II Ca 987/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła wniosku o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości rolnej przez małżonków S. i M. K. na prawach wspólności ustawowej. Sąd Rejonowy w Piotrkowie Trybunalskim, po wcześniejszych postępowaniach i przekazaniu sprawy z organu administracji, postanowieniem z dnia 31 października 2022 r. stwierdził nabycie własności na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Apelację od tego postanowienia wniosła Z. P., jedna z córek zmarłych małżonków K. Zarzucała m.in. naruszenie przepisów procesowych, w tym art. 199 § 1 pkt 1 kpc poprzez merytoryczne rozpoznanie wniosku, który jej zdaniem podlegał odrzuceniu, oraz art. 233 kpc przez błędną ocenę dowodów. Kwestionowała również ustalenia faktyczne i błędną wykładnię prawa materialnego, w szczególności art. 8 § 1 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. oraz art. 1 ust. 1 ustawy z 1971 r. Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, rozpoznając apelację, sprostował z urzędu oczywistą omyłkę pisarską w postanowieniu Sądu Rejonowego dotyczącą nazwiska nabywców. Następnie, podzielając częściowo zarzuty apelacji dotyczące podstawy prawnej, zmienił zaskarżone postanowienie w punkcie pierwszym, wskazując jako podstawę stwierdzenia nabycia własności nieruchomości art. 1 ust. 2 ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, zamiast art. 1 ust. 1. Sąd uznał, że materiał dowodowy pozwala na stwierdzenie długoletniego samoistnego posiadania przez małżonków K., co koresponduje z treścią decyzji administracyjnej z 1977 r. W pozostałym zakresie apelacja została oddalona. Sąd odwoławczy podkreślił, że jest związany swoim wcześniejszym postanowieniem o oddaleniu zażalenia na odmowę odrzucenia pozwu, co wyklucza ponowne badanie zarzutu niedopuszczalności drogi sądowej.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaInterpretacja przepisów ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, zwłaszcza rozróżnienie między art. 1 ust. 1 a art. 1 ust. 2, a także kwestie związane z związaniem sądu postanowieniami wydanymi w postępowaniu zażaleniowym.
Dotyczy specyficznego stanu prawnego związanego z uwłaszczeniem gospodarstw rolnych, który ma zastosowanie do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie odpowiednich przepisów.
Zagadnienia prawne (4)
Czy decyzja administracyjna z dnia 5 września 1977 r. stanowiła merytoryczne rozstrzygnięcie kończące postępowanie administracyjne w sprawie uwłaszczenia, czy też miała charakter kasacyjny i wymagała dalszego postępowania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Decyzja z dnia 5 września 1977 r. nie była decyzją kończącą postępowanie administracyjne, a miała charakter kasacyjny, co oznaczało potrzebę dalszego prowadzenia postępowania.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy w poprzednim postępowaniu zażaleniowym uznał, że decyzja organu II instancji nie była rozstrzygnięciem kończącym postępowanie, a jedynie wskazywała na potrzebę przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.
Czy małżonkowie S. i M. K. nabyli własność nieruchomości rolnej na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, czy też na podstawie art. 1 ust. 2 tej ustawy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Małżonkowie S. i M. K. nabyli własność nieruchomości rolnej na podstawie art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, ze względu na długoletnie samoistne posiadanie.
Uzasadnienie
Sąd Rejonowy oparł się na art. 1 ust. 1, wskazując na nieformalną umowę przeniesienia własności. Sąd Okręgowy, zmieniając postanowienie, uznał, że materiał dowodowy potwierdza długoletnie samoistne posiadanie, co uzasadnia zastosowanie art. 1 ust. 2 ustawy, nawet jeśli brak było dowodów na konkretną umowę przeniesienia własności.
Czy sąd odwoławczy jest związany swoim wcześniejszym postanowieniem o oddaleniu zażalenia na odmowę odrzucenia pozwu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd odwoławczy jest związany swoim wcześniejszym postanowieniem o oddaleniu zażalenia na odmowę odrzucenia pozwu, chyba że nastąpiła zmiana okoliczności.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy powołał się na utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego, zgodnie z którym sąd drugiej instancji jest związany postanowieniem oddalającym zarzut, którego uwzględnienie uzasadniałoby odrzucenie pozwu, jeśli sam je wydał.
Czy sąd pierwszej instancji, po wydaniu postanowienia o odmowie odrzucenia wniosku i oddaleniu zażalenia na to postanowienie, może ponownie rozpatrywać zarzut niedopuszczalności drogi sądowej w orzeczeniu kończącym postępowanie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd pierwszej instancji, który wydał postanowienie o odmowie odrzucenia wniosku i którego postanowienie zostało utrzymane w mocy przez sąd drugiej instancji, jest związany tym rozstrzygnięciem i nie może w orzeczeniu kończącym postępowanie odmiennie dokonać oceny rozstrzygniętego uprzednio zarzutu, chyba że doszło do zmiany okoliczności sprawy.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy wskazał, że sądy obu instancji uznały zarzut niedopuszczalności drogi sądowej za niezasadny, a sąd odwoławczy, będąc związany swoim wcześniejszym postanowieniem, nie mógł ponownie zająć się tą kwestią.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| D. K. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| M. K. (1) | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| Z. P. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| S. K. (1) | osoba_fizyczna | uczestnik |
| K. Z. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| M. K. (2) | osoba_fizyczna | nabywca |
| S. K. (2) | osoba_fizyczna | nabywca |
| M. K. (3) | osoba_fizyczna | uczestnik |
| H. Z. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| S. K. (3) | osoba_fizyczna | następca prawny |
| Gmina T. | organ_państwowy | uczestnik |
| M. K. (4) | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
Przepisy (10)
Główne
u.u.w.g.r. art. 1 § ust. 1
Ustawa o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych
Nieruchomości wchodzące w skład gospodarstw rolnych, znajdujące się w dniu wejścia w życie ustawy w samoistnym posiadaniu rolników, stają się z mocy prawa własnością tych rolników, jeżeli oni sami lub ich poprzednicy objęli te nieruchomości w posiadanie na podstawie umowy sprzedaży, zamiany, darowizny, umowy o dożywocie lub innej umowy o przeniesienie własności albo umowy o dział spadku.
u.u.w.g.r. art. 1 § ust. 2
Ustawa o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych
Rolnicy, którzy do dnia wejścia w życie ustawy posiadają nieruchomości jako samoistni posiadacze nieprzerwanie od lat pięciu, stają się z mocy prawa właścicielami tych nieruchomości, chociażby nie zachodziły warunki określone w ust. 1. Jeżeli jednak uzyskali posiadanie w złej wierze, nabycie własności następuje tylko wtedy, gdy posiadanie trwało co najmniej przez dziesięć lat.
u.z.u.k.c. art. 8 § § 1
Ustawa o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych
Sprawy o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez posiadacza samoistnego, nie zakończone ostateczną decyzją terenowego organu administracji państwowej, podlegają rozpoznaniu przez właściwy sąd rejonowy.
Pomocnicze
k.p.c. art. 199 § pkt 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd odrzuca pozew, jeżeli z okoliczności wynika, że pozew nie może być wniesiony z powodu niedopuszczalności drogi sądowej.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów na podstawie własnego przekonania, opartego na wszechstronnym rozważeniu zebranego materiału.
k.p.c. art. 386 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji na podstawie przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, w granicach zaskarżenia, utrzymuje w mocy, zmienia albo uchyla postanowienie sądu pierwszej instancji.
k.p.c. art. 397 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Uzasadnienie postanowienia wydanego na skutek rozpoznania zażalenia sporządza się z urzędu.
k.p.c. art. 520 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
W sprawach o prawa niemajątkowe oraz w sprawach o prawa majątkowe, w których można określić wartość przedmiotu sporu, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.
k.p.c. art. 13 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Przepisy dotyczące apelacji stosuje się odpowiednio do zażaleń.
k.p.c. art. 350 § § 1 i 3
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd może sprostować oczywiste niedokładności, błędy pisarskie albo rachunkowe lub inne oczywiste omyłki w postanowieniach.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niewłaściwe zastosowanie art. 1 ust. 1 ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych zamiast art. 1 ust. 2. • Potrzeba sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej w postanowieniu.
Odrzucone argumenty
Zarzut niedopuszczalności drogi sądowej (uznany za bezzasadny i niebadany przez sąd odwoławczy z uwagi na wcześniejsze rozstrzygnięcie). • Zarzut naruszenia art. 233 kpc (uznany za polemikę, bez wskazania konkretnych błędów sądu). • Zarzut sprzeczności ustaleń z materiałem dowodowym (w zakresie przekazania gospodarstwa synowi M. K. (3)).
Godne uwagi sformułowania
Decyzja organu wojewódzkiego nie jest decyzją kończącą postępowanie administracyjne. Ma charakter kasacyjny. • Sąd odwoławczy uznał, że zachodzi przypadek „sprawy będącej w toku”, co stwarza czasową niedopuszczalność drogi sądowej i dopiero po przekazaniu sprawy przez organ administracyjny będzie możliwe kontynuowanie niedokończonego postępowania uwłaszczeniowego. • Sąd drugiej instancji jest związany postanowieniem oddalającym zarzut, którego uwzględnienie uzasadniałoby odrzucenie pozwu wtedy, jeżeli sam je wydał. • Przedstawiona w apelacji ocena materiału dowodowego, odmienna od oceny Sądu I instancji, stanowi jedynie polemikę i nie odnosi skutku.
Skład orzekający
Agata Kowalska
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, zwłaszcza rozróżnienie między art. 1 ust. 1 a art. 1 ust. 2, a także kwestie związane z związaniem sądu postanowieniami wydanymi w postępowaniu zażaleniowym."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu prawnego związanego z uwłaszczeniem gospodarstw rolnych, który ma zastosowanie do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie odpowiednich przepisów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy historycznego prawa uwłaszczeniowego, ale zawiera istotne aspekty proceduralne dotyczące związania sądu własnymi postanowieniami i interpretacji przepisów, co jest cenne dla prawników procesowych.
“Sąd Okręgowy wyjaśnia: Kiedy posiadanie staje się własnością? Kluczowa zmiana w sprawie uwłaszczenia gospodarstwa rolnego.”
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.