II CSKP 592/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła wniosku B.K. o zmianę prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w Krakowie z 2015 r., które oddaliło jej apelację od postanowienia Sądu Rejonowego w Myślenicach z 2014 r. oddalającego żądanie ustalenia nieważności lub bezskuteczności umowy zbycia udziałów w spółce. Wnioskodawczyni powołała się na art. 523 k.p.c., twierdząc, że nastąpiła zmiana okoliczności. Sąd Okręgowy w Krakowie oddalił wniosek, argumentując, że art. 523 k.p.c. nie ma zastosowania do orzeczeń rozstrzygających roszczenia o charakterze stricte procesowym, jakim jest ustalenie nieważności umowy. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną, potwierdził tę argumentację. Podkreślono, że roszczenie o ustalenie prawa lub stosunku prawnego (art. 189 k.p.c.) ma charakter procesowy, nawet jeśli jest rozpoznawane w postępowaniu nieprocesowym (np. w sprawie o podział majątku wspólnego). W związku z tym, prawomocne postanowienie oddalające takie roszczenie, wydane w postępowaniu nieprocesowym, posiada bezwzględną moc wiążącą i nie może być zmienione na podstawie art. 523 k.p.c., który dotyczy postanowień o względnej mocy wiążącej. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną i zasądził od skarżącej koszty postępowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie zakresu stosowania art. 523 k.p.c. oraz charakteru prawnego roszczeń o ustalenie rozpoznawanych w postępowaniu nieprocesowym.
Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy roszczenie procesowe jest rozpoznawane w ramach postępowania nieprocesowego.
Zagadnienia prawne (2)
Czy wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia wydanego w postępowaniu nieprocesowym, które rozstrzygnęło roszczenie o charakterze procesowym (ustalenie nieważności umowy), może być rozpoznany w trybie art. 523 k.p.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, wniosek taki nie może być rozpoznany w trybie art. 523 k.p.c.
Uzasadnienie
Roszczenie o ustalenie prawa lub stosunku prawnego (art. 189 k.p.c.) ma charakter procesowy, nawet jeśli jest rozpoznawane w postępowaniu nieprocesowym. Prawomocne postanowienie oddalające takie roszczenie posiada bezwzględną moc wiążącą i nie podlega zmianie na podstawie art. 523 k.p.c., który dotyczy postanowień o względnej mocy wiążącej.
Czy spór o ustalenie nieważności lub bezskuteczności umowy zbycia udziałów w spółce, nawet jeśli został przekazany do wspólnego prowadzenia ze sprawą o podział majątku wspólnego, może być rozstrzygnięty w postępowaniu nieprocesowym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Choć przekazanie takiego sporu do postępowania nieprocesowego było prawnie nieuzasadnione i naruszało art. 618 § 2 k.p.c. (gdyż dotyczył osoby trzeciej), to samo rozpoznanie go w tym trybie nie powoduje nieważności postępowania, a prawomocne orzeczenie zyskuje walor prawomocności formalnej i materialnej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że przekazanie sporu o ustalenie przeciwko osobie trzeciej do postępowania o podział majątku wspólnego było wadliwe. Jednakże, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, takie rozpoznanie nie prowadzi do nieważności postępowania, a prawomocne orzeczenie jest wiążące.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| B.K. | osoba_fizyczna | wnioskodawczyni/skarżąca |
| Z.K. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| L.P. | osoba_fizyczna | uczestniczka |
Przepisy (9)
Główne
k.p.c. art. 523
Kodeks postępowania cywilnego
Instytucja zmiany prawomocnego postanowienia ma zastosowanie jedynie do postanowień o względnej mocy wiążącej, wydanych w postępowaniu nieprocesowym, oddalających wniosek. Nie dotyczy orzeczeń rozstrzygających roszczenia o charakterze procesowym.
Pomocnicze
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dopuszczający ustalanie w postępowaniu procesowym istnienia lub nieistnienia prawa lub stosunku prawnego. Ma charakter procesowy.
k.p.c. art. 618 § § 1 i 2
Kodeks postępowania cywilnego
Przewiduje przekazywanie spraw dotyczących sporów o własność pomiędzy byłymi małżonkami do postępowania o podział majątku wspólnego.
k.p.c. art. 567 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Stosowany w postępowaniu o podział majątku wspólnego, umożliwia przekazywanie spraw dotyczących sporów o własność.
k.p.c. art. 688
Kodeks postępowania cywilnego
Nakazuje stosowanie przepisów o zniesieniu współwłasności do podziału majątku wspólnego.
k.p.c. art. 365 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje moc wiążącą prawomocnych orzeczeń.
k.p.c. art. 366
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje powagę rzeczy osądzonej.
k.p.c. art. 520 § § 2 i 3
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje zasady orzekania o kosztach w postępowaniu nieprocesowym.
k.r.o. art. 46
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Dotyczy podziału majątku wspólnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Roszczenie o ustalenie nieważności umowy ma charakter procesowy i nie podlega zmianie w trybie art. 523 k.p.c., nawet jeśli było rozpoznawane w postępowaniu nieprocesowym. • Prawomocne postanowienie oddalające roszczenie procesowe ma bezwzględną moc wiążącą.
Odrzucone argumenty
Wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia w trybie art. 523 k.p.c. był dopuszczalny z uwagi na zmianę okoliczności. • Rozpoznanie roszczenia o ustalenie w postępowaniu nieprocesowym było właściwe. • Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów o postępowaniu w sprawach podziału majątku wspólnego.
Godne uwagi sformułowania
roszczenie o charakterze stricte procesowym • bezwzględna moc wiążąca • względna moc wiążąca • causa superveniens
Skład orzekający
Małgorzata Manowska
przewodniczący
Joanna Lemańska
sprawozdawca
Aleksander Stępkowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie zakresu stosowania art. 523 k.p.c. oraz charakteru prawnego roszczeń o ustalenie rozpoznawanych w postępowaniu nieprocesowym."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy roszczenie procesowe jest rozpoznawane w ramach postępowania nieprocesowego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa wyjaśnia subtelne różnice między postępowaniem procesowym a nieprocesowym oraz zakres stosowania instytucji zmiany prawomocnych orzeczeń, co jest kluczowe dla praktyków prawa cywilnego.
“Czy można zmienić prawomocne postanowienie, gdy zmieniły się okoliczności? Sąd Najwyższy wyjaśnia granice art. 523 k.p.c.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.