II NSNc 178/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę nadzwyczajną Prokuratora Generalnego od nakazu zapłaty wydanego przez Sąd Rejonowy w Bytomiu w 2007 r. w sprawie o zapłatę na podstawie weksla. Skarżący zarzucił rażące naruszenie prawa procesowego i materialnego, w tym naruszenie konstytucyjnej zasady ochrony konsumenta (art. 76 Konstytucji RP) oraz Dyrektywy 93/13/EWG. Argumentował, że sąd pierwszej instancji, wydając nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym, nie zbadał z urzędu potencjalnie nieuczciwych warunków umowy pożyczki, która stanowiła stosunek podstawowy dla zobowiązania wekslowego. Sąd Najwyższy przychylił się do tych zarzutów, stwierdzając, że status pozwanej jako konsumenta wymagał szczególnej ostrożności i zbadania z urzędu klauzul umownych, w tym wysokości odsetek i innych opłat, pod kątem ich abuzywności. Uznano, że brak takiego badania stanowił rażące naruszenie prawa, które uzasadnia uchylenie nakazu zapłaty, mimo upływu 5 lat od jego wydania, ze względu na konieczność zapewnienia zgodności z zasadami sprawiedliwości społecznej i ochrony praw konsumenta.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaObowiązek sądów badania z urzędu klauzul abuzywnych w umowach konsumenckich, nawet w postępowaniu nakazowym opartym na wekslu, oraz stosowanie skargi nadzwyczajnej w celu ochrony konsumentów.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji skargi nadzwyczajnej i może być ograniczone przez późniejsze zmiany w orzecznictwie lub ustawodawstwie dotyczącym skargi nadzwyczajnej.
Zagadnienia prawne (2)
Czy sąd wydający nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym na podstawie weksla, zabezpieczającego umowę pożyczki konsumenckiej, ma obowiązek zbadania z urzędu potencjalnie nieuczciwego charakteru warunków tej umowy, w tym klauzul abuzywnych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd ma obowiązek zbadania z urzędu potencjalnie nieuczciwego charakteru warunków umowy konsumenckiej, nawet w postępowaniu nakazowym opartym na wekslu, w celu zapewnienia zgodności z konstytucyjną zasadą ochrony konsumenta i prawem UE.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że status konsumenta wymaga szczególnej ochrony, a sąd nie może automatycznie wydawać nakazu zapłaty bez weryfikacji z urzędu klauzul umownych pod kątem ich abuzywności, zgodnie z art. 76 Konstytucji RP i Dyrektywą 93/13/EWG.
Czy rażące naruszenie prawa, polegające na braku zbadania z urzędu klauzul abuzywnych w umowie konsumenckiej przy wydawaniu nakazu zapłaty, uzasadnia uchylenie prawomocnego orzeczenia w trybie skargi nadzwyczajnej, mimo upływu 5 lat od jego wydania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli naruszenie jest rażące i sprzeczne z zasadami sprawiedliwości społecznej, a ochrona praw człowieka i obywatela przemawia za ingerencją, Sąd Najwyższy może uchylić orzeczenie nawet po upływie 5 lat, ograniczając się do stwierdzenia naruszenia, jeśli uchylenie wywołałoby nieodwracalne skutki.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że naruszenie prawa było rażące i sprzeczne ze sprawiedliwością społeczną, a wyegzekwowanie kwoty wielokrotnie przewyższającej pożyczony kapitał stanowi drastyczną ingerencję w prawa majątkowe, co uzasadnia ingerencję w trybie skargi nadzwyczajnej, mimo ograniczeń czasowych.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M.O. | osoba_fizyczna | powód |
| B.A. | osoba_fizyczna | pozwana |
| Prokurator Generalny | organ_państwowy | skarżący |
Przepisy (11)
Główne
Konstytucja RP art. 76
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Nakazuje ochronę konsumentów przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi, co powinno być uwzględniane przez sądy przy stosowaniu prawa.
k.c. art. 22¹
Kodeks cywilny
Definicja konsumenta jako osoby fizycznej dokonującej czynności prawnej niezwiązanej z działalnością gospodarczą lub zawodową.
k.c. art. 353¹
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów, z ograniczeniem do zgodności z naturą stosunku, ustawą i zasadami współżycia społecznego; stosowana do oceny wysokości odsetek i innych opłat.
k.p.c. art. 459 § § 2 zd. 1
Kodeks postępowania cywilnego
Warunki wydania nakazu zapłaty przeciwko zobowiązanemu z weksla – prawdziwość i treść nie mogą nasuwać wątpliwości.
k.p.c. art. 485 § § 2 zd. 1
Kodeks postępowania cywilnego
Nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym na podstawie weksla.
k.p.c. art. 486 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Obowiązek skierowania sprawy do postępowania zwyczajnego, gdy występują wątpliwości co do zasadności żądania lub gdy nie ma podstaw do wydania nakazu zapłaty.
u.SN art. 89 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Przesłanki dopuszczalności skargi nadzwyczajnej (naruszenie Konstytucji, rażące naruszenie prawa, sprzeczność ustaleń z materiałem dowodowym) oraz przesłanka ogólna (konieczność zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej).
u.SN art. 91 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w przypadku uwzględnienia skargi nadzwyczajnej (uchylenie orzeczenia, przekazanie do ponownego rozpoznania).
Pomocnicze
k.c. art. 385¹
Kodeks cywilny
Przepisy dotyczące niedozwolonych postanowień umownych (klauzul abuzywnych).
u.SN art. 115 § § 1a
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Możliwość wniesienia skargi nadzwyczajnej przez Prokuratora Generalnego od orzeczeń uprawomocnionych przed wejściem w życie ustawy.
u.SN art. 115 § § 2
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Ograniczenie możliwości uchylenia orzeczenia w przypadku nieodwracalnych skutków prawnych lub upływu 5 lat, chyba że przemawiają za tym zasady lub wolności konstytucyjne.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd pierwszej instancji nie zbadał z urzędu klauzul abuzywnych w umowie pożyczki konsumenckiej, mimo że pozwana była konsumentem. • Wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym bez takiej weryfikacji stanowi rażące naruszenie prawa i konstytucyjnej zasady ochrony konsumenta. • Wysokość odsetek umownych (18% miesięcznie) oraz inne opłaty były rażąco wygórowane i mogły być sprzeczne z zasadami współżycia społecznego lub stanowić klauzule abuzywne. • Skarga nadzwyczajna jest dopuszczalna, a jej uwzględnienie jest konieczne dla zapewnienia zgodności z zasadą sprawiedliwości społecznej.
Godne uwagi sformułowania
niezapewnienie pozwanej ochrony przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi • brak zbadania przez Sąd potencjalnie nieuczciwego charakteru zapisów umowy • rażące naruszenie prawa procesowego • konieczność zbadania z urzędu treści umowy pożyczki • zasada demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej • konsument ma słabszą pozycję kontraktową niż przedsiębiorca • konieczność weryfikacji zapisów umów przez nich zawieranych, m.in. w związku z koniecznością sprawdzenia niewystępowania w nich klauzul abuzywnych • organy wymiaru sprawiedliwości z urzędu dokonują oceny nieuczciwych postanowień umowy konsumenckiej • wyegzekwowanie od pozwanej sumy ponad dziewięć razy wyższej stanowi drastyczną ingerencję w jego prawa majątkowe
Skład orzekający
Krzysztof Wiak
przewodniczący-sprawozdawca
Mirosław Sadowski
członek
Marek Sławomir Molczyk
ławnik Sądu Najwyższego
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Obowiązek sądów badania z urzędu klauzul abuzywnych w umowach konsumenckich, nawet w postępowaniu nakazowym opartym na wekslu, oraz stosowanie skargi nadzwyczajnej w celu ochrony konsumentów."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji skargi nadzwyczajnej i może być ograniczone przez późniejsze zmiany w orzecznictwie lub ustawodawstwie dotyczącym skargi nadzwyczajnej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy ochrony konsumentów przed nieuczciwymi praktykami finansowymi i pokazuje, jak skarga nadzwyczajna może korygować błędy sądów niższych instancji, co jest istotne dla szerokiego grona odbiorców.
“Sąd Najwyższy: Nakaz zapłaty z 2007 roku uchylony! Konsument obroniony przed lichwiarskimi odsetkami.”
Dane finansowe
WPS: 6309,77 PLN
zapłata: 6309,77 PLN
koszty procesu: 62,5 PLN
Sektor
finanse
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.