I ZSK 44/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSędzia B. M. została postawiona przed Sądem Najwyższym w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej pod zarzutem popełnienia przewinień dyscyplinarnych, polegających na oczywistej i rażącej obrazie przepisów prawa. Zarzuty dotyczyły dwóch sytuacji, w których jako przewodnicząca składu orzekającego w Sądzie Rejonowym w A. przyznała świadkom P. M. i A. T. wynagrodzenie za utracony zarobek w kwotach 300 zł i 500 zł, przekraczających górną granicę określoną w art. 618b § 3 k.p.k. (82,31 zł). Sąd Najwyższy, po analizie stanu faktycznego i prawnego, uniewinnił sędzię B. M. od zarzucanych jej czynów. Kluczowym argumentem było odwołanie się do zasady niezawisłości sędziowskiej (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP), która obejmuje prawo do samodzielnej wykładni prawa, nawet jeśli jest ona sprzeczna z dominującym orzecznictwem lub doktryną. Sąd uznał, że sędzia B. M. działała w ramach dopuszczalnej prokonstytucyjnej wykładni, opierając się na przekonaniu o niezgodności art. 618b § 3 k.p.k. z Konstytucją RP. Podkreślono, że sędzia nie może być pociągnięty do odpowiedzialności dyscyplinarnej za błędy w orzekaniu, chyba że doszło do kwalifikowanego bezprawia – umyślnego, oczywistego i rażącego pogwałcenia prawa. W tym przypadku działanie sędzi zostało uznane za podjęte w dobrej wierze, w granicach jej uprawnień i niezawisłości, a postanowienia podlegały kontroli instancyjnej, która nie została uruchomiona. Sąd odwołał się również do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego i Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, które podkreślają znaczenie niezawisłości sędziowskiej i dopuszczalność bezpośredniego stosowania Konstytucji.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie niezawisłości sędziowskiej, prawo sędziego do prokonstytucyjnej wykładni prawa, granice odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów za błędy w orzekaniu.
Dotyczy specyficznej sytuacji odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziego, ale ogólne zasady dotyczące niezawisłości i wykładni prawa mają szersze zastosowanie.
Zagadnienia prawne (2)
Czy sędzia może odmówić zastosowania przepisu ustawy uznanego przez siebie za niezgodny z Konstytucją, powołując się na zasadę niezawisłości sędziowskiej i bezpośredniego stosowania Konstytucji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sędzia może dokonać prokonstytucyjnej wykładni prawa i odmówić zastosowania przepisu ustawy, jeśli uzna go za niezgodny z Konstytucją, działając w ramach swojej niezawisłości i podległości jedynie Konstytucji i ustawom.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że niezawisłość sędziowska obejmuje prawo do samodzielnej wykładni prawa. Sędzia jest zobowiązany do stosowania Konstytucji bezpośrednio i może odmówić zastosowania przepisu ustawy sprzecznego z Konstytucją, jeśli nie budzi to wątpliwości co do jego zgodności z aktem wyższego rzędu. Działanie takie, podjęte w dobrej wierze i w granicach uprawnień, nie stanowi podstawy do odpowiedzialności dyscyplinarnej.
Czy przyznanie świadkowi wynagrodzenia za utracony zarobek w kwocie wyższej niż określona w art. 618b § 3 k.p.k. stanowi oczywistą i rażącą obrazę przepisów prawa, uzasadniającą odpowiedzialność dyscyplinarną sędziego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli sędzia działał w oparciu o prokonstytucyjną wykładnię prawa i z przekonaniem o słuszności swojego stanowiska, a jego działanie nie było arbitralne ani nie stanowiło kwalifikowanego bezprawia.
Uzasadnienie
Odpowiedzialność dyscyplinarna sędziego za błędy w orzekaniu jest możliwa tylko w wyjątkowych przypadkach kwalifikowanego bezprawia. Działanie sędziego B. M., polegające na odstąpieniu od zastosowania przepisu art. 618b § 3 k.p.k. w celu zapewnienia świadkom pełnego wyrównania utraconego zarobku, zostało uznane za mieszczące się w granicach niezawisłości sędziowskiej i podjęte w dobrej wierze, a nie za oczywistą i rażącą obrazę prawa.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| B. M. | osoba_fizyczna | obwiniona |
| Skarb Państwa | instytucja | koszty postępowania |
| Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych | organ_państwowy | oskarżyciel |
| P. M. | osoba_fizyczna | świadek |
| A. T. | osoba_fizyczna | świadek |
Przepisy (10)
Główne
k.p.k. art. 618b § § 3
Kodeks postępowania karnego
Sąd Najwyższy uznał, że przepis ten może być interpretowany w sposób prokonstytucyjny, pozwalający na przyznanie świadkowi wyższego wynagrodzenia za utracony zarobek niż wskazana w nim granica, jeśli jest to konieczne dla pełnego wyrównania szkody i zgodne z Konstytucją.
p.u.s.p. art. 107 § § 1 pkt 1
Ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych
Konstytucja RP art. 178 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Podstawa zasady niezawisłości sędziowskiej i podległości jedynie Konstytucji i ustawom, co uzasadnia prawo sędziego do samodzielnej wykładni prawa.
Pomocnicze
k.p.w. art. 121 § § 1
Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia
k.k. art. 231 § § 1
Kodeks karny
p.u.s.p. art. 104 § § 3
Ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych
Konstytucja RP art. 8 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Podstawa bezpośredniego stosowania Konstytucji.
Konstytucja RP art. 193
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Przepis dotyczący pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego, ale sąd może samodzielnie ocenić zgodność ustawy z Konstytucją.
Konstytucja RP art. 64 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo majątkowe podlegające ochronie konstytucyjnej, odnoszące się do prawa do żądania zwrotu utraconego dochodu.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawa.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niezawisłość sędziowska obejmuje prawo do samodzielnej wykładni prawa, nawet jeśli jest ona sprzeczna z dominującym orzecznictwem. • Sędzia ma prawo do bezpośredniego stosowania Konstytucji i odmowy zastosowania przepisu ustawy uznanego za z nią sprzeczny. • Działanie sędziego podjęte w dobrej wierze, w granicach uprawnień i z przekonaniem o słuszności, nie stanowi podstawy do odpowiedzialności dyscyplinarnej, chyba że jest to kwalifikowane bezprawie. • Przepis art. 618b § 3 k.p.k. może być interpretowany prokonstytucyjnie, aby zapewnić świadkom pełne wyrównanie utraconego zarobku.
Odrzucone argumenty
Sędzia przekroczyła swoje uprawnienia, rażąco naruszając art. 618b § 3 k.p.k. poprzez przyznanie świadkom wyższego wynagrodzenia niż dopuszczalne. • Działanie sędziego stanowiło umyślne przestępstwo z art. 231 § 1 k.k. i szkodę dla interesu publicznego.
Godne uwagi sformułowania
niezawisłość sędziowska obejmuje szereg elementów: 1) bezstronność w stosunku do uczestników postępowania, 2) niezależność wobec organów (instytucji) pozasądowych, 3) samodzielność sędziego wobec władz i innych organów sądowych, 4) niezależność od wpływu czynników politycznych, zwłaszcza partii politycznych, 5) wewnętrzna niezależność sędziego. • nie stanowi naruszenia prawa opowiedzenie się przez sąd za określonym stanowiskiem reprezentowanym w literaturze, bądź orzecznictwie, z przytoczeniem stosownej argumentacji i nieuwzględnienie poglądu przeciwnego, nawet gdy przedmiotem zarzutu rażącego naruszenia prawa jest stosowanie określonego przepisu w sposób sprzeczny z uchwałą Sądu Najwyższego podjętą w innej sprawie • za błędy w niezawisłym orzekaniu sędzia może być tylko wyjątkowo pociągnięty do odpowiedzialności dyscyplinarnej, a mianowicie wówczas gdyby miało miejsce tzw. kwalifikowane bezprawie sądowe, czyli zamierzone umyślne, oczywiste i rażące pogwałcenie przepisów prawa
Skład orzekający
Marek Motuk
przewodniczący-sprawozdawca
Marek Dobrowolski
członek
Radosław Jeż
ławnik
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie niezawisłości sędziowskiej, prawo sędziego do prokonstytucyjnej wykładni prawa, granice odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów za błędy w orzekaniu."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziego, ale ogólne zasady dotyczące niezawisłości i wykładni prawa mają szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy fundamentalnej kwestii niezawisłości sędziowskiej i prawa do samodzielnej wykładni prawa, co jest kluczowe dla każdego prawnika i obywatela. Uniewinnienie sędzi od zarzutów dyscyplinarnych w kontekście interpretacji przepisów stanowi ważny precedens.
“Czy sędzia może zignorować ustawę, bo uważa ją za niezgodną z Konstytucją? Sąd Najwyższy odpowiada!”
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.