Orzeczenie · 2023-07-28

II CSKP 611/22

Sąd

Sąd Najwyższy

Miejsce

Warszawa

Data

2023-07-28

SNCywilneprawo zobowiązańWysokanajwyższy

kredyt hipotecznyCHFabuzywnośćklauzule niedozwolonekonsumentnieważność umowyspread walutowyindeksacjaprawo bankowe

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Sąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną Banku S.A. od wyroku Sądu Apelacyjnego, który ustalił nieważność umowy kredytu hipotecznego indeksowanego kursem CHF zawartej z powodami O.Ż. i G.Ż. Sąd Okręgowy pierwotnie oddalił powództwo, uznając m.in. brak interesu prawnego powodów w ustaleniu nieważności umowy oraz dopuszczalność umowy kredytu indeksowanego. Sąd Apelacyjny zmienił ten wyrok, stwierdzając nieważność umowy i zasądzając od banku kwotę 149 850,60 zł tytułem zwrotu nienależnego świadczenia. Sąd Apelacyjny uznał, że klauzule dotyczące mechanizmu indeksacji (kurs CHF) i oprocentowania były abuzywne, niejednoznaczne i rażąco naruszały interesy konsumentów, co w konsekwencji prowadziło do nieważności całej umowy. Sąd Najwyższy, oddalając skargę kasacyjną banku, potwierdził prawidłowość ustaleń Sądu Apelacyjnego co do abuzywności klauzul. Podkreślił, że klauzule indeksacyjne określające główne świadczenia stron, jeśli nie są jednoznaczne, mogą być uznane za abuzywne. Wskazał, że eliminacja tych klauzul prowadziła do niemożności utrzymania umowy w mocy, a bank nie mógł jednostronnie ustalać kursów walut. Sąd Najwyższy odrzucił argumenty banku dotyczące m.in. braku rażącego naruszenia interesu konsumenta, wpływu ustawy antyspreadowej czy zawartych aneksów, podkreślając, że ocena abuzywności odbywa się według stanu z chwili zawarcia umowy. Potwierdził również, że powodowie mieli interes prawny w ustaleniu nieważności umowy, a jej skutki powinny być rozliczone na zasadzie teorii dwóch kondycji.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Potwierdzenie nieważności umów kredytów indeksowanych CHF z powodu abuzywnych klauzul waloryzacyjnych i oprocentowania; interpretacja interesu prawnego w ustaleniu nieważności umowy; zasady oceny abuzywności klauzul umownych.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy umów kredytów indeksowanych kursem waluty obcej zawartych przed wejściem w życie ustawy anty-spreadowej, gdzie klauzule nie były jednoznaczne i dawały bankowi nadmierną swobodę w ustalaniu kursów.

Zagadnienia prawne (4)

Czy klauzule indeksacyjne w umowie kredytu hipotecznego, określające mechanizm przeliczenia waluty i kursu walutowego, mogą być uznane za abuzywne i prowadzić do nieważności umowy?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, klauzule indeksacyjne, które nie są jednoznaczne i pozwalają bankowi na jednostronne ustalanie kursów walut, mogą być uznane za abuzywne. Ich eliminacja może prowadzić do nieważności całej umowy, jeśli umowa nie może być wykonana bez tych klauzul.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że klauzule indeksacyjne, które nie są sformułowane w sposób prosty i zrozumiały, nie pozwalają konsumentowi na oszacowanie konsekwencji ekonomicznych i dają bankowi pole do arbitralnego działania, naruszają dobre obyczaje i rażąco interesy konsumenta. W przypadku, gdy takie klauzule dotyczą głównych świadczeń stron i ich eliminacja uniemożliwia dalsze wykonanie umowy, umowa może zostać uznana za nieważną.

Czy umowa kredytu indeksowanego kursem waluty obcej, zawierająca klauzule dotyczące mechanizmu indeksacji i oprocentowania, może być uznana za nieważną z powodu naruszenia zasady swobody umów lub przepisów Prawa bankowego?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, umowa może być uznana za nieważną, jeśli abuzywne klauzule dotyczące głównych świadczeń stron (indeksacja, oprocentowanie) prowadzą do naruszenia równowagi kontraktowej i nie pozwalają na dalsze wykonanie umowy po ich wyeliminowaniu.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy stwierdził, że choć umowy kredytu indeksowanego są dopuszczalne, to sposób ukształtowania klauzul indeksacyjnych i oprocentowania może naruszać zasadę swobody umów i przepisy Prawa bankowego. Jeśli po wyeliminowaniu abuzywnych postanowień umowa nie może być wykonana, sąd krajowy nie może jej uzupełniać, co prowadzi do jej nieważności.

Czy konsument ma interes prawny w domaganiu się ustalenia nieważności umowy kredytu, nawet jeśli mógłby dochodzić świadczenia?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, konsument ma interes prawny w ustaleniu nieważności umowy, jeśli stwierdzenie to w pełni zaspokoi jego interes, zapobiegnie przyszłym sporom i definitywnie rozstrzygnie niepewną sytuację prawną, zwłaszcza gdy umowa nie została w całości spłacona lub jest zabezpieczona hipoteką.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy podkreślił, że interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. należy postrzegać elastycznie. W przypadku umowy kredytu, ustalenie jej nieważności jest uzasadnione, gdy spór nie został w pełni rozstrzygnięty przez powództwo o świadczenie, a stwierdzenie nieważności znosi niepewność co do obowiązków stron i konieczności rozliczeń.

Czy zawarcie aneksu do umowy kredytu lub wejście w życie ustawy anty-spreadowej może sanować abuzywność pierwotnych postanowień umownych?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, zawarcie aneksu lub wejście w życie ustawy anty-spreadowej nie sanuje abuzywności pierwotnych postanowień, jeśli konsument nie zrezygnował świadomie z przysługujących mu praw. Ocena abuzywności odbywa się według stanu z chwili zawarcia umowy.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy wskazał, że ustawa anty-spreadowa jedynie stwarza podstawy do zmiany postanowień umowy na przyszłość, a nie usuwa wadliwości z chwili zawarcia umowy. Aneksy do umowy nie oznaczają rezygnacji z praw konsumenta, chyba że nastąpiła świadoma i wolna zgoda na zmianę nieuczciwych warunków.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Oddalenie skargi kasacyjnej

Strona wygrywająca

powodowie

Strony

Nazwa	Typ	Rola
Bank spółki akcyjnej w W.	spółka	pozwany
O.Ż.	osoba_fizyczna	powód
G.Ż.	osoba_fizyczna	powód

Przepisy (8)

Główne

k.c. art. 385¹ § § 1

Kodeks cywilny

Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne).

k.p.c. art. 189

Kodeks postępowania cywilnego

Powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, jeżeli ma w tym interes prawny.

Pr.b. art. 69

Ustawa Prawo bankowe

Określa essentialia negotii umowy kredytu bankowego, w tym wymóg określenia m.in. wysokości oprocentowania i warunków jego zmiany.

Pomocnicze

k.c. art. 385²

Kodeks cywilny

Ocena, czy postanowienie umowne jest niedozwolone, następuje według stanu z chwili zawarcia umowy.

k.c. art. 353¹

Kodeks cywilny

Zasada swobody umów, która może być ograniczona przez naturę stosunku prawnego, ustawy lub zasady współżycia społecznego.

k.c. art. 58 § § 1

Kodeks cywilny

Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, że na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wstępują w razie potrzeby zasady współżycia społecznego.

k.c. art. 410 § § 2

Kodeks cywilny

Nienależne świadczenie jest świadczeniem, które zostało spełnione, gdy nie istniała żadna zobowiązująca przyczyna.

k.c. art. 22¹

Kodeks cywilny

Definicja konsumenta.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Klauzule indeksacyjne i kursowe w umowie kredytu hipotecznego były niejednoznaczne, nie pozwalały konsumentowi na oszacowanie konsekwencji ekonomicznych i dawały bankowi pole do arbitralnego działania. • Abuzywność klauzul indeksacyjnych prowadzi do nieważności umowy, jeśli umowa nie może być wykonana bez tych klauzul. • Konsument ma interes prawny w ustaleniu nieważności umowy, nawet jeśli mógłby dochodzić świadczenia. • Zawarcie aneksu lub wejście w życie ustawy anty-spreadowej nie sanuje abuzywności pierwotnych postanowień, jeśli konsument nie zrezygnował świadomie z praw.

Odrzucone argumenty

Umowa kredytu indeksowanego jest dopuszczalna i nie narusza zasady swobody umów. • Klauzule indeksacyjne nie są abuzywne, ponieważ określają główne świadczenia stron i zostały zaakceptowane przez konsumenta. • Zawarcie aneksu lub wejście w życie ustawy anty-spreadowej sanuje abuzywność pierwotnych postanowień. • Sąd Apelacyjny błędnie uznał umowę za nieważną, zamiast np. uzupełnić ją lub zastosować inne sankcje. • Powodowie nie mieli interesu prawnego w ustaleniu nieważności umowy.

Godne uwagi sformułowania

klauzule indeksacyjne nie zostały wyrażone w sposób jednoznaczny • pozwalały Bankowi na arbitralne kształtowanie kursów walut • naruszyły rażąco interesy powodów i równowagę stron • eliminacja niedozwolonego postanowienia umownego doprowadzi do takiej deformacji umowy, że na podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć praw i obowiązków stron • ocena abuzywności odbywa się według stanu z chwili zawarcia umowy

Skład orzekający

Grzegorz Misiurek

przewodniczący

Paweł Grzegorczyk

członek

Monika Koba

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie nieważności umów kredytów indeksowanych CHF z powodu abuzywnych klauzul waloryzacyjnych i oprocentowania; interpretacja interesu prawnego w ustaleniu nieważności umowy; zasady oceny abuzywności klauzul umownych."

Ograniczenia: Dotyczy umów kredytów indeksowanych kursem waluty obcej zawartych przed wejściem w życie ustawy anty-spreadowej, gdzie klauzule nie były jednoznaczne i dawały bankowi nadmierną swobodę w ustalaniu kursów.

Wartość merytoryczna

Ocena: 8/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu abuzywnych klauzul w umowach kredytów frankowych, co ma ogromne znaczenie praktyczne dla wielu konsumentów i banków. Wyrok Sądu Najwyższego stanowi ważne potwierdzenie linii orzeczniczej.

“Sąd Najwyższy: Umowy kredytów frankowych z abuzywnymi klauzulami są nieważne!”

Dane finansowe

WPS: 181 700,24 PLN

zwrot nienależnego świadczenia: 149 850,6 PLN

Sektor

bankowość

Asystent AI dla prawników