakter lichwiarski i rażąco przekraczały dopuszczalny limit, co stanowiło rażące naruszenie prawa materialnego. Sąd podkreślił, że Sąd Rejonowy nie powinien był wydawać nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym, gdy roszczenie jest oczywiście bezzasadne z powodu sprzeczności z prawem i zasadami współżycia społecznego. W związku z tym, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony nakaz zapłaty i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Bytomiu, uznając, że jest to konieczne dla zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej. Sąd zaznaczył, że mimo upływu ponad 5 lat od wydania nakazu, co zazwyczaj uniemożliwia jego uchylenie zgodnie z art. 115 § 2 u.SN, konieczność ochrony praw człowieka i obywatela (w tym prawa własności) przemawia za uchyleniem orzeczenia.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów o odsetkach maksymalnych, ochrona konsumentów przed lichwiarskimi umowami pożyczek, stosowanie skargi nadzwyczajnej w przypadkach rażącego naruszenia prawa i zasad sprawiedliwości społecznej.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji umowy pożyczki z 2008 roku i zastosowania skargi nadzwyczajnej, która jest środkiem o charakterze wyjątkowym.
Zagadnienia prawne (4)
Czy nakaz zapłaty zasądzający odsetki umowne w wysokości 20 zł za każdy dzień opóźnienia (co stanowi ok. 1123% w skali roku) jest zgodny z przepisami o odsetkach maksymalnych i zasadami współżycia społecznego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, nakaz zapłaty zasądzający odsetki o charakterze lichwiarskim, rażąco przekraczające odsetki maksymalne, stanowi rażące naruszenie prawa i zasad współżycia społecznego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że przepisy o odsetkach maksymalnych (art. 359 § 2(1)-(3) k.c.) obowiązujące w dacie zawarcia umowy i wydania nakazu zapłaty ograniczały wysokość odsetek do 29% w skali roku. Zastrzeżenie 20 zł za dzień opóźnienia stanowiło 1123% w skali roku, co jest rażąco wygórowane i sprzeczne z prawem oraz zasadami współżycia społecznego.
Czy sąd wydając nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym powinien badać charakter odsetek umownych pod kątem ich zgodności z prawem i zasadami współżycia społecznego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd nie powinien wydawać nakazu zapłaty, jeżeli według treści pozwu roszczenie jest oczywiście bezzasadne, co ma miejsce w przypadku roszczenia opartego na postanowieniach umowy sprzecznych z prawem lub zasadami współżycia społecznego.
Uzasadnienie
Zgodnie z art. 499 § 1 pkt 1 k.p.c. i utrwalonym orzecznictwem, nakaz zapłaty nie może być wydany, gdy roszczenie jest oczywiście bezzasadne. Roszczenie oparte na lichwiarskich odsetkach, które są nieważne na podstawie art. 58 § 2 k.c., jest oczywiście bezzasadne.
Czy zasądzenie lichwiarskich odsetek od konsumenta narusza jego prawa i zasady ochrony konsumentów wynikające z Konstytucji RP?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, zasądzenie odsetek rażąco sprzecznych z prawem od konsumenta stanowi naruszenie konstytucyjnej normy ochrony konsumentów (art. 76 Konstytucji RP).
Uzasadnienie
Sąd Rejonowy nie zapewnił pozwanej, będącej konsumentem, ochrony przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi i doprowadził do zasądzenia odsetek rażąco sprzecznych z obowiązującym prawem, naruszając tym samym art. 76 Konstytucji RP.
Czy naruszenie godności człowieka (art. 30 Konstytucji RP) nastąpiło w wyniku zasądzenia lichwiarskich odsetek?
Odpowiedź sądu
Nie, samo zasądzenie lichwiarskich odsetek nie stanowi naruszenia godności człowieka w rozumieniu art. 30 Konstytucji RP.
Uzasadnienie
Naruszenie godności człowieka w rozumieniu art. 30 Konstytucji RP następuje jedynie w sytuacjach, gdy człowiek jest uprzedmiotawiany lub traktowany w sposób nieludzki, a nie w wyniku zasądzenia należności finansowych, nawet jeśli są one wygórowane.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M.Ś. | inne | powód |
| K.N. | osoba_fizyczna | pozwana |
| P.P.H.U. O. | spółka | pożyczkodawca |
| Prokurator Generalny | organ_państwowy | skarżący |
Przepisy (13)
Główne
k.c. art. 359 § § 2(1)
Kodeks cywilny
Maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej nie może w stosunku rocznym przekraczać czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego NBP (odsetki maksymalne). Jeżeli wysokość odsetek przekracza, należą się odsetki maksymalne.
k.c. art. 359 § § 2(2)
Kodeks cywilny
Postanowienia umowne nie mogą wyłączać ani ograniczać przepisów o odsetkach maksymalnych.
k.c. art. 359 § § 2(3)
Kodeks cywilny
W przypadku wyboru prawa obcego, stosuje się przepisy ustawy o odsetkach maksymalnych.
u.SN art. 89 § § 1 pkt 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Przesłanka skargi nadzwyczajnej: naruszenie zasad lub wolności i praw człowieka i obywatela określonych w Konstytucji.
u.SN art. 89 § § 1 pkt 2
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Przesłanka skargi nadzwyczajnej: rażące naruszenie prawa przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie.
u.SN art. 89 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Ogólna przesłanka skargi nadzwyczajnej: konieczność zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.
Konstytucja RP art. 76
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Obowiązek władz publicznych ochrony konsumentów, użytkowników i najemców przed działaniami zagrażającymi ich zdrowiu, prywatności i bezpieczeństwu oraz przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.
Pomocnicze
k.c. art. 58 § § 2
Kodeks cywilny
Czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego jest nieważna.
k.p.c. art. 499 § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania cywilnego
Nie ma podstaw do wydania nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym, jeżeli według treści pozwu roszczenie jest oczywiście bezzasadne.
k.c. art. 22(1)
Kodeks cywilny
Definicja konsumenta jako osoby fizycznej dokonującej z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową.
Konstytucja RP art. 30
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło praw i wolności człowieka.
Konstytucja RP art. 64
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo własności chronione przez Konstytucję.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Rażące naruszenie prawa materialnego poprzez zastrzeżenie lichwiarskich odsetek przekraczających odsetki maksymalne. • Naruszenie prawa procesowego poprzez wydanie nakazu zapłaty mimo oczywistej bezzasadności roszczenia. • Naruszenie praw konsumenta i zasad ochrony konsumentów. • Sprzeczność orzeczenia z zasadami sprawiedliwości społecznej.
Odrzucone argumenty
Zarzut naruszenia godności człowieka (art. 30 Konstytucji RP) został uznany za niezasadny.
Godne uwagi sformułowania
„lichwiarski” charakter zapisów umowy • rażąco wygórowane odsetki • zasądzenie odsetek przekraczających dopuszczalną wysokość ponad 38 razy • zaaprobowanie ich lichwiarskiego charakteru • nie ma podstaw do wydania nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym, jeżeli według treści pozwu roszczenie jest oczywiście bezzasadne • konieczne dla zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej • eliminacja z obrotu nadmiernych, lichwiarskich odsetek, grożących „pętlą zadłużenia” jest celem prawa
Skład orzekający
Krzysztof Wiak
przewodniczący-sprawozdawca
Marek Dobrowolski
członek
Marek Sławomir Molczyk
ławnik
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów o odsetkach maksymalnych, ochrona konsumentów przed lichwiarskimi umowami pożyczek, stosowanie skargi nadzwyczajnej w przypadkach rażącego naruszenia prawa i zasad sprawiedliwości społecznej."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji umowy pożyczki z 2008 roku i zastosowania skargi nadzwyczajnej, która jest środkiem o charakterze wyjątkowym.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy lichwiarskich odsetek w umowie pożyczki i interwencji Sądu Najwyższego w ramach skargi nadzwyczajnej, co jest tematem budzącym duże zainteresowanie ze względu na ochronę konsumentów i sprawiedliwość społeczną.
“Sąd Najwyższy uchyla nakaz zapłaty z 2008 roku: lichwiarskie odsetki od pożyczki nielegalne!”
Dane finansowe
WPS: 650 PLN
kwota główna: 650 PLN
odsetki za opóźnienie za każdy dzień: 20 PLN
Sektor
finanse
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.