Orzeczenie · 2023-03-31

II CA 1987/21

Sąd
Sąd Okręgowy w Poznaniu
Miejsce
Poznań
Data
2023-03-31
SAOSCywilnespadkiWysokaokręgowy
testamentnieważność testamentuzdolność testowaniastan zdrowiaprawo spadkowedziedziczenie ustawoweopinie biegłychpostępowanie apelacyjne

Sąd Okręgowy w Poznaniu rozpoznał apelację wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Rejonowego w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku. Sąd Rejonowy stwierdził, że spadek po M. C. nabyto na podstawie ustawy, uznając oba testamenty (z 1 lipca 2012 r. i 6 lipca 2012 r.) za nieważne z powodu braku zdolności spadkodawczyni do świadomego i swobodnego powzięcia decyzji i wyrażenia woli. Wnioskodawczyni zarzuciła Sądowi Rejonowemu naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 233 § 1 kpc, poprzez błędną ocenę dowodów, oraz naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 945 § 1 pkt 1 kc, poprzez niezastosowanie i uznanie testamentów za nieważne. Kwestionowała ustalenia dotyczące stanu zdrowia M. C. w dniach sporządzania testamentów, opierając się m.in. na zeznaniach lekarzy i notariusza. Sąd Okręgowy oddalił apelację, uznając ją za bezzasadną. Sąd podzielił ustalenia faktyczne i rozważania prawne Sądu Rejonowego. Podstawą rozstrzygnięcia była opinia biegłego z dziedziny chirurgii onkologicznej, który kategorycznie wykluczył, aby M. C. w dniach 1 i 6 lipca 2012 r. była w stanie świadomie i swobodnie powziąć decyzję i wyrazić wolę odnośnie sporządzenia testamentu. Biegły wskazał na znaczne pogorszenie parametrów biochemicznych, zespół wątrobowo-nerkowy, wpływ leków przeciwbólowych oraz ogólny stan wyniszczenia organizmu. Sąd Okręgowy uznał, że zeznania lekarzy, którzy nie pamiętali pacjentki, oraz notariusza, który nie posiadał wiedzy medycznej, nie mogły podważyć opinii biegłego. Podkreślono, że otwarcie i ogłoszenie testamentów przez notariusza nie przesądza o ich ważności. Sąd uznał również, że oddalenie wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego internisty i psychiatry było uzasadnione, gdyż kluczowe znaczenie miała ocena stanu zdrowia przez onkologa, a M. C. nie cierpiała na dolegliwości psychiczne. W konsekwencji, uznano oba testamenty za nieważne, a dziedziczenie na podstawie ustawy za prawidłowe.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka
Do czego można powołać

Ustalenie kryteriów oceny zdolności testowania przez osoby chore, zwłaszcza w zaawansowanych stadiach chorób, oraz znaczenie opinii biegłych medycznych w postępowaniu spadkowym.

Ograniczenia stosowania

Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego związanego z chorobą nowotworową i jej skutkami, co może ograniczać jego bezpośrednie zastosowanie w innych przypadkach. Ocena zdolności testowania jest zawsze indywidualna.

Zagadnienia prawne (3)

Czy testament sporządzony przez osobę w zaawansowanym stadium choroby nowotworowej, pod wpływem leków przeciwbólowych i z niewydolnością narządów, jest ważny?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, testament jest nieważny, jeśli został sporządzony w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że stan zdrowia spadkodawczyni w dniach sporządzania testamentów, wynikający z postępującego procesu nowotworowego, niewydolności wątroby i nerek oraz działania leków przeciwbólowych, wyłączał jej zdolność do świadomego i swobodnego powzięcia decyzji i wyrażenia woli. Opinia biegłego onkologa była w tym zakresie rozstrzygająca.

Czy zeznania lekarzy, którzy nie pamiętają pacjenta, oraz notariusza, który nie posiada wiedzy medycznej, mogą podważyć opinię biegłego medycznego w kwestii zdolności testowania?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, jeśli opinia biegłego jest kategoryczna i oparta na specjalistycznej wiedzy oraz analizie dokumentacji medycznej, a zeznania świadków są ogólnikowe lub nie dotyczą kluczowych kwestii medycznych.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że zeznania lekarzy, którzy nie pamiętali pacjentki, oraz notariusza, który nie miał wiedzy medycznej, nie miały rozstrzygającego znaczenia w porównaniu do kategorycznej opinii biegłego onkologa, która jednoznacznie wskazała na brak zdolności testowania.

Czy otwarcie i ogłoszenie testamentu przez notariusza przesądza o jego ważności?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, otwarcie i ogłoszenie testamentu przez notariusza nie przesądza o jego ważności, zwłaszcza jeśli późniejsza analiza dowodowa wykaże brak zdolności testowania przez spadkodawcę.

Uzasadnienie

Sąd powołał się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, wskazując, że czynność notarialna otwarcia i ogłoszenia testamentu nie jest dowodem jego ważności, a kluczowe jest ustalenie stanu świadomości spadkodawcy w momencie jego sporządzenia.

Rozstrzygnięcie
Decyzja
Oddalić apelację
Strona wygrywająca
uczestnicy postępowania (utrzymanie w mocy postanowienia Sądu Rejonowego)

Strony

NazwaTypRola
A. R.osoba_fizycznawnioskodawczyni
J. S. (1)osoba_fizycznauczestnik postępowania
R. G.osoba_fizycznauczestnik postępowania
W. G. (1)osoba_fizycznauczestnik postępowania
H. G. (1)osoba_fizycznauczestnik postępowania
Ł. K.osoba_fizycznauczestnik postępowania
S. P.osoba_fizycznauczestnik postępowania
B. K. (1)osoba_fizycznauczestnik postępowania
E. G. (1)osoba_fizycznauczestnik postępowania
D. K. (1)osoba_fizycznauczestnik postępowania
E. T. (1)osoba_fizycznauczestnik postępowania
I. G. (1)osoba_fizycznauczestnik postępowania
B. W.osoba_fizycznauczestnik postępowania
P. T.osoba_fizycznauczestnik postępowania
J. T.osoba_fizycznauczestnik postępowania
M. S. (1)osoba_fizycznauczestnik postępowania
Z. G.osoba_fizycznauczestnik postępowania
Ł. S.osoba_fizycznauczestnik postępowania
D. M.osoba_fizycznauczestnik postępowania
I. G. (2)osoba_fizycznauczestnik postępowania
J. G.osoba_fizycznauczestnik postępowania
H. K. (1)osoba_fizycznauczestnik postępowania
B. G.osoba_fizycznauczestnik postępowania
M. C.osoba_fizycznaspadkodawczyni
K. K.innenotariusz
J. R.innelekarz
J. S. (2)innelekarz
A. M.innelekarz
A. K.inneświadek
M. B.inneświadek
M. R. (1)inneświadek
L. S.inneświadek
M. K.inneświadek
A. W.inneświadek
K. H.inneświadek
M. R. (2)inneświadek
K. J.inneświadek
M. D.inneświadek
K. L.inneświadek
G. J.inneświadek
W. K.osoba_fizycznauczestnik postępowania

Przepisy (10)

Główne

k.c. art. 945 § §1 pkt. 1

Kodeks cywilny

Testament jest nieważny, jeżeli został sporządzony w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli.

k.c. art. 941

Kodeks cywilny

Testament własnoręczny; zarzut niezastosowania.

k.c. art. 934

Kodeks cywilny

Ustawowe dziedziczenie; prawidłowe zastosowanie przez Sąd Rejonowy.

Pomocnicze

k.p.c. art. 233 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Zasada swobodnej oceny materiału dowodowego; zarzut naruszenia polega na wykroczeniu poza te zasady.

k.p.c. art. 227

Kodeks postępowania cywilnego

Przedmiot dowodu; zarzut niezastosowania.

k.p.c. art. 278 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Dowód z opinii biegłych; zarzut niezastosowania.

k.p.c. art. 286

Kodeks postępowania cywilnego

Sąd może zażądać dodatkowej opinii od innych biegłych; zarzut niezastosowania.

k.p.c. art. 385

Kodeks postępowania cywilnego

Oddalenie apelacji.

k.p.c. art. 520 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Orzeczenie o kosztach postępowania.

Prawo o notariacie art. 86

Obowiązek notariusza w przypadku wątpliwości co do zdolności do czynności prawnych.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Stan zdrowia spadkodawczyni w dniach sporządzania testamentów wyłączał zdolność do świadomego i swobodnego powzięcia decyzji i wyrażenia woli. • Opinia biegłego onkologa jest rozstrzygająca dla oceny zdolności testowania. • Zeznania lekarzy i notariusza nie podważyły opinii biegłego. • Otwarcie testamentu przez notariusza nie przesądza o jego ważności.

Odrzucone argumenty

Błędna ocena dowodów przez Sąd Rejonowy (art. 233 kpc). • Niewłaściwe zastosowanie przepisów o dowodzie z opinii biegłych (art. 227, 278, 286 kpc). • Nieważność testamentów z powodu stanu zdrowia spadkodawczyni. • Testamenty zostały sporządzone zgodnie z wolą spadkodawczyni. • Sąd powinien dopuścić dowód z opinii biegłego internisty i psychiatry.

Godne uwagi sformułowania

stan wyłączający świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli • proces nowotworowy u M. C. był bardzo zaawansowany • nie wykluczyli przy tym, że w wyniku wyniszczenia w ostatnich dniach życia mogła mieć zaburzoną świadomość • Notariuszowi nie wolno dokonywać czynności notarialnej, jeżeli poweźmie wątpliwość, czy strona czynności notarialnej ma zdolność do czynności prawnych • połączenie tych wszystkich czynników powoduje zdaniem biegłego, iż M. C. nie miała zdolności testowania • nie budzi wątpliwości, iż M. C. mogła powołać do spadku dowolną osobę według swojego uznania, tym niemniej aby uczynić to w sposób ważny, musiała pozostawać w stanie pozwalającym na świadome i swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli • Czym innym jest bowiem wiedza o tym, gdzie pacjent się znajduje i jak się nazywa, a czym innym rozumienie znaczenia czynności prawnej, którą chory onkologicznie pacjent dokonuje.

Skład orzekający

Anna Kulczewska-Garcia

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie kryteriów oceny zdolności testowania przez osoby chore, zwłaszcza w zaawansowanych stadiach chorób, oraz znaczenie opinii biegłych medycznych w postępowaniu spadkowym."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego związanego z chorobą nowotworową i jej skutkami, co może ograniczać jego bezpośrednie zastosowanie w innych przypadkach. Ocena zdolności testowania jest zawsze indywidualna.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy kluczowego aspektu prawa spadkowego – ważności testamentu w kontekście stanu zdrowia spadkodawcy. Pokazuje, jak skomplikowane mogą być dowody w sprawach spadkowych i jak ważna jest opinia biegłego medycznego.

Czy ciężka choroba unieważnia testament? Sąd Okręgowy rozstrzyga kluczową kwestię zdolności testowania.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej.

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

  • Analiza orzecznictwa i przepisów
  • Drafting pism i dokumentów
  • Odpowiedzi na pytania prawne
  • Pogłębiona analiza z doktryny
Wypróbuj Asystenta AI za darmo
Powiązane przepisy
Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.

Przeczytaj pełny tekst