Orzeczenie · 2024-09-03

II FSK 1397/21

Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Data
2024-09-03
NSApodatkoweWysokansa
podatek dochodowykoszty uzyskania przychodówfakturyfikcyjne fakturyprzedawnieniepostępowanie karne skarboweskarżący kasacyjnyNSA

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną A. K. od wyroku WSA w Lublinie, który oddalił skargę podatnika na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 r. Sprawa dotyczyła zaliczenia przez podatnika do kosztów uzyskania przychodów wydatków udokumentowanych fakturami wystawionymi przez firmę G. sp. z o.o. Organy podatkowe zakwestionowały te faktury, uznając je za fikcyjne, ponieważ firma G. sp. z o.o. nie posiadała niezbędnego zaplecza technicznego, ludzkiego ani materiałowego do wykonania wskazanych usług (montaż sufitu, glazury, utwardzenie drogi, ogrodzenie, sprzedaż tłucznia). Podatnik nie przedstawił również dowodów potwierdzających wykonanie usług ani posiadanie przez wykonawcę tłucznia. Dodatkowo, terminy płatności faktur oraz niewielkie kwoty pozostające na koncie firmy G. sp. z o.o. jako prowizja, wskazywały na fikcyjność transakcji. Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organów, uznając, że faktury te nie potwierdzają rzeczywistych transakcji i nie mogą stanowić kosztów uzyskania przychodów. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania (m.in. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., art. 120, 122, 187 § 1, 188, 191, 210 § 1 pkt 6 i § 4 O.p.) oraz prawa materialnego (m.in. art. 70 § 6 pkt 1 O.p., art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f., art. 70 § 1 O.p., art. 2 i 64 Konstytucji). Kluczowe zarzuty dotyczyły przedawnienia zobowiązania podatkowego oraz instrumentalnego wszczęcia postępowania karnego skarbowego w celu zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, uznając, że postępowanie karne skarbowe zostało wszczęte z odpowiednim wyprzedzeniem przed terminem przedawnienia, a zatem nie miało charakteru instrumentalnego. Sąd podkreślił, że obowiązek wyjaśnienia nieinstrumentalności zawieszenia biegu przedawnienia istnieje tylko w przypadkach wątpliwych, a duży odstęp czasowy między wszczęciem postępowania karnego skarbowego a datą przedawnienia nie uzasadnia takich wątpliwości. NSA uznał, że sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił stan faktyczny i dokonał subsumcji, a materiał dowodowy został zebrany starannie. Sąd odrzucił również zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego, w tym zarzut naruszenia Konstytucji, uznając je za nieuzasadnione. Ostatecznie, NSA oddalił skargę kasacyjną i zasądził zwrot kosztów postępowania od skarżącego.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka
Do czego można powołać

Interpretacja przepisów dotyczących fikcyjnych faktur jako kosztów uzyskania przychodów, zasady przedawnienia zobowiązań podatkowych i instrumentalnego wszczęcia postępowania karnego skarbowego, a także zakresu kontroli sądów administracyjnych.

Ograniczenia stosowania

Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej, ale jego zasady prawne są szeroko stosowalne w sprawach podatkowych dotyczących kosztów uzyskania przychodów i przedawnienia.

Zagadnienia prawne (3)

Czy faktury wystawione przez podmiot, który nie posiadał zaplecza technicznego i ludzkiego do wykonania usług, mogą stanowić koszty uzyskania przychodów?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, fikcyjne faktury nie mogą stanowić kosztów uzyskania przychodów, ponieważ nie odzwierciedlają rzeczywistych transakcji.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że brak dowodów na rzeczywiste wykonanie usług przez wskazany podmiot, w połączeniu z brakiem zaplecza technicznego i ludzkiego, świadczy o fikcyjności faktur. Fikcyjne faktury nie mogą być podstawą do obniżenia zobowiązania podatkowego.

Czy wszczęcie postępowania karnego skarbowego na rok i ponad trzy miesiące przed upływem terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego może być uznane za instrumentalne?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, jeśli odstęp czasowy jest znaczący, a brak jest innych okoliczności wskazujących na instrumentalność.

Uzasadnienie

NSA stwierdził, że duży odstęp czasowy między wszczęciem postępowania karnego skarbowego a datą przedawnienia zobowiązania podatkowego nie uzasadnia twierdzenia o instrumentalności. Obowiązek wyjaśnienia nieinstrumentalności dotyczy przypadków wątpliwych.

Czy sąd administracyjny może zastępować organ podatkowy w merytorycznym rozstrzyganiu kwestii dotyczących bezpośredniego wymiaru zobowiązania podatkowego?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, sądy administracyjne mają funkcję kasatoryjną i mogą jedynie kontrolować akty administracyjne, uchylając je lub stwierdzając ich nieważność, ale nie mogą zastępować organów w ich wydawaniu.

Uzasadnienie

Sąd wyjaśnił, że sądy administracyjne mają kompetencje kasatoryjne (art. 145 § 1 P.p.s.a.) i nie mogą zastępować organów podatkowych w ich czynnościach. Nawet w przypadkach przyspieszenia postępowania (art. 145a P.p.s.a.), sąd jedynie zobowiązuje organ do wydania decyzji o określonym sposobie załatwienia sprawy, nie zastępując go.

Rozstrzygnięcie
Decyzja
Oddalono skargę
Oddalono skargę kasacyjną A. K. od wyroku WSA w Lublinie.

Przepisy (23)

Główne

O.p. art. 70 § § 6 pkt 1

Ordynacja podatkowa

O.p. art. 70 § § 1

Ordynacja podatkowa

u.p.d.o.f. art. 22 § ust. 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Pomocnicze

O.p. art. 120

Ordynacja podatkowa

O.p. art. 122

Ordynacja podatkowa

O.p. art. 187 § § 1

Ordynacja podatkowa

O.p. art. 188

Ordynacja podatkowa

O.p. art. 191

Ordynacja podatkowa

O.p. art. 210 § § 1 pkt 6

Ordynacja podatkowa

O.p. art. 210 § § 4

Ordynacja podatkowa

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c)

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 141 § § 4

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 3

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 184

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 269

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa Prawo przedsiębiorców art. 2 § a)

Ustawa Prawo przedsiębiorców art. 8

Ustawa Prawo przedsiębiorców art. 10

Ustawa Prawo przedsiębiorców art. 11

Ustawa Prawo przedsiębiorców art. 12

Ustawa Prawo przedsiębiorców art. 14

Argumenty

Skuteczne argumenty

Faktury wystawione przez podmiot nieposiadający zaplecza technicznego i ludzkiego są fikcyjne i nie mogą stanowić kosztów uzyskania przychodów. • Wszczęcie postępowania karnego skarbowego z dużym wyprzedzeniem przed terminem przedawnienia nie jest instrumentalne. • Sądy administracyjne mają funkcję kasatoryjną i nie mogą zastępować organów podatkowych w merytorycznym rozstrzyganiu spraw.

Odrzucone argumenty

Zarzuty naruszenia przepisów postępowania przez organy podatkowe i sąd pierwszej instancji. • Zarzuty naruszenia prawa materialnego, w tym dotyczące przedawnienia zobowiązania podatkowego. • Zarzut instrumentalnego wszczęcia postępowania karnego skarbowego. • Zarzut naruszenia Konstytucji RP (art. 2 i 64).

Godne uwagi sformułowania

Instrumentalne wszczęcie postępowania karnego skarbowego ma miejsce wtedy, gdy organy podatkowe wszczynają to postępowanie wyłącznie celem wstrzymania biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. • Sama bliskość terminu wszczęcia postępowania karnego skarbowego nie oznacza jeszcze instrumentalności jego wszczęcia, ponieważ do takiego wniosku muszą prowadzić też inne okoliczności sprawy. • Fakt, że stanowisko zajęte przez sąd administracyjny pierwszej instancji jest odmienne od prezentowanego przez wnoszącego skargę kasacyjną, nie oznacza, iż uzasadnienie wyroku zawiera wady konstrukcyjne czy też, że jest wadliwe w stopniu uzasadniającym uchylenie wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. • Zjawisko fikcyjnych, 'pustych' faktur Sąd ocenia jednoznacznie negatywnie, zauważając jednocześnie, że ich wystawianie może powodować odpowiedzialność karną. • Oczywiste jest przecież, że zjawisko to jest negatywne zarówno wobec państwa, jak i społeczeństwa z uwagi na to, że dochodzi wówczas do nieuprawnionego zwiększania kosztów uzyskania przychodu u niektórych podatników prowadzącego do obniżania wysokości płaconych przez nich podatków.

Skład orzekający

Anna Dumas

przewodniczący

Małgorzata Wolf-Kalamala

sprawozdawca

Krzysztof Kandut

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących fikcyjnych faktur jako kosztów uzyskania przychodów, zasady przedawnienia zobowiązań podatkowych i instrumentalnego wszczęcia postępowania karnego skarbowego, a także zakresu kontroli sądów administracyjnych."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej, ale jego zasady prawne są szeroko stosowalne w sprawach podatkowych dotyczących kosztów uzyskania przychodów i przedawnienia.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu fikcyjnych faktur i ich wpływu na rozliczenia podatkowe, a także ważnej kwestii przedawnienia zobowiązań podatkowych i potencjalnego nadużywania procedur przez organy podatkowe.

Fikcyjne faktury jako koszt podatkowy? NSA rozwiewa wątpliwości i przypomina o zasadach przedawnienia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej.

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

  • Analiza orzecznictwa i przepisów
  • Drafting pism i dokumentów
  • Odpowiedzi na pytania prawne
  • Pogłębiona analiza z doktryny
Wypróbuj Asystenta AI za darmo
Powiązane przepisy
Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.

Przeczytaj pełny tekst