II C 359/15
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowódka B. Ł. wniosła o zasądzenie od pozwanej M. J. kwoty 54.250 zł tytułem zachowku po rodzicach A. S. (2) i A. S. (1). Pozwana wniosła o oddalenie powództwa, podnosząc zarzuty przedawnienia, braku legitymacji procesowej oraz wnioskując o obniżenie kwoty na podstawie art. 5 k.c. Sąd oddalił żądanie zachowku po matce (A. S. (2)) z uwagi na przedawnienie roszczenia (otwarcie spadku nastąpiło w 1998 r., a pozew wniesiono w 2015 r.) oraz brak legitymacji procesowej biernej pozwanej, która nie była spadkobierczynią ani obdarowaną przez A. S. (2). W zakresie zachowku po ojcu (A. S. (1)), który zmarł w 2014 r. i pozostawił testament na rzecz wnuczki M. J. (pozwanej), sąd oddalił zarzut braku legitymacji procesowej czynnej powódki, uznając ją za córkę spadkodawcy. Wartość spadku ustalono na 107.000 zł (mieszkanie), a udział powódki w zachowku na 1/4, co dało kwotę 26.750 zł. Sąd nie uwzględnił wniosku pozwanej o obniżenie zachowku na podstawie art. 5 k.c., uznając, że nie wykazała ona rażącego naruszenia zasad współżycia społecznego przez powódkę. Zasądzono odsetki od dnia doręczenia pozwu. O kosztach postępowania orzeczono stosunkowo, zasądzając od powódki na rzecz pozwanej kwotę 506,63 zł.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaInterpretacja przepisów dotyczących przedawnienia roszczeń o zachowek, legitymacji procesowej w sprawach o zachowek, stosowania art. 5 k.c. w sprawach o zachowek oraz zasad obliczania wysokości zachowku.
Orzeczenie dotyczy specyficznych okoliczności faktycznych związanych z finansowaniem zakupu lokalu przez osobę trzecią oraz dziedziczeniem testamentowym na rzecz wnuczki.
Zagadnienia prawne (5)
Czy roszczenie o zachowek po matce, która zmarła w 1998 roku, jest przedawnione, jeśli pozew został złożony w 2015 roku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, roszczenie o zachowek po A. S. (2) uległo przedawnieniu w dniu 18 maja 2001 roku, zgodnie z art. 1007 k.c. w brzmieniu sprzed nowelizacji z 2011 roku.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na przepisach k.c. dotyczących przedawnienia roszczeń o zachowek, wskazując, że termin biegnie od chwili otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy). W przypadku A. S. (2), która zmarła w 1998 r., termin przedawnienia wynosił 3 lata i upłynął w 2001 r.
Czy pozwana M. J. posiada legitymację procesową bierną w sprawie o zachowek po A. S. (2), która nie była jej matką ani babką?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, pozwana nie posiada legitymacji procesowej biernej w sprawie o zachowek po A. S. (2), ponieważ nie jest jej spadkobierczynią ani nie została przez nią obdarowana.
Uzasadnienie
Legitymacja procesowa bierna w sprawach o zachowek przysługuje spadkobiercom lub obdarowanym przez spadkodawcę. Pozwana nie spełniała tych kryteriów w stosunku do A. S. (2).
Czy powódka B. Ł. ma legitymację procesową czynną do dochodzenia zachowku po A. S. (1), jeśli nie jest jego biologiczną córką, a spadkodawca pozostawił testament na rzecz wnuczki?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, powódka ma legitymację procesową czynną, ponieważ akt urodzenia wskazuje A. S. (1) jako jej ojca, co czyni ją zstępną w rozumieniu prawa rodzinnego i uprawnioną do zachowku.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że odpis aktu urodzenia jest wystarczającym dowodem legitymacji procesowej czynnej powódki jako córki spadkodawcy. Prawo do zachowku przysługuje zstępnym w rozumieniu przepisów prawa rodzinnego, a nie tylko biologicznym dzieciom.
Czy żądanie zapłaty zachowku może zostać obniżone na podstawie art. 5 k.c. z uwagi na okoliczności finansowe matki pozwanej, która sfinansowała wykup mieszkania spadkodawcy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, w tym przypadku żądanie zapłaty zachowku nie zostało obniżone na podstawie art. 5 k.c., ponieważ pozwana nie wykazała rażącego naruszenia zasad współżycia społecznego przez powódkę ani sprzeczności żądania z tymi zasadami.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że art. 5 k.c. ma charakter wyjątkowy i wymaga udowodnienia rażącego nagannego postępowania uprawnionego lub złej woli. Okoliczności finansowe matki pozwanej nie stanowiły wystarczającej podstawy do obniżenia zachowku, zwłaszcza że pozwana odpowiadała jako spadkobierca, a nie obdarowana.
Jak obliczyć wysokość zachowku, gdy głównym składnikiem spadku jest lokal mieszkalny, a spadkodawca pozostawił testament na rzecz osoby spoza kręgu spadkobierców ustawowych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Zachowek oblicza się jako połowę wartości udziału spadkowego, który by przypadał uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym, pomnożoną przez wartość spadku (w tym przypadku lokalu mieszkalnego) według cen z daty orzekania.
Uzasadnienie
Sąd zastosował art. 991 § 1 k.c., ustalając udział powódki w spadku ustawowym na 1/2, a następnie połowę tej wartości (1/4) jako podstawę do obliczenia zachowku od wartości lokalu mieszkalnego.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| B. Ł. | osoba_fizyczna | powódka |
| M. J. | osoba_fizyczna | pozwana |
| A. S. (1) | osoba_fizyczna | spadkodawca |
| A. S. (2) | osoba_fizyczna | spadkodawczyni |
| A. C. | osoba_fizyczna | matka pozwanej, córka spadkodawców |
Przepisy (11)
Główne
k.c. art. 991 § § 1
Kodeks cywilny
Określa krąg osób uprawnionych do zachowku i wysokość ich roszczenia (połowa wartości udziału spadkowego przy dziedziczeniu ustawowym).
k.c. art. 1007
Kodeks cywilny
Określa termin przedawnienia roszczeń z tytułu zachowku (3 lata przed nowelizacją z 2011 r., 5 lat po nowelizacji).
Pomocnicze
k.c. art. 1000 § § 1
Kodeks cywilny
Reguluje subsydiarną odpowiedzialność obdarowanych za zachowek.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Pozwala na obniżenie lub oddalenie roszczenia, jeśli jego wykonanie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego lub społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa.
k.c. art. 481 § § 1
Kodeks cywilny
Określa zasady naliczania odsetek za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego.
k.c. art. 455
Kodeks cywilny
Stanowi, że świadczenie pieniężne, którego terminu wymagalności nie oznaczono ani nie wynika on z właściwości zobowiązania, powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu.
k.p.c. art. 308
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy dowodów z dokumentów i ich kserokopii.
k.p.c. art. 232
Kodeks postępowania cywilnego
Określa obowiązek stron w zakresie przedstawiania dowodów.
k.c. art. 6
Kodeks cywilny
Określa ciężar dowodu.
P.a.s.c. art. 3
Ustawa Prawo o aktach stanu cywilnego
Stanowi, że akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych.
k.c. art. 100
Kodeks cywilny
Reguluje zasady orzekania o kosztach procesu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Powódka jest córką spadkodawcy A. S. (1) i jako taka ma legitymację procesową czynną do dochodzenia zachowku. • Roszczenie o zachowek po A. S. (1) nie uległo przedawnieniu. • Wartość spadku (lokalu mieszkalnego) jest wystarczająca do zaspokojenia części roszczenia o zachowek. • Nie zachodzą przesłanki do obniżenia zachowku na podstawie art. 5 k.c.
Odrzucone argumenty
Roszczenie o zachowek po A. S. (2) jest przedawnione. • Pozwana nie posiada legitymacji procesowej biernej w sprawie o zachowek po A. S. (2). • Powódka nie posiada legitymacji procesowej czynnej do dochodzenia zachowku po A. S. (1). • Żądanie zachowku powinno zostać obniżone na podstawie art. 5 k.c. z uwagi na wkład matki pozwanej w nabycie mieszkania. • W skład spadku po A. S. (1) wchodziły oszczędności i biżuteria (nieudowodnione).
Godne uwagi sformułowania
„nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego” (art. 5 k.c.) • „ciężar dowodu istnienia okoliczności faktycznych uzasadniających ten zarzut spoczywa na tym, kto ten zarzut podnosi” • „zachowek stanowi minimum zagwarantowanego udziału w spadku spadkobiercy ustawowemu i pozbawić go tego udziału na podstawie art. 5 k.c. można tylko w sytuacjach wyjątkowych” • „nie należy odwracać zasady w procesie o zachowek. Albowiem, zasadą jest że jeśli uprawniony do zachowku nie został wydziedziczony przez spadkodawcę, winien otrzymać należny mu zachowek”
Skład orzekający
A. Z.
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących przedawnienia roszczeń o zachowek, legitymacji procesowej w sprawach o zachowek, stosowania art. 5 k.c. w sprawach o zachowek oraz zasad obliczania wysokości zachowku."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznych okoliczności faktycznych związanych z finansowaniem zakupu lokalu przez osobę trzecią oraz dziedziczeniem testamentowym na rzecz wnuczki.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy konfliktu rodzinnego o spadek i zachowek, gdzie kluczowe są kwestie przedawnienia, legitymacji procesowej i zastosowania klauzuli generalnej z art. 5 k.c., co jest częstym problemem w praktyce prawniczej.
“Czy można stracić prawo do zachowku przez przedawnienie? Sąd rozstrzyga w sprawie rodzinnego sporu o spadek.”
Dane finansowe
WPS: 54 250 PLN
zachowek: 26 750 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.