I SA/Sz 303/16Kara porządkową świadek odmowa zeznań małżonek członka zarządu
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi B.K.K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, które utrzymało w mocy karę porządkową nałożoną przez organ pierwszej instancji. Kara została nałożona na skarżącą za odmowę składania zeznań w charakterze świadka w postępowaniu kontrolnym dotyczącym U. Sp. z o.o. Skarżąca argumentowała, że jako małżonka wiceprezesa tej spółki, a także wspólniczka i członek zarządu powiązanych spółek, miała prawo odmówić zeznań, powołując się na ochronę życia rodzinnego (art. 47 Konstytucji RP) oraz przepisy Ordynacji podatkowej (o.p.). Organy podatkowe uznały odmowę za bezzasadną, wskazując, że skarżąca została wezwana jako świadek ze względu na pełnione funkcje w spółkach powiązanych kapitałowo z kontrolowaną spółką, a nie tylko z uwagi na pokrewieństwo z wiceprezesem. Podkreślono, że skarżąca mogła skorzystać z prawa do odmowy odpowiedzi na konkretne pytania (art. 196 § 2 o.p.), jeśli odpowiedź naraziłaby ją lub bliskich na odpowiedzialność karną lub naruszyłaby tajemnicę zawodową, ale nie mogła odmówić składania zeznań w ogóle. Wojewódzki Sąd Administracyjny początkowo uchylił postanowienia organów, ale Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) uchylił wyrok WSA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, wskazując na błędy w wykładni prawa, w tym dotyczące uznaniowego charakteru nakładania kary porządkowej i braku szczegółowych wskazań co do przesłanek jej wymiaru. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy WSA, związany wykładnią NSA, uznał skargę za niezasadną. Sąd podkreślił, że NSA jednoznacznie rozstrzygnął, iż prawo do odmowy zeznań (art. 196 § 1 o.p.) przysługuje wyłącznie stronom postępowania będącym osobami fizycznymi. Świadek, nawet będący małżonkiem członka zarządu spółki będącej stroną, nie może skorzystać z tego prawa. Sąd uznał również, że postanowienia organów o nałożeniu kary porządkowej spełniały wymogi formalne i zawierały wystarczające uzasadnienie faktyczne i prawne, wskazując na bezzasadność odmowy zeznań oraz uzasadniając wysokość kary porządkowej funkcjami zarządczymi skarżącej w zagranicznych podmiotach. Sąd uznał, że kara została wymierzona adekwatnie do celu, jakim jest dyscyplinowanie uczestników postępowania i zapewnienie realizacji zasady prawdy obiektywnej.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie ścisłej interpretacji przepisów o prawie odmowy zeznań przez świadków w postępowaniu podatkowym oraz zasad dotyczących uzasadniania kar porządkowych.
Dotyczy specyficznej sytuacji świadka będącego małżonkiem członka zarządu spółki, w kontekście postępowania kontrolnego wobec tej spółki.
Zagadnienia prawne (2)
Czy małżonek członka zarządu spółki, wzywany w charakterze świadka w postępowaniu kontrolnym dotyczącym tej spółki, ma prawo odmówić składania zeznań na podstawie przepisów o ochronie życia rodzinnego i przepisów proceduralnych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, małżonek członka zarządu spółki, wzywany jako świadek, nie ma prawa odmówić składania zeznań na podstawie art. 196 § 1 o.p. Prawo to przysługuje wyłącznie stronom postępowania będącym osobami fizycznymi. Świadek może skorzystać z prawa do odmowy odpowiedzi na poszczególne pytania na podstawie art. 196 § 2 o.p.
Uzasadnienie
Sąd, opierając się na wykładni NSA, stwierdził, że przepis art. 196 § 1 o.p. dotyczy wyłącznie stron postępowania będących osobami fizycznymi. W przypadku świadka, nawet będącego małżonkiem członka zarządu spółki będącej stroną, nie można wywodzić prawa do odmowy zeznań. Prawo do odmowy odpowiedzi na poszczególne pytania (art. 196 § 2 o.p.) nie upoważnia do odmowy składania zeznań w ogóle.
Czy postanowienie o nałożeniu kary porządkowej zawierało wystarczające uzasadnienie faktyczne i prawne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, postanowienia organów pierwszej i drugiej instancji zawierały uzasadnienie spełniające wymogi art. 210 § 4 o.p., wskazując na fakty (wezwanie, stawienie się, odmowa zeznań), ocenę odmowy jako niezasadnej oraz uzasadnienie wysokości kary.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że organy prawidłowo wskazały podstawę faktyczną (odmowa zeznań przez świadka) i prawną (art. 196 § 1 o.p. w zw. z art. 262 § 1 o.p.), oceniły odmowę jako niezasadną, wyjaśniły wagę zeznań skarżącej ze względu na jej funkcje w powiązanych spółkach oraz uzasadniły wysokość nałożonej kary.
Rozstrzygnięcie
Przepisy (20)
Główne
o.p. art. 196 § § 1
Ordynacja podatkowa
Dotyczy wyłącznie stron postępowania będących osobami fizycznymi, nie świadków.
o.p. art. 262 § § 1
Ordynacja podatkowa
Reguluje możliwość nałożenia kary porządkowej na świadka za bezzasadną odmowę złożenia zeznań.
p.p.s.a. art. 151
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
o.p. art. 155 § § 1
Ordynacja podatkowa
u.k.s. art. 31
Ustawa o kontroli skarbowej
o.p. art. 196 § § 2
Ordynacja podatkowa
Uprawnia świadka do odmowy odpowiedzi na poszczególne pytania, ale nie do odmowy składania zeznań w ogóle.
o.p. art. 121 § § 1
Ordynacja podatkowa
Zasada zaufania do organów podatkowych.
o.p. art. 122
Ordynacja podatkowa
Obowiązek wszechstronnego zebrania materiału dowodowego.
o.p. art. 187 § § 1
Ordynacja podatkowa
Obowiązek wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego.
o.p. art. 217 § § 1
Ordynacja podatkowa
o.p. art. 217 § § 2
Ordynacja podatkowa
Wymogi uzasadnienia postanowienia.
o.p. art. 210 § § 4
Ordynacja podatkowa
Wymogi uzasadnienia postanowienia.
o.p. art. 219
Ordynacja podatkowa
Stosowanie przepisów o uzasadnieniu do postanowień.
k.c. art. 38
Kodeks cywilny
k.s.h. art. 18 § § 1
Kodeks spółek handlowych
k.s.h. art. 201 § § 1, § 2, § 3
Kodeks spółek handlowych
k.s.h. art. 151 § § 1
Kodeks spółek handlowych
p.p.s.a. art. 190
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Związanie wykładnią prawa dokonaną przez NSA.
Konstytucja RP art. 47
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do ochrony prawnej życia rodzinnego.
Konstytucja RP art. 31 § ust. 2 zdanie drugie
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Argumenty
Odrzucone argumenty
Skarżąca jako małżonek członka zarządu spółki ma prawo odmówić składania zeznań. • Naruszenie prawa do ochrony życia rodzinnego. • Naruszenie przepisów k.s.h. i k.c. w kontekście teorii organów osoby prawnej. • Naruszenie przepisów o.p. poprzez traktowanie skarżącej jako strony postępowania. • Niewłaściwe uzasadnienie postanowień organów.
Godne uwagi sformułowania
NSA wyjaśnił bowiem, że z literalnego brzmienia art. 196 § 1 o.p. wynika, że dotyczy on wyłącznie strony będącej osobą fizyczną. • NSA zwrócił jednak uwagę, że w ramach art. 192 § 1 i 2 o.p. ustawodawca stworzył instytucję, która chroni zasadę ochrony rodziny o jakiej mowa w art. 47 Konstytucji RP.
Skład orzekający
Elżbieta Woźniak
przewodniczący-sprawozdawca
Kazimierz Maczewski
członek
Patrycja Joanna Suwaj
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie ścisłej interpretacji przepisów o prawie odmowy zeznań przez świadków w postępowaniu podatkowym oraz zasad dotyczących uzasadniania kar porządkowych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji świadka będącego małżonkiem członka zarządu spółki, w kontekście postępowania kontrolnego wobec tej spółki.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii proceduralnej związanej z prawami świadka i ochroną życia rodzinnego w kontekście postępowania podatkowego, z ciekawym zwrotem akcji po wcześniejszych orzeczeniach.
“Czy małżonek członka zarządu spółki zawsze musi zeznawać? Sąd rozstrzyga o granicach prawa odmowy zeznań.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.