Orzeczenie · 2001-06-20

I PKN 511/00Zwrot wynagrodzenia byly wójt obowiązek zwrotu

Sąd

Sąd Najwyższy

Data

2001-06-20

SNPrawo pracywynagrodzenie za pracęWysokanajwyższy

wynagrodzenienienależne świadczeniezwrotprawo pracysamorządwójtnagroda jubileuszowadodatek stażowyart. 409 KCart. 18 KP

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Sąd Najwyższy rozpoznał sprawę z powództwa wzajemnego Urzędu Gminy w B. przeciwko Urszuli S. o zapłatę kwoty 11.772,90 zł z tytułu nienależnie pobranej nagrody jubileuszowej, dodatku stażowego oraz ryczałtu za używanie prywatnego samochodu do celów służbowych. Sąd Rejonowy oddalił powództwo, uznając, że pozwana nie musiała liczyć się z obowiązkiem zwrotu, gdyż wyzbyła się środków na bieżące potrzeby, a jej świadomość co do nienależności świadczeń była ograniczona. Sąd Okręgowy zmienił ten wyrok, zasądzając zwrot nagrody jubileuszowej i dodatku stażowego, argumentując, że pozwana jako wójt powinna znać przepisy i liczyć się z obowiązkiem zwrotu. Sąd Najwyższy uchylił wyrok sądu okręgowego, uznając zasadność kasacji. Wskazał na naruszenie art. 233 § 1 KPC przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i odmienne ustalenia faktyczne bez ponowienia dowodów. Podkreślił, że stan świadomości pracownika co do obowiązku zwrotu jest kwestią faktyczną, wymagającą oceny jego zeznań. Zwrócił uwagę na art. 18 KP, który pozwala pracodawcy przyznać pracownikowi wynagrodzenie korzystniejsze niż wynikające z przepisów. Ponadto, fakt, że uchwały Rady Gminy przyznające świadczenia nie zostały unieważnione przez organ nadzoru, jest istotny dla oceny, czy pracownik powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu. Sąd Najwyższy uznał, że Sąd Okręgowy przedwcześnie zastosował prawo materialne, nie wszechstronnie ustalając stan faktyczny.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Interpretacja art. 409 KC w kontekście obowiązku zwrotu nienależnie pobranego wynagrodzenia przez pracownika, zwłaszcza na stanowiskach kierowniczych, z uwzględnieniem art. 18 KP i braku unieważnienia uchwał przez organ nadzoru.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy specyficznej sytuacji pracownika samorządowego na stanowisku wójta, ale zasady dotyczące świadomości obowiązku zwrotu i art. 18 KP mają szersze zastosowanie.

Zagadnienia prawne (2)

Czy pracownik, który uzyskał nienależne świadczenie (wynagrodzenie), zawsze musi liczyć się z obowiązkiem jego zwrotu, nawet jeśli był organem decyzyjnym (wójtem) i nie miał świadomości co do nienależności świadczenia?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia może wygasnąć na podstawie art. 409 KC, jeśli pracownik wyzbył się korzyści i nie powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu. Sama funkcja organu decyzyjnego nie przesądza o obowiązku zwrotu, jeśli nie można przypisać pracownikowi winy lub świadomości nienależności świadczenia.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że Sąd Okręgowy naruszył art. 233 KPC i art. 409 KC, przedwcześnie oceniając stan świadomości pozwanej. Należy uwzględnić art. 18 KP, który pozwala na przyznanie pracownikowi korzystniejszego wynagrodzenia, oraz fakt, że uchwały Rady Gminy nie zostały unieważnione. Ocena powinności liczenia się z obowiązkiem zwrotu wymaga wszechstronnego ustalenia stanu faktycznego, w tym zeznań pracownika.

Czy sąd drugiej instancji może dokonać odmiennych ustaleń faktycznych i oceny dowodów niż sąd pierwszej instancji w ramach apelacji pełnej, bez ponawiania dowodów?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, w systemie apelacji pełnej sąd drugiej instancji może dokonać odmiennych ustaleń faktycznych i oceny dowodów, nawet bez przeprowadzania nowych dowodów.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy potwierdził, że w systemie apelacji pełnej sąd drugiej instancji ma prawo do odmiennych ustaleń faktycznych i oceny dowodów, powołując się na uchwałę składu siedmiu sędziów SN.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Uchylenie wyroku i przekazanie do ponownego rozpoznania

Strony

Nazwa	Typ	Rola
Urszula S.	osoba_fizyczna	powódka (kasująca), pozwana wzajemna
Urząd Gminy w B.	instytucja	pozwany (kasowany), powód wzajemny

Przepisy (12)

Główne

KC art. 409

Kodeks cywilny

Obowiązek zwrotu nienależnie uzyskanej korzyści wygasa, jeżeli ten, kto ją uzyskał, zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba że wyzbywając się korzyści lub zużywając ją powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu.

KP art. 18

Kodeks pracy

Pracodawca może indywidualnym aktem przyznać pracownikowi wynagrodzenie w rozmiarze większym niż wynikający z obowiązujących przepisów płacowych.

KPC art. 233 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów przez sąd drugiej instancji, polegające na dokonaniu odmiennych ustaleń faktycznych bez ponowienia lub uzupełnienia dowodów.

KPC art. 39313 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Pomocnicze

KC art. 405

Kodeks cywilny

KP art. 300

Kodeks pracy

KPC art. 299

Kodeks postępowania cywilnego

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 lipca 1990 r. w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych art. § 8a ust. 1 i 2

Do okresu pracy uprawniającego do nagrody jubileuszowej wlicza się wszystkie poprzednie zakończone okresy zatrudnienia.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 lipca 1990 r. w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych art. § 8 ust. 2

Do okresów pracy uprawniających do dodatku za wieloletnią pracę wlicza się okresy poprzedniego zatrudnienia we wszystkich zakładach pracy, co może być interpretowane jako zakończone okresy zatrudnienia.

Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 26 marca 1998 r. w sprawie warunków ustalania i zasad zwrotu kosztów używania do celów służbowych samochodów prywatnych

Ryczałt za używanie samochodu prywatnego do celów służbowych był świadczeniem nienależnym wobec braku tytułu prawnego do jego pobierania w postaci zawarcia umowy cywilnoprawnej.

u.s.g. art. 90 ust. 1

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Uchwały Rady Gminy podlegają kontroli organu nadzoru.

u.s.g. art. 91 ust. 1 i 4

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Organ nadzoru (wojewoda) może unieważnić uchwały lub stwierdzić ich niezgodność z prawem.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 409 KC w wyniku przyjęcia, że z racji zajmowanego stanowiska wójta gminy skarżąca powinna była liczyć się z obowiązkiem zwrotu uzyskanej korzyści. • Naruszenie przepisów postępowania (art. 233 § 1 KPC) przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, polegające na dokonaniu przez Sąd Okręgowy całkowicie odmiennych ustaleń faktycznych wyłącznie w wyniku odmiennej oceny dowodów przeprowadzonych przez Sąd pierwszej instancji bez ponowienia lub uzupełnienia tych dowodów.

Godne uwagi sformułowania

Przypisanie pracownikowi powinności liczenia się z obowiązkiem zwrotu nienależnie pobranego wynagrodzenia za pracę (...) musi uwzględniać, że zgodnie z art. 18 KP pracodawca może indywidualnym aktem przyznać pracownikowi wynagrodzenie w rozmiarze większym, niż wynikający z obowiązujących przepisów płacowych. • Stan świadomości - wiedza o faktach, znajomość pewnego stanu rzeczy, powinność liczenia się z pewnymi obowiązkami, należna staranność - należy do sfery faktów, podlegając tym samym ustaleniu w toku postępowania dowodowego. • Powinność liczenia się z obowiązkiem zwrotu korzyści oznacza zarówno sytuację, w której wzbogacony wiedział, że korzyść mu się nie należy, jak i sytuację, w której był on subiektywnie przekonany o tym, że korzyść mu się należy, chociaż na podstawie okoliczności sprawy obiektywnie powinien był się liczyć z obowiązkiem zwrotu.

Skład orzekający

Katarzyna Gonera

przewodniczący-sprawozdawca

Józef Iwulski

sędzia

Andrzej Wasilewski

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 409 KC w kontekście obowiązku zwrotu nienależnie pobranego wynagrodzenia przez pracownika, zwłaszcza na stanowiskach kierowniczych, z uwzględnieniem art. 18 KP i braku unieważnienia uchwał przez organ nadzoru."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji pracownika samorządowego na stanowisku wójta, ale zasady dotyczące świadomości obowiązku zwrotu i art. 18 KP mają szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu nienależnie pobranego wynagrodzenia, ale z nietypowym kontekstem byłego wójta i złożoną interpretacją przepisów Kodeksu cywilnego i pracy.

“Czy były wójt musi oddać nienależnie pobrane tysiące? Sąd Najwyższy wyjaśnia, kiedy można zatrzymać wynagrodzenie.”

Dane finansowe

WPS: 11 772,9 PLN

zwrot nienależnie pobranej nagrody jubileuszowej i dodatku stażowego: 11 039,95 PLN

Sektor

praca

Asystent AI dla prawników