I SA/Łd 2148/02Niedozwolone odliczenie renty prywatnej brak formy aktu notarialnego
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła odliczenia przez małżonków J. W.-K. i T. K. kwoty 69.000 zł od dochodu za 2000 r. z tytułu ustanowionych rent prywatnych na rzecz dzieci, rodziców i rodzeństwa. Pierwszy Urząd Skarbowy Ł.-B. decyzją z dnia [...] określił podatnikom zaległość podatkową, uznając odliczenie za nieuzasadnione. Podstawą tej decyzji było stwierdzenie, że umowy renty, choć pierwotnie zawarte w formie aktu notarialnego, zostały przedłużone aneksami sporządzonymi w formie pisemnej w grudniu 2000 r. Aneksy te przedłużały płatność renty na czas nieokreślony i w niektórych przypadkach podwyższały jej wysokość, a świadczenia w 2000 r. były wypłacane jednorazowo lub dwukrotnie. Izba Skarbowa w Ł. utrzymała w mocy decyzję organu pierwszej instancji, argumentując, że zgodnie z art. 903-907 Kodeksu cywilnego, umowa renty bez wynagrodzenia powinna być zawarta w formie aktu notarialnego (art. 906 § 1 kc w zw. z art. 890 § 1 kc). Brak tej formy, stwierdziła Izba, czyni umowę nieważną (art. 73 § 2 kc), a spełnienie części świadczenia nie sanuje tego braku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę podatników, podzielając stanowisko organów podatkowych. Sąd podkreślił, że aneksy zawarte w formie pisemnej na czas nieokreślony nie spełniają wymogów formalnych dla umów rent bez wynagrodzenia, a wypłacenie raty nie konwaliduje braku formy aktu notarialnego, jeśli świadczenie nie zostało spełnione w całości. Sąd powołał się na orzecznictwo NSA i doktrynę prawa cywilnego, zgodnie z którą umowa renty bez wynagrodzenia, niezachowująca formy aktu notarialnego, jest nieważna, chyba że świadczenie zostało spełnione w całości. Sąd dodał, że organy podatkowe mają prawo oceniać skutki umów cywilnoprawnych dla celów podatkowych i nie uwzględniać odliczeń, jeśli umowa jest wykorzystywana do obejścia prawa podatkowego lub jest pozorna.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaWażność umów rent bez wynagrodzenia dla celów podatkowych, wymogi formalne (akt notarialny) dla takich umów, prawo organów podatkowych do oceny skutków cywilnoprawnych umów dla celów podatkowych.
Dotyczy specyficznej sytuacji przedłużania umów rentowych aneksami w formie pisemnej na czas nieokreślony. Interpretacja może być różna w zależności od szczegółów umowy i orzecznictwa.
Zagadnienia prawne (3)
Czy aneksy do umów rentowych zawarte w formie pisemnej, przedłużające umowy na czas nieokreślony, mogą być podstawą do odliczenia od dochodu w rozumieniu art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, jeśli pierwotne umowy były zawarte w formie aktu notarialnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, takie aneksy nie mogą być podstawą do odliczenia, ponieważ umowa renty bez wynagrodzenia, aby była ważna dla celów podatkowych, musi być zawarta w formie aktu notarialnego, a brak tej formy nie jest konwalidowany przez spełnienie części świadczenia.
Uzasadnienie
Sąd podzielił stanowisko organów podatkowych, że aneksy do umów rentowych sporządzone w formie pisemnej, przedłużające umowy na czas nieokreślony, nie spełniają wymogów formalnych dla umów rent bez wynagrodzenia. Brak formy aktu notarialnego czyni te umowy nieważnymi dla celów podatkowych, a wypłacenie raty nie sanuje tego braku, chyba że świadczenie zostałoby spełnione w całości.
Czy organy podatkowe mają prawo oceniać skutki umów cywilnoprawnych dla celów podatkowych i odmawiać uwzględnienia odliczeń, jeśli umowa jest wykorzystywana do obejścia prawa podatkowego lub jest pozorna?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, organy podatkowe mają prawo i obowiązek oceny skutków umów cywilnoprawnych dla celów podatkowych, nawet jeśli nie są powołane do oceny ich ważności cywilnoprawnej.
Uzasadnienie
Prawo stron do kształtowania treści umów cywilnoprawnych nie może prowadzić do ukrycia ich rzeczywistej treści. Organy podatkowe mogą nie uwzględnić odliczenia, jeśli wykażą, że umowa była wykorzystywana do obejścia prawa podatkowego lub była pozorna.
Czy ustalenia organów podatkowych dotyczące zobowiązań podatkowych za wcześniejsze lata mają moc wiążącą w sprawach dotyczących lat późniejszych?
Odpowiedź sądu
Nie, ustalenia dotyczące zobowiązań podatkowych za wcześniejsze lata odnoszą się tylko do tamtych okresów i nie mają mocy wiążącej w sprawach dotyczących lat późniejszych.
Uzasadnienie
Za poprzedzające lata nie wydano żadnej decyzji, a zasada budowania zaufania do organów podatkowych nie oznacza konieczności wydawania decyzji sprzecznych z obowiązującym prawem.
Rozstrzygnięcie
Przepisy (12)
Główne
u.p.d.o.f. art. 26 § ust. 1 pkt 1
Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych
Podstawę obliczenia podatku stanowi dochód po odliczeniu między innymi rent i innych trwałych ciężarów opartych na tytule prawnym, nie stanowiących kosztów uzyskania przychodów. Do renty bez wynagrodzenia stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego.
Pomocnicze
k.c. art. 903
Kodeks cywilny
Przez umowę renty jedna ze stron zobowiązuje się wobec drugiej do określonych świadczeń okresowych w pieniądzu lub rzeczach oznaczonych tylko co do gatunku.
k.c. art. 906 § § 1
Kodeks cywilny
Umowa renty ustanowiona bez wynagrodzenia powinna być zawarta w formie aktu notarialnego.
k.c. art. 890 § § 1
Kodeks cywilny
Oświadczenie darczyńcy (w przypadku renty bez wynagrodzenia) powinno być złożone w formie aktu notarialnego.
k.c. art. 73 § § 2
Kodeks cywilny
Oświadczenie woli złożone bez zachowania formy wymaganej pod rygorem nieważności jest nieważne.
k.c. art. 83 § § 1
Kodeks cywilny
Nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru (czynność pozorna).
k.c. art. 58
Kodeks cywilny
Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek.
P.u.s.a. art. 1 § § 2
Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem.
P.p.s.a. art. 151
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala ją.
O.p. art. 121
Ordynacja podatkowa
Postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych.
O.p. art. 187 § § 1
Ordynacja podatkowa
Organ podatkowy jest obowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.
O.p. art. 191
Ordynacja podatkowa
Organ podatkowy ocenia na podstawie materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Aneksy do umów rentowych zawarte w formie pisemnej, przedłużające umowy na czas nieokreślony, nie spełniają wymogów formy aktu notarialnego dla umów rent bez wynagrodzenia. • Brak formy aktu notarialnego dla umowy renty bez wynagrodzenia czyni ją nieważną dla celów podatkowych, a spełnienie części świadczenia nie konwaliduje tego braku. • Organy podatkowe mają prawo oceniać skutki umów cywilnoprawnych dla celów podatkowych i odmawiać uwzględnienia odliczeń, jeśli umowa jest wykorzystywana do obejścia prawa podatkowego lub jest pozorna.
Odrzucone argumenty
Zarzuty skarżących dotyczące naruszenia przepisów Kodeksu cywilnego (art. 906 § 2 w zw. z art. 890 k.c., art. 903, 904 k.c.) oraz przepisów postępowania podatkowego (art. 121, 178 § 1, 190, 210 § 4 Ordynacji podatkowej). • Zarzut organów podatkowych o niewłaściwym rozumieniu celu zawartych umów, niejasności ustaleń dotyczących okresowości i formy umów. • Zarzut organów podatkowych o nagłą zmianę stanowiska w stosunku do umów zawartych w latach ubiegłych.
Godne uwagi sformułowania
Umowa renty bez wynagrodzenia, która nie została zawarta zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, nie może być uznana za rentę wymienioną w art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. • Oświadczenie bez zachowania tej formy jest zatem nieważne (art. 73 § 2 k.c.), a brak tej formy nie może być konwalidowany. • Organy podatkowe nie są wprawdzie powołane do oceny ważności umowy cywilnoprawnnej, gdyż należy to do Sądu powszechnego, to jednak mają prawo i obowiązek oceny skutków takiej umowy dla celów podatkowych.
Skład orzekający
J. Antosik
przewodniczący
J. Brolik
sędzia
M. Zirk-Sadowski
sędzia-sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ważność umów rent bez wynagrodzenia dla celów podatkowych, wymogi formalne (akt notarialny) dla takich umów, prawo organów podatkowych do oceny skutków cywilnoprawnych umów dla celów podatkowych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji przedłużania umów rentowych aneksami w formie pisemnej na czas nieokreślony. Interpretacja może być różna w zależności od szczegółów umowy i orzecznictwa.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak kluczowe są formalne wymogi prawne, nawet w przypadku umów rodzinnych, i jak organy podatkowe mogą kwestionować odliczenia, jeśli te wymogi nie są spełnione. Jest to ważna lekcja dla podatników.
“Uważaj na aneksy do umów rentowych! Pisemne przedłużenie może oznaczać utratę prawa do odliczenia podatku.”
Dane finansowe
WPS: 69 000 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.