II CA 1301/19
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Okręgowy w Krakowie rozpoznał sprawę z powództwa P. B. przeciwko (...) z siedzibą w W. o zapłatę, dotyczącą apelacji strony pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego. Sąd Okręgowy oddalił apelację i zasądził od pozwanej na rzecz powoda zwrot kosztów postępowania odwoławczego. Głównym zagadnieniem była ocena skutków zawarcia aneksu do umowy ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, w szczególności wpływu na możliwość uznania za niedozwolone postanowienia ogólnych warunków umowy, które pozwalały pozwanej na zatrzymanie znacznej części świadczenia. Sąd odwołał się do przepisów Kodeksu cywilnego (art. 385¹-385⁴ k.c.) oraz dyrektywy Rady 93/13/EWG, podkreślając, że ocenę nieuczciwego charakteru warunków umowy należy przeprowadzać w odniesieniu do chwili jej zawarcia. Sąd uznał, że zawarcie aneksu, w którym kwestionowane postanowienie zastąpiono innym, nie miało znaczenia dla rozpoznania sprawy, ponieważ nastąpiło po zawarciu umowy i wykorzystaniu przez przedsiębiorcę silniejszej pozycji. Sąd podkreślił, że system ochrony konsumenta opiera się na założeniu jego słabszej pozycji. Analizując materiał dowodowy, sąd stwierdził, że powód nie miał rzeczywistego wpływu na treść aneksu, a jego podpisanie nie było nakierowane na sanowanie wadliwego postanowienia ze świadomością rezygnacji z roszczeń. Zawarcie aneksu było skutkiem decyzji Prezesa UOKiK, która wskazywała na możliwość dochodzenia przez konsumentów zwrotu zatrzymanej kwoty. Sąd uznał pierwotne postanowienie umowne za rażąco naruszające interes konsumenta, wskazując na wysokość potrącenia, brak wyjaśnienia jego celu oraz istnienie innych opłat pokrywających koszty i zysk ubezpieczyciela. Sąd Okręgowy nie podzielił zarzutu naruszenia art. 65 k.c. i art. 13 ust. 4 ustawy o działalności ubezpieczeniowej, uznając świadczenie wykupu za jedno ze świadczeń głównych umowy, mimo jej mieszanego charakteru. Sąd podkreślił, że obniżenie świadczenia wykupu o określony procent stanowi wtórne obciążenie, które nie wchodzi w zakres realizacji świadczenia głównego. Sąd nie podzielił również zarzutu naruszenia art. 5 k.c., wskazując, że przedsiębiorca wykorzystał swoją dominującą pozycję i naruszył zasady lojalności, co wyklucza powoływanie się na zasady współżycia społecznego w celu zablokowania roszczenia konsumenta.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie abuzywności klauzul dotyczących opłat za wykup w umowach ubezpieczenia z UFK, nawet po zawarciu aneksu, jeśli konsument nie miał wpływu na jego treść i nie wyraził świadomej zgody na rezygnację z roszczeń. Ugruntowanie stanowiska o dominującym charakterze świadczenia wykupu w umowach UFK i dopuszczalności badania jego pomniejszenia pod kątem abuzywności.
Dotyczy umów ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym i klauzul dotyczących opłat za wykup. Konieczność indywidualnej oceny wpływu konsumenta na treść aneksu i jego świadomości przy jego zawieraniu.
Zagadnienia prawne (4)
Czy zawarcie aneksu do umowy ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, w którym zmieniono postanowienie dotyczące opłaty za wykup, sanuje (naprawia) abuzywność pierwotnego postanowienia umownego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zawarcie aneksu nie sanuje abuzywności pierwotnego postanowienia umownego, jeśli konsument nie miał rzeczywistego wpływu na treść aneksu i nie wyraził świadomej zgody na rezygnację z możliwości dochodzenia roszczeń z tytułu abuzywności.
Uzasadnienie
Ocena abuzywności postanowienia umownego powinna być dokonana według stanu z chwili zawarcia umowy. Zawarcie aneksu po tym terminie nie ma znaczenia, jeśli konsument nie miał wpływu na jego treść i nie wyraził świadomej zgody na rezygnację z roszczeń. Decydujące jest, czy konsument miał świadomość niewiążącego charakteru warunku i dobrowolnie zgodził się na jego zmianę.
Czy postanowienie ogólnych warunków umowy ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, przewidujące potrącenie 50% wartości wykupu polisy w trzech pierwszych latach, jest abuzywne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, takie postanowienie jest rażąco naruszające interes konsumenta i stanowi niedozwolone postanowienie umowne.
Uzasadnienie
Abuzywność wynika z: 1) wysokości potrącenia, które w pierwszych latach konsumuje połowę wartości rachunku; 2) braku wyjaśnienia w umowie, czemu potrącenie służy, podczas gdy inne opłaty pokrywają koszty i zysk ubezpieczyciela; 3) pozornej prostoty określenia wysokości potrącenia, bez możliwości weryfikacji przez konsumenta metody ustalenia wartości.
Czy świadczenie wykupu w umowie ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym stanowi świadczenie główne umowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, świadczenie wykupu, podobnie jak świadczenia z tytułu dożycia i śmierci, stanowi jedno ze świadczeń głównych umowy ze względu na dominujący aspekt kapitałowy i inwestycyjny.
Uzasadnienie
Umowa ubezpieczenia na życie z UFK jest umową mieszaną z dominującym aspektem kapitałowym. Świadczenie wykupu, odniesione do wartości jednostek uczestnictwa, jest jednym z głównych świadczeń, a jego pomniejszenie o określony procent stanowi wtórne obciążenie, które podlega ocenie pod kątem abuzywności.
Czy powoływanie się przez przedsiębiorcę na zasady współżycia społecznego (art. 5 k.c.) może zablokować roszczenie konsumenta związane z klauzulami abuzywnymi?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przedsiębiorca, który naruszył zasady lojalności i wykorzystał swoją dominującą pozycję, nie może powoływać się na zasady współżycia społecznego, aby zablokować roszczenie konsumenta.
Uzasadnienie
Zastosowanie art. 5 k.c. w takiej sytuacji niweczyłoby ochronę konsumenta przyznaną przepisami prawa i nie przywracałoby równowagi stron stosunku prawnego.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| P. B. | osoba_fizyczna | powód |
| (...) | spółka | pozwany |
Przepisy (13)
Główne
k.c. art. 385¹
Kodeks cywilny
Przepisy dotyczące niedozwolonych postanowień umownych, stosowane w celu transpozycji dyrektywy 93/13/EWG. Ocena nieuczciwego charakteru warunków umowy powinna być przeprowadzana w odniesieniu do chwili zawarcia umowy.
Pomocnicze
k.c. art. 385²
Kodeks cywilny
k.c. art. 385³
Kodeks cywilny
k.c. art. 385⁴
Kodeks cywilny
k.c. art. 65 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Dotyczy wykładni oświadczeń woli, w kontekście oceny, czy świadczenie wykupu jest świadczeniem głównym.
k.p.c. art. 505¹³ § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje zakres uzasadnienia wyroku w postępowaniu uproszczonym.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzekania przez Sąd Okręgowy.
k.p.c. art. 98
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzekania o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 108 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzekania o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzekania o kosztach postępowania odwoławczego.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Zasady współżycia społecznego, w kontekście możliwości powoływania się na nie przez przedsiębiorcę.
Ustawa o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za produkt
Ustawa wprowadzająca przepisy art. 385¹-385⁴ k.c.
Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej art. 13 § ust. 4 pkt 2, 5 i 6
W kontekście oceny, czy świadczenie wykupu jest świadczeniem głównym.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Pierwotne postanowienie umowne dotyczące opłaty za wykup jest abuzywne. • Zawarcie aneksu nie sanuje abuzywności, gdyż konsument nie miał wpływu na jego treść i nie wyraził świadomej zgody na rezygnację z roszczeń. • Świadczenie wykupu jest świadczeniem głównym umowy, a jego pomniejszenie podlega ocenie pod kątem abuzywności. • Przedsiębiorca nie może powoływać się na zasady współżycia społecznego, aby zablokować roszczenie konsumenta związane z klauzulami abuzywnymi.
Odrzucone argumenty
Zawarcie aneksu do umowy sanuje abuzywność pierwotnego postanowienia. • Świadczenie wykupu nie jest świadczeniem głównym umowy, a jego pomniejszenie jest dopuszczalne. • Roszczenie powoda jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.).
Godne uwagi sformułowania
oceny nieuczciwego charakteru warunków umowy należy przeprowadzać w odniesieniu do chwili zawarcia danej umowy • konsument znajduje się w słabszej pozycji niż przedsiębiorca • nieuczciwe warunki nie będą wiążące dla konsumenta • przywraca równowagę stron • skutku sanowania niedozwolonego postanowienia umownego nie może osiągnąć umowa, na której istotną treść konsument nie wywarł rzeczywistego wpływu • pierwotne postanowienie umowne, przewidujące opłatę za całkowity wykup wartości polisy w wysokości 50 % świadczenia w trzech pierwszych latach należy uznać za rażąco naruszające interes konsumenta • abuzywność kwestionowanych postanowień wynika z trzech okoliczności • świadczenie wykupu stanowi jedno ze świadczeń głównych stron • obniżenie tej kwoty o poniesione przez ubezpieczyciela koszty jest kwestią wtórną, która nie wchodzi w zakres realizacji świadczenia z umowy • przedsiębiorca naruszył zasady lojalności względem konsumenta i wykorzystał swoją dominującą pozycję
Skład orzekający
Jarosław Tyrpa
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie abuzywności klauzul dotyczących opłat za wykup w umowach ubezpieczenia z UFK, nawet po zawarciu aneksu, jeśli konsument nie miał wpływu na jego treść i nie wyraził świadomej zgody na rezygnację z roszczeń. Ugruntowanie stanowiska o dominującym charakterze świadczenia wykupu w umowach UFK i dopuszczalności badania jego pomniejszenia pod kątem abuzywności."
Ograniczenia: Dotyczy umów ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym i klauzul dotyczących opłat za wykup. Konieczność indywidualnej oceny wpływu konsumenta na treść aneksu i jego świadomości przy jego zawieraniu.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego produktu finansowego (ubezpieczenie z UFK) i ważnego dla konsumentów zagadnienia abuzywności klauzul, które mogą prowadzić do utraty znacznej części zgromadzonych środków. Wyrok potwierdza ochronę konsumentów i pokazuje, że aneks nie zawsze jest rozwiązaniem problemu.
“Ankes do umowy ubezpieczeniowej nie zawsze chroni ubezpieczyciela – sąd potwierdza abuzywność klauzuli!”
Dane finansowe
zwrot kosztów postępowania odwoławczego: 450 PLN
Sektor
ubezpieczenia
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.