II CSKP 2142/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Cywilnej rozpoznał skargę kasacyjną pozwanego S.P. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie, który oddalił apelację pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie. Sprawa dotyczyła roszczenia o zachowek, zasądzonego przez sądy niższych instancji na rzecz powoda W.P. w kwocie 357 439,50 zł. Głównym zarzutem pozwanego w skardze kasacyjnej było naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 995 § 1 k.c., poprzez błędne ustalenie wartości darowizn dokonanych przez spadkodawczynię na rzecz pozwanego. Pozwany argumentował, że wartość darowizn powinna być ustalana według stanu z chwili dokonania darowizny i cen z chwili ustalania zachowku, a nie według kwot uzyskanych ze sprzedaży lub odszkodowania za wywłaszczenie tych nieruchomości. Sąd Najwyższy, podzielając stanowisko sądów niższych instancji, uznał, że w sytuacji, gdy darowana nieruchomość została zbyta lub wywłaszczona, dla celów ustalenia substratu zachowku należy przyjąć cenę uzyskaną ze sprzedaży lub odszkodowanie. Sąd Najwyższy podkreślił, że jest związany ustaleniami faktycznymi sądów niższych instancji i nie może kwestionować charakteru umowy z 2001 roku jako darowizny, zwłaszcza że pozwany przyznał ten fakt w apelacji. Zarzuty procesowe dotyczące naruszenia art. 232 k.p.c. uznano za niedopuszczalne. W konsekwencji, Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną jako bezzasadną. Nie orzekano o kosztach postępowania kasacyjnego z uwagi na brak odpowiedzi na skargę w ustawowym terminie.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalanie wartości darowizn na potrzeby zachowku w przypadku ich zbycia lub wywłaszczenia przez obdarowanego.
Dotyczy sytuacji, gdy darowana nieruchomość została zbyta lub wywłaszczona. Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi sądów niższych instancji.
Zagadnienia prawne (2)
Jak należy ustalić wartość darowizny nieruchomości, która została następnie zbyta lub wywłaszczona przez obdarowanego, na potrzeby obliczenia zachowku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Wartość darowizny nieruchomości, która została zbyta lub wywłaszczona przez obdarowanego, na potrzeby ustalenia substratu zachowku, powinna być określona według ceny uzyskanej ze sprzedaży lub odszkodowania za wywłaszczenie, a nie według stanu z chwili dokonania darowizny i cen z chwili ustalania zachowku.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że w przypadku zbycia lub wywłaszczenia darowanej nieruchomości, przyjęcie ceny uzyskanej lub odszkodowania jako miernika przysporzenia obdarowanego zapobiega obciążaniu ryzykiem zmian wartości nieruchomości spadkobiercy lub uprawnionego do zachowku.
Czy umowa z 20 marca 2001 r. dotycząca przeniesienia własności gospodarstwa rolnego, przy jednoczesnym ustanowieniu dożywotniej służebności osobistej na rzecz rodziców, stanowiła umowę darowizny podlegającą uwzględnieniu przy obliczaniu zachowku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy, związany ustaleniami faktycznymi sądów niższych instancji i brakiem odpowiedniego zarzutu kasacyjnego dotyczącego wykładni umowy (art. 65 k.c.), uznał umowę z 20 marca 2001 r. za darowiznę, która powinna być uwzględniona przy obliczaniu zachowku.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy nie mógł odmiennie ocenić umowy z 2001 r. jako umowy dożywocia, gdyż skarżący nie sformułował zarzutu naruszenia art. 65 k.c., a sądy niższych instancji ustaliły, że była to darowizna, co pozwany przyznał w apelacji.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| S.P. | osoba_fizyczna | skarżący |
| W.P. | osoba_fizyczna | powód |
| S.P. | osoba_fizyczna | pozwany |
| M.P. | osoba_fizyczna | spadkodawczyni |
| S.P.1 | osoba_fizyczna | spadkobierca |
| D.D. | osoba_fizyczna | spadkobierca |
Przepisy (13)
Główne
k.c. art. 995 § 1
Kodeks cywilny
Wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku. W przypadku zbycia lub wywłaszczenia darowanej nieruchomości, dla celów ustalenia substratu zachowku, jej wartość powinna być określona według ceny uzyskanej przez spadkobiercę.
k.c. art. 991 § 1
Kodeks cywilny
Podstawa prawna zasądzenia zachowku.
k.p.c. art. 398 § 14
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna oddalenia skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
k.c. art. 993
Kodeks cywilny
Określenie substratu zachowku, w tym uwzględnienie darowizn.
k.c. art. 888 § 1
Kodeks cywilny
Definicja darowizny.
k.c. art. 908 § 1
Kodeks cywilny
Uwzględnienie darowizn przy obliczaniu zachowku.
k.c. art. 908 § 2
Kodeks cywilny
Uwzględnienie darowizn przy obliczaniu zachowku.
k.p.c. art. 398 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Zakaz kwestionowania ustaleń faktycznych w skardze kasacyjnej.
k.p.c. art. 398 § 13
Kodeks postępowania cywilnego
Związanie Sądu Najwyższego ustaleniami faktycznymi.
k.p.c. art. 232 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Obowiązek dowodzenia przez strony.
k.p.c. art. 278 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dopuszczenie dowodu z opinii biegłego.
k.p.c. art. 316 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zamknięcie rozprawy i wydanie orzeczenia.
k.c. art. 65
Kodeks cywilny
Wykładnia oświadczeń woli.
Argumenty
Skuteczne argumenty
W przypadku zbycia lub wywłaszczenia darowanej nieruchomości, wartość dla celów zachowku ustala się na podstawie ceny uzyskanej ze sprzedaży lub odszkodowania. • Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi sądów niższych instancji i nie może kwestionować charakteru umowy jako darowizny bez odpowiedniego zarzutu kasacyjnego.
Odrzucone argumenty
Wartość darowizny nieruchomości powinna być ustalana według stanu z chwili jej dokonania i cen z chwili ustalania zachowku, nawet jeśli nieruchomość została zbyta lub wywłaszczona. • Umowa z 2001 r. dotycząca przekazania gospodarstwa rolnego z ustanowieniem służebności osobistej nie była darowizną, lecz umową dożywocia.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia. • Wartość rynkową nieruchomości stanowi cena uzyskana przez pozwanego. • Nie można obciążać ryzykiem ewentualnej zmiany wartości nieruchomości, do której może dojść pomiędzy jej sprzedażą a datą orzekania przez sąd w przedmiocie zachowku, ani spadkobiercy ani uprawnionego do zachowku.
Skład orzekający
Adam Doliwa
przewodniczący
Jacek Grela
członek
Krzysztof Grzesiowski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie wartości darowizn na potrzeby zachowku w przypadku ich zbycia lub wywłaszczenia przez obdarowanego."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy darowana nieruchomość została zbyta lub wywłaszczona. Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi sądów niższych instancji.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy kluczowej kwestii w prawie spadkowym – sposobu ustalania zachowku, zwłaszcza gdy darowane nieruchomości zostały sprzedane lub wywłaszczone. Wyjaśnia praktyczne aspekty stosowania przepisów.
“Sprzedałeś darowaną nieruchomość? Sprawdź, jak to wpływa na Twój zachowek!”
Dane finansowe
WPS: 357 439,5 PLN
zachowek: 357 439,5 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.