II NSNc 136/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę nadzwyczajną Prokuratora Generalnego od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym Sądu Rejonowego w Bielsku-Białej z 2014 roku, który nakazywał pozwanej zapłatę kwoty 5581,48 zł wraz z odsetkami i kosztami. Prokurator Generalny zarzucił rażące naruszenie zasad konstytucyjnych, w tym prawa do rzetelnej procedury sądowej (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), zasady ochrony konsumenta (art. 76 Konstytucji RP) oraz prawa materialnego (art. 22¹ k.c.). Sąd Najwyższy uznał skargę za zasadną. Wskazał, że Sąd Rejonowy, wydając nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, nie zbadał z urzędu potencjalnie nieuczciwego charakteru postanowień umowy pożyczki konsumenckiej, która stanowiła podstawę zobowiązania wekslowego. Taka postawa naruszyła obowiązek ochrony konsumenta jako strony słabszej, wynikający z art. 76 Konstytucji RP oraz Dyrektywy 93/13/EWG. Sąd Najwyższy podkreślił, że obowiązek badania klauzul umownych z urzędu spoczywa na sądzie, aby zapewnić skuteczną ochronę konsumentów przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi i zagwarantować prawo do rzetelnego procesu sądowego. Sąd Najwyższy stwierdził również, że zarzut naruszenia art. 22¹ k.c. był zasadny, ponieważ sąd nie uwzględnił konsumenckiego charakteru umowy. Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa procesowego (art. 499 k.p.c., art. 248 § 1 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c.) nie zostały uwzględnione z przyczyn formalnych lub merytorycznych. Pomimo upływu ponad 10 lat od wydania nakazu zapłaty, Sąd Najwyższy uznał, że prawa człowieka i obywatela przemawiają za uchyleniem orzeczenia, ponieważ dalsze jego obowiązywanie skutkowałoby utrzymaniem długu dotkliwie ingerującego w prawa majątkowe pozwanej. W konsekwencji, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony nakaz zapłaty w całości i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w Bielsku-Białej do ponownego rozpoznania, znosząc wzajemnie koszty postępowania przed Sądem Najwyższym.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie obowiązku sądu do zbadania z urzędu nieuczciwych klauzul umownych w sprawach konsumenckich, zwłaszcza w kontekście postępowań nakazowych i wekslowych.
Dotyczy specyficznej sytuacji skargi nadzwyczajnej i interpretacji przepisów dotyczących ochrony konsumentów w kontekście prawa UE i Konstytucji RP.
Zagadnienia prawne (4)
Czy sąd wydający nakaz zapłaty w postępowaniu upominacyjnym przeciwko konsumentowi ma obowiązek zbadania z urzędu nieuczciwego charakteru postanowień umowy stanowiącej podstawę zobowiązania wekslowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd ma taki obowiązek, aby zapewnić konsumentowi ochronę przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi i zagwarantować prawo do rzetelnego procesu sądowego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy oparł się na orzecznictwie TSUE i art. 76 Konstytucji RP, wskazując, że konsument jest stroną słabszą i wymaga szczególnej ochrony. Zaniechanie zbadania z urzędu klauzul umownych narusza prawo do sądu i zasadę sprawiedliwości społecznej.
Czy naruszenie zasady ochrony konsumenta (art. 76 Konstytucji RP) może stanowić samodzielną podstawę skargi nadzwyczajnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, art. 76 Konstytucji RP stanowi dopuszczalny wzorzec kontroli nadzwyczajnej na podstawie art. 89 § 1 pkt 1 u.SN, ponieważ wyraża zasadę konstytucyjną zobowiązującą organy państwa do ochrony konsumentów.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że choć art. 2 Konstytucji RP nie jest samodzielną podstawą skargi, to art. 76 Konstytucji RP, jako zasada konstytucyjna, może być podstawą szczegółową, a jego naruszenie uzasadnia ingerencję w prawomocność orzeczenia.
Czy naruszenie prawa do rzetelnej procedury sądowej (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) uzasadnia uwzględnienie skargi nadzwyczajnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, naruszenie prawa do sądu, w tym prawa do rzetelnej procedury, stanowi podstawę do uwzględnienia skargi nadzwyczajnej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że zaniechanie przez Sąd Rejonowy zbadania z urzędu nieuczciwego charakteru klauzul umownych naruszyło prawo pozwanej do sądu, ponieważ nie zapewniono jej ochrony przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi.
Czy upływ 10 lat od wydania nakazu zapłaty stanowi przeszkodę do jego uchylenia w drodze skargi nadzwyczajnej, mimo stwierdzenia naruszenia prawa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, w sytuacji, gdy prawa człowieka i obywatela określone w Konstytucji RP przemawiają za uchyleniem orzeczenia, Sąd Najwyższy może uchylić orzeczenie mimo upływu 5 lat od jego uprawomocnienia.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na art. 115 § 2 u.SN, stwierdzając, że choć upłynęło ponad 10 lat, to dalsze obowiązywanie nakazu zapłaty naruszałoby prawa majątkowe pozwanej, co uzasadnia uchylenie orzeczenia.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| P. S.A. | spółka | powód |
| C.O. | osoba_fizyczna | pozwana |
| Prokurator Generalny | organ_państwowy | skarżący |
Przepisy (9)
Główne
u.SN art. 89 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Określa przesłanki wniesienia skargi nadzwyczajnej, w tym konieczność zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej oraz naruszenie praw człowieka i obywatela.
u.SN art. 91 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Określa skutki uwzględnienia skargi nadzwyczajnej, w tym uchylenie zaskarżonego orzeczenia.
k.c. art. 22 § 1
Kodeks cywilny
Definicja konsumenta, której niezastosowanie przez Sąd Rejonowy zostało uznane za rażące naruszenie prawa.
k.c. art. 385 § 1
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący niedozwolonych postanowień umownych, którego zastosowanie było kluczowe dla oceny sprawy.
Pomocnicze
k.p.c. art. 379 § pkt 4
Kodeks postępowania cywilnego
Określa nieważność postępowania w przypadku orzekania przez sąd niepowołany do rozpoznania sprawy.
k.p.c. art. 499 § pkt 1 i 2
Kodeks postępowania cywilnego
Przepisy dotyczące postępowania upominacyjnego, których naruszenie zostało zarzucone, ale nie uwzględnione z przyczyn formalnych.
k.p.c. art. 248 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący obowiązku przedstawienia dokumentów, którego naruszenie nie zostało uwzględnione.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący oceny dowodów, którego naruszenie nie zostało uwzględnione.
u.SN art. 115 § § 2
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Określa przypadki, w których Sąd Najwyższy ogranicza się do stwierdzenia naruszenia prawa, ale w tym przypadku prawa konstytucyjne przemawiały za uchyleniem orzeczenia.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przez Sąd Rejonowy obowiązku zbadania z urzędu nieuczciwego charakteru postanowień umowy pożyczki konsumenckiej. • Naruszenie prawa konsumenta do ochrony przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi (art. 76 Konstytucji RP). • Naruszenie prawa do rzetelnego procesu sądowego (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). • Naruszenie prawa materialnego (art. 22¹ k.c.).
Odrzucone argumenty
Zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego (art. 499 k.p.c., art. 248 § 1 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c.) nie zostały uwzględnione z przyczyn formalnych lub merytorycznych. • Argumentacja Prokuratora Generalnego dotycząca wyroku TSUE C-718/21 została uznana za bezprzedmiotową.
Godne uwagi sformułowania
kontrola nadzwyczajna [...] jest odpowiedzią na deficyty skargi konstytucyjnej • skarga nadzwyczajna nie stanowi instrumentu ponownej kontroli instancyjnej, ale służy skonkretyzowanej kontroli konstytucyjności aktów jurysdykcyjnych • w centrum kontroli nadzwyczajnej stoi pytanie o poprawność zaskarżonego orzeczenia, nie zaś o to, czy jego treść była optymalna lub wolna od jakiejkolwiek niedoskonałości • art. 2 Konstytucji RP nie stanowi właściwej podstawy dla przesłanki szczegółowej skargi nadzwyczajnej • art. 76 Konstytucji RP stanowi dopuszczalny wzorzec kontroli nadzwyczajnej • konsument jest słabszą stroną stosunku prawnego i z tej racji wymaga szczególnej ochrony • sąd krajowy jest zobowiązany do zbadania z urzędu, czy dane warunki umowy [...] mają nieuczciwy charakter • nieudzielenie ochrony konsumentowi. W konsekwencji, zaniechanie Sądu Rejonowego stanowiło naruszenie prawa do sądu • prawa człowieka i obywatela określone w Konstytucji RP przemawiają za wydaniem orzeczenia, o jakim mowa w art. 91 § 1 u.SN
Skład orzekający
Aleksander Stępkowski
przewodniczący-sprawozdawca
Paweł Wojciechowski
członek
Marek Sławomir Molczyk
ławnik Sądu Najwyższego
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie obowiązku sądu do zbadania z urzędu nieuczciwych klauzul umownych w sprawach konsumenckich, zwłaszcza w kontekście postępowań nakazowych i wekslowych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji skargi nadzwyczajnej i interpretacji przepisów dotyczących ochrony konsumentów w kontekście prawa UE i Konstytucji RP.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy kluczowej kwestii ochrony konsumentów przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi i pokazuje, jak skarga nadzwyczajna może korygować błędy sądów niższych instancji, nawet po latach.
“Sąd Najwyższy uchylił nakaz zapłaty sprzed dekady. Kluczowa ochrona konsumenta!”
Dane finansowe
WPS: 5581,48 PLN
kwota główna: 5881,48 PLN
koszty procesu: 1280 PLN
Sektor
finanse
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.