I PKN 458/98Klauzula wykonywania usług przez osobę trzecią w umowie o pracę
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła powództwa Bogusława T. o ustalenie istnienia stosunku pracy z pozwaną Stacją Hodowli i Unasieniania Zwierząt w Ł. Powód zawarł z pozwaną umowę nazwaną umową zlecenia, zobowiązując się do wykonywania zabiegów unasieniania zwierząt. Twierdził, że faktycznie pozostawał w stosunku pracy, a jego ojciec, który wykonywał większość obowiązków, działał jako jego zastępca. Sądy niższych instancji oddaliły powództwo, podkreślając, że kluczowym elementem stosunku pracy jest osobiste świadczenie pracy przez pracownika, czego w tym przypadku brakowało. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 26 listopada 1998 r. oddalił kasację powoda. Sąd Najwyższy potwierdził, że zasada osobistego świadczenia pracy jest fundamentalna dla umowy o pracę i nie dopuszcza ona możliwości wykonywania obowiązków przez osobę trzecią, w przeciwieństwie do umów zlecenia, gdzie taka klauzula jest dopuszczalna (art. 738 § 1 KC). Sąd uznał, że ustalenia faktyczne dotyczące wykonywania pracy przez ojca powoda były wiążące, a zarzuty naruszenia przepisów proceduralnych były bezzasadne. Sąd podkreślił również, że ocena charakteru stosunku prawnego powinna opierać się na faktycznym sposobie realizacji zobowiązania, a nie tylko na nazwie umowy.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaRozróżnienie między umową o pracę a umową zlecenia, ze szczególnym uwzględnieniem zasady osobistego świadczenia pracy.
Dotyczy specyficznej sytuacji, gdzie faktyczne wykonywanie pracy odbywało się przez inną osobę niż formalny zleceniobiorca.
Zagadnienia prawne (3)
Czy klauzula zezwalająca na wykonywanie usług przez osobę trzecią jest dopuszczalna w umowie o pracę?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, taka klauzula jest niedopuszczalna w umowie o pracę.
Uzasadnienie
Umowa o pracę charakteryzuje się osobistym świadczeniem pracy przez pracownika na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem. Klauzula zezwalająca na zastępstwo jest sprzeczna z tą fundamentalną zasadą umowy o pracę i jest dopuszczalna jedynie w umowach zlecenia.
Czy faktyczne wykonywanie obowiązków przez inną osobę niż formalny zleceniobiorca może świadczyć o istnieniu stosunku pracy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli inne cechy wskazują na stosunek pracy, ale w tym przypadku kluczowe było osobiste świadczenie pracy, które nie było spełnione przez powoda.
Uzasadnienie
Sądy niższych instancji ustaliły, że faktyczne wykonywanie pracy przez ojca powoda, a nie przez samego powoda, wykluczało istnienie stosunku pracy, ponieważ osobiste świadczenie pracy jest essentialium negotii umowy o pracę. Sąd Najwyższy uznał te ustalenia za wiążące.
Czy art. 8 KP może stanowić samodzielną podstawę do korekty oceny prawnej stanu faktycznego w sytuacji nietypowych okoliczności?
Odpowiedź sądu
Nie, art. 8 KP jako klauzula generalna służy ochronie przed nadużyciem prawa podmiotowego i nie stanowi samodzielnego źródła roszczenia procesowego, zwłaszcza przy braku spełnienia przesłanek z art. 22 § 1 KP.
Uzasadnienie
Sąd Wojewódzki oddalił wniosek o dopuszczenie dowodów na okoliczność samodzielnego dokonywania zabiegów przez powoda, wskazując, że art. 8 KP nie może być samodzielną podstawą żądania, a jedynie służy ochronie przed nadużyciem prawa.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Bogusław T. | osoba_fizyczna | powód |
| Stacja Hodowli i Unasieniania Zwierząt w Ł. | instytucja | pozwana |
Przepisy (9)
Główne
KP art. 22 § § 1
Kodeks pracy
Określa, że przedmiotem zobowiązania ze stosunku pracy jest osobiste wykonywanie rodzajowo określonej pracy na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem.
Pomocnicze
KC art. 738 § § 1
Kodeks cywilny
Dopuszcza możliwość powierzenia wykonania zlecenia osobie trzeciej, jeśli wynika to z umowy, zwyczaju lub konieczności.
KC art. 750
Kodeks cywilny
Dotyczy umów o świadczenie usług nieuregulowanych innymi przepisami, do których stosuje się przepisy o zleceniu.
KP art. 8
Kodeks pracy
Stanowi klauzulę generalną służącą ochronie przed nadużyciem prawa podmiotowego.
KPC art. 381
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy możliwości dopuszczenia dowodów w postępowaniu apelacyjnym.
KPC art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje zasady swobodnej oceny dowodów przez sąd.
KPC art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Określa wymogi dotyczące uzasadnienia orzeczenia.
KPC art. 393 § 11
Kodeks postępowania cywilnego
Określa zakres rozpoznania kasacji przez Sąd Najwyższy.
KPC art. 393 § 12
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna orzekania przez Sąd Najwyższy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Osobiste świadczenie pracy jest kluczowym elementem umowy o pracę. • Faktyczne wykonywanie pracy przez ojca powoda, a nie przez powoda, wyklucza istnienie stosunku pracy. • Klauzula zezwalająca na zastępstwo jest dopuszczalna w umowie zlecenia, ale niedopuszczalna w umowie o pracę.
Odrzucone argumenty
Umowa zlecenia faktycznie była umową o pracę. • Nietypowe okoliczności zawarcia i rozwiązania umowy powinny być uwzględnione. • Art. 8 KP może stanowić podstawę do korekty oceny prawnej stanu faktycznego.
Godne uwagi sformułowania
Możliwa w umowach typu zlecenie klauzula wykonywania usług przez osobę trzecią - zastępcę (art. 738 § 1 w związku z art. 750 KC), jest niedopuszczalna w umowie o pracę (art. 22 § 1 KP). • Przedmiotem zobowiązania ze stosunku pracy jest zgodnie z art. 22 § 1 KP osobiste wykonywanie rodzajowo określonej pracy na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem. • Sądy obu instancji słusznie przy tym uznały, że rozstrzygające znaczenie dla wspomnianej oceny ma w razie wątpliwości nie tyle nazwa i treść umowy, ile faktyczny sposób realizacji danego zobowiązania.
Skład orzekający
Andrzej Kijowski
przewodniczący-sprawozdawca
Jerzy Kwaśniewski
członek
Jadwiga Skibińska-Adamowicz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Rozróżnienie między umową o pracę a umową zlecenia, ze szczególnym uwzględnieniem zasady osobistego świadczenia pracy."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdzie faktyczne wykonywanie pracy odbywało się przez inną osobę niż formalny zleceniobiorca.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Orzeczenie jasno rozgranicza kluczowe cechy umowy o pracę i umowy zlecenia, co jest częstym problemem w praktyce i stanowi ważną wiedzę dla prawników i przedsiębiorców.
“Umowa o pracę czy zlecenie? Sąd Najwyższy wyjaśnia, dlaczego zastępstwo jest niedopuszczalne w zatrudnieniu.”
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.