Orzeczenie · 2008-10-02

II CSK 203/08Uchylenie postanowienia o podziałe majątku wspólnego 2

Sąd

Sąd Najwyższy

Data

2008-10-02

SNRodzinnepodział majątku wspólnegoWysokanajwyższy

podział majątkumajątek wspólnymajątek odrębnynakładykredytnieruchomośćwaluty obcedziałalność gospodarczaseparacja faktycznaKodeks rodzinny i opiekuńczy

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Wnioskodawczyni K. B. wniosła o podział majątku wspólnego z byłym mężem Z. B. Sąd Rejonowy ustalił skład majątku, w tym równowartość nakładów na majątek odrębny Z. B. z tytułu spłaty kredytu i wyposażenia domu, a także wartość walut obcych i przyłącza telefonicznego. Następnie dokonał podziału, przyznając składniki po połowie uczestniczkom (spadkobierczyniom Z. B.) i zasądzając od nich spłaty na rzecz wnioskodawczyni. Sąd Rejonowy oddalił wniosek o ustalenie nierównych udziałów. Sąd Okręgowy, rozpoznając apelacje, zmienił postanowienie, obniżając wartość nakładów z majątku wspólnego na majątek odrębny Z. B. z tytułu spłaty kredytu i tym samym obniżył kwoty spłat. Sąd Okręgowy uznał, że przyjęta przez Sąd Rejonowy metoda ustalenia wartości nakładu była nieadekwatna, a najbardziej właściwe było odniesienie do średniego wynagrodzenia. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną wnioskodawczyni, uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej ustalenia wartości nakładów i spłat. Sąd Najwyższy wskazał, że Sąd Okręgowy bezzasadnie odstąpił od metody ustalania wartości nakładów poprzez odniesienie do wartości rzeczy, na którą nakładów dokonano, zgodnie z wcześniejszym orzecznictwem. Podkreślono, że w przypadku nakładów z majątku wspólnego na majątek odrębny, wartość nakładów powinna być określana na podstawie ułamkowego udziału nakładów w wartości rzeczy z czasu budowy, a następnie tego samego ułamka w wartości rynkowej. Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że kwestie przeznaczenia kredytu na inne cele niż zwiększenie wartości nieruchomości nie zostały przez Sąd Okręgowy dostatecznie ustalone. Ponadto, Sąd Najwyższy uznał, że środki z rachunków bankowych, które zostały przeznaczone na uruchomienie działalności gospodarczej uczestnika, powinny być rozliczane na podstawie art. 45 § 1 k.r. i op., a nie art. 415 k.c. Sąd Najwyższy podkreślił również, że dochody uzyskane przez jednego z małżonków w okresie faktycznej separacji, przeznaczone na jego własne, usprawiedliwione potrzeby, nie stanowią podstawy do odpowiedzialności odszkodowawczej.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Ustalanie wartości nakładów z majątku wspólnego na majątek odrębny, rozliczanie środków przeznaczonych na działalność gospodarczą, rozliczanie dochodów w okresie separacji faktycznej.

Ograniczenia stosowania

Orzeczenie dotyczy stanu prawnego obowiązującego przed 19 stycznia 2005 r. w zakresie przepisów k.r.o. dotyczących podziału majątku i rozliczeń nakładów.

Zagadnienia prawne (5)

Jaka jest prawidłowa metoda ustalenia wartości nakładów z majątku wspólnego na majątek odrębny małżonka, w szczególności w przypadku spłaty kredytu zaciągniętego na budowę lub wykończenie nieruchomości stanowiącej majątek odrębny?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Wartość nakładów z majątku wspólnego na majątek odrębny małżonka, w tym w przypadku spłaty kredytu przeznaczonego na budowę, rozbudowę lub remont nieruchomości, należy ustalać poprzez odniesienie do ułamkowego udziału nakładów w wartości nieruchomości z czasu budowy, a następnie obliczenie tego samego ułamka w wartości rynkowej.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy wskazał, że Sąd Okręgowy bezzasadnie odstąpił od metody ustalania wartości nakładów poprzez odniesienie do wartości rzeczy, na którą nakładów dokonano, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem. Zastosowanie innej metody jest możliwe tylko w odniesieniu do części kredytu, która została wykorzystana na cele niezwiązane ze zwiększeniem wartości rzeczy.

Jak rozliczać środki z majątku wspólnego przeznaczone na uruchomienie działalności gospodarczej jednego z małżonków, prowadzonej na majątku odrębnym?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Środki z majątku wspólnego przeznaczone na uruchomienie działalności gospodarczej jednego z małżonków stanowią nakład podlegający rozliczeniu na podstawie art. 45 § 1 k.r. i op.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że środki zgromadzone na rachunkach bankowych, które zostały przeznaczone na uruchomienie działalności gospodarczej uczestnika, powinny być rozliczane jako nakłady z majątku wspólnego na majątek odrębny na podstawie art. 45 § 1 k.r. i op., a nie jako szkoda na podstawie art. 415 k.c.

Czy dochody uzyskane przez jednego z małżonków w okresie faktycznej separacji, przeznaczone na jego własne potrzeby, wchodzą w skład majątku wspólnego i podlegają rozliczeniu?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Dochody uzyskane przez jednego z małżonków w okresie faktycznej separacji, przeznaczone na jego własne, usprawiedliwione potrzeby związane z utrzymaniem, nie stanowią podstawy do odpowiedzialności odszkodowawczej pomiędzy małżonkami, a ich rozliczenie jako składnika majątku wspólnego może być ograniczone.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy stwierdził, że w przypadku separacji faktycznej bezdzietnych małżonków ustaje obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny. Jeśli środki z majątku wspólnego zostały przeznaczone na własne, usprawiedliwione potrzeby jednego z małżonków, brak jest podstaw do konstrukcji odpowiedzialności odszkodowawczej.

Czy sąd drugiej instancji, dokonując ustaleń odmiennych niż sąd pierwszej instancji bez przeprowadzenia postępowania dowodowego, narusza art. 382 k.p.c.?

Odpowiedź sądu

Naruszenie art. 382 k.p.c. może nastąpić, gdy sąd drugiej instancji pominie część zebranego materiału dowodowego lub wyda orzeczenie wyłącznie na podstawie materiału zebranego przed sądem pierwszej instancji z pominięciem wyników postępowania dowodowego przeprowadzonego przed sądem pierwszej instancji. W tym przypadku naruszenie nie zostało stwierdzone.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy wyjaśnił, że art. 382 k.p.c. jest ogólną dyrektywą pełnej apelacji. Naruszenie tego przepisu w skardze kasacyjnej było łączone z innymi wadliwościami postępowania, które nie stanowiły podstawy do uwzględnienia zarzutu.

Czy sąd drugiej instancji, orzekając poza granicami apelacji, narusza art. 378 § 1 k.p.c.?

Odpowiedź sądu

W postępowaniu o podział majątku wspólnego, zakwestionowanie przez uczestniczki odmowy ustalenia nierównych udziałów nie wyczerpywało zakresu ich apelacji, która dotyczyła również ustalenia wysokości spłaty w związku z nakładami z majątku wspólnego na majątek osobisty uczestnika oraz zaliczenia do majątku wspólnego środków pieniężnych.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że sąd drugiej instancji nie wyszedł poza granice apelacji uczestniczek, ponieważ ich apelacja obejmowała szerszy zakres kwestii niż tylko odmowa ustalenia nierównych udziałów.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Uchylenie postanowienia i przekazanie do ponownego rozpoznania

Strony

Nazwa	Typ	Rola
K. B.	osoba_fizyczna	wnioskodawczyni
K. B.	osoba_fizyczna	uczestniczka
A. B.-B.	osoba_fizyczna	uczestniczka
Z. B.	osoba_fizyczna	uczestnik (zmarły)

Przepisy (10)

Główne

k.r.o. art. 45 § § 1

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

W sytuacji, gdy nakłady pochodzące z majątku wspólnego zostały poczynione na budowę domu na gruncie wchodzącym w skład majątku odrębnego jednego z małżonków, wartość tych nakładów określa się poprzez ustalenie ułamkowego udziału nakładów w wartości domu z czasu jego budowy, a następnie obliczenie tego samego ułamkowego udziału w wartości domu według cen rynkowych. Zasady te mają zastosowanie do spłaty kredytu, który został przeznaczony na budowę, rozbudowę lub remont domu postawionego na gruncie należącym do jednego z małżonków.

k.r.o. art. 45

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Nakłady i wydatki w rozumieniu art. 45 k.r. i op. obejmują wszystkie przysporzenia na rzecz jednej masy majątkowej, dokonane z uszczerbkiem dla drugiej masy majątkowej. Podstawą przysporzenia może być czynność faktyczna jak i jakiekolwiek inne zdarzenie. Jednym z przykładów takiego przysporzenia są nakłady i wydatki z majątku wspólnego na działalność gospodarczą prowadzoną przez jednego z małżonków opartą na majątku odrębnym.

k.r.o. art. 31

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Określa składniki majątku wspólnego, który obejmuje przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej przez oboje małżonków lub przez jednego z nich.

k.r.o. art. 32 § § 1 i 2 pkt 1

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Określa składniki majątku wspólnego, w tym dochody małżonków. W przypadku separacji faktycznej, dochody uzyskane przez jednego z małżonków mogą być rozliczane w ograniczonym zakresie.

Pomocnicze

k.c. art. 415

Kodeks cywilny

Nie stanowi podstawy do konstrukcji odpowiedzialności odszkodowawczej pomiędzy małżonkami, gdy środki z majątku wspólnego zostały przeznaczone na własne, usprawiedliwione potrzeby związane z utrzymaniem jednego z małżonków w okresie separacji faktycznej.

k.c. art. 6

Kodeks cywilny

Dotyczy ciężaru dowodu w kontekście udowodnienia szkody.

k.p.c. art. 382

Kodeks postępowania cywilnego

Dyrektywa pełnej apelacji, nakładająca na sąd drugiej instancji obowiązek orzekania na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym.

k.p.c. art. 378 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Zakaz orzekania przez sąd drugiej instancji poza granicami apelacji.

k.p.c. art. 567 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Obowiązek sądu drugiej instancji do ustalenia stanu faktycznego w zakresie przeznaczenia kredytu.

k.r.o. art. 27

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, który ustaje w przypadku separacji faktycznej bezdzietnych małżonków.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Sąd Okręgowy zastosował nieprawidłową metodę ustalenia wartości nakładów z majątku wspólnego na majątek odrębny. • Środki z majątku wspólnego przeznaczone na działalność gospodarczą powinny być rozliczane na podstawie art. 45 § 1 k.r. i op. • Dochody uzyskane przez jednego z małżonków w okresie separacji faktycznej, przeznaczone na własne potrzeby, nie stanowią podstawy do odpowiedzialności odszkodowawczej.

Odrzucone argumenty

Zarzuty naruszenia art. 382 k.p.c. i art. 378 § 1 k.p.c. przez Sąd Okręgowy. • Zaliczenie do majątku wspólnego dochodów uczestnika uzyskanych na pięć lat przed ustaniem wspólności majątkowej.

Godne uwagi sformułowania

Sąd drugiej instancji bezzasadnie odstąpił od tej metody ustalania wartości nakładu wskazując, że kredyt zaciągnięty przez jednego z małżonków przed powstaniem wspólności majątkowej małżeńskiej, nie był przeznaczony na zakup nieruchomości a tylko jego niewielka część została przeznaczona na wykończenie budynku. • Przedmiotem rozliczeń jest dokonana z majątku wspólnego spłata wymienionego kredytu. • W skład majątku wspólnego wchodzą przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej przez oboje małżonków lub przez jednego z nich, niezależnie od tego, czy przed ustaniem wspólności małżonków pozostawali w faktycznej separacji. • Jeżeli ulokowane na rachunku bankowym środki stanowiące składnik majątku wspólnego zostały przeznaczone na własne, usprawiedliwione potrzeby związane z utrzymaniem jednego z małżonków, choćby zużycie tych składników w czasie trwania wspólności majątkowej nastąpiło bez zgody współmałżonka, brak jest podstaw do konstruowania na tej podstawie odpowiedzialności odszkodowawczej pomiędzy małżonkami.

Skład orzekający

Helena Ciepła

przewodniczący

Marian Kocon

członek

Krzysztof Strzelczyk

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie wartości nakładów z majątku wspólnego na majątek odrębny, rozliczanie środków przeznaczonych na działalność gospodarczą, rozliczanie dochodów w okresie separacji faktycznej."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy stanu prawnego obowiązującego przed 19 stycznia 2005 r. w zakresie przepisów k.r.o. dotyczących podziału majątku i rozliczeń nakładów.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy złożonych kwestii rozliczeń majątkowych między małżonkami, w tym nakładów na majątek odrębny i środków przeznaczonych na działalność gospodarczą, co jest częstym problemem w praktyce. Interpretacja Sądu Najwyższego w zakresie metodologii wyceny nakładów ma istotne znaczenie praktyczne.

“Jak prawidłowo rozliczyć majątek po rozstaniu? Sąd Najwyższy wyjaśnia kluczowe zasady podziału nakładów.”

Dane finansowe

spłata: 94 584,39 PLN

spłata: 16 327,69 PLN

Sektor

rodzina

Asystent AI dla prawników