Orzeczenie · 1998-09-10

I PKN 301/98Ryzyko w umowie o dzieło a stosunek pracy 2

Sąd

Sąd Najwyższy

Data

1998-09-10

SNPrawo pracyprawo pracyWysokanajwyższy

umowa o dziełostosunek pracyryzyko gospodarczegodziny nadliczbowewynagrodzeniebudownictwo eksportowenormy wydajnościklauzule abuzywne

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Powód, Bogusław G., pracował dla Przedsiębiorstwa Budownictwa Przemysłowego „C.-K.” S.A. na budowie za granicą. Umowa o pracę zawierała klauzulę (§ 4), według której czas pracy wynosił 39 godzin tygodniowo i 169 godzin miesięcznie „przy osiągnięciu 100% norm wydajności przyjętych w kontrakcie inwestycyjnym”. Powód domagał się zapłaty za pracę w godzinach nadliczbowych, twierdząc, że faktycznie pracował znacznie dłużej niż wynikało to z norm wydajności, które były nierealistyczne. Sądy niższych instancji przychyliły się do jego stanowiska, uznając, że ryzyko związane z realizacją umowy o dzieło (zawartej między pracodawcą a niemieckim kontrahentem) nie może być przenoszone na stosunek pracy. Sąd Najwyższy w swojej kasacji pracodawcy oddalił, podkreślając, że stosunek pracy opiera się na starannym działaniu pracownika, a ryzyko gospodarcze ponosi pracodawca. Klauzula wiążąca czas pracy z osiągnięciem normy wydajności została uznana za nieważną na podstawie art. 18 § 2 KP, a wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych powinno być ustalane zgodnie z przepisami dotyczącymi pracy za granicą.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Ustalenie, że ryzyko gospodarcze z umowy o dzieło nie obciąża pracownika, a klauzule umowne wiążące czas pracy z normą wydajności są nieważne.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy specyficznej sytuacji budownictwa eksportowego i umów o dzieło w powiązaniu ze stosunkiem pracy.

Zagadnienia prawne (3)

Czy ryzyko osiągnięcia rezultatu w ramach umowy o dzieło, łączącej przedsiębiorstwo z kontrahentem, może być przenoszone na stosunki pracy łączące przedsiębiorstwo z jego pracownikami?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, ryzyko to nie może być przenoszone na stosunki pracy.

Uzasadnienie

Stosunek pracy charakteryzuje się ponoszeniem przez pracodawcę ryzyka jego przedsięwzięć. Przenoszenie ryzyka gospodarczego z umowy o dzieło na stosunek pracy jest niedopuszczalne i stanowi próbę odebrania pracownikowi jego prawnie chronionej pozycji.

Czy klauzula umowy o pracę, według której czas pracy wynosi 39 godzin na tydzień i 169 godzin na miesiąc „przy osiągnięciu” 100% norm wydajności przyjętych w kontrakcie inwestycyjnym, jest ważna w świetle art. 18 § 2 KP?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, taka klauzula jest nieważna.

Uzasadnienie

Norma czasu pracy nie może być wiązana z osiągnięciem określonej normy wydajności, zwłaszcza gdy norma ta jest wyśrubowana i nierealistyczna. Takie powiązanie pozwala pracodawcy na bezprawne uchylenie się od obowiązku wynagradzania pracy nadliczbowej, traktując jej wykonanie jako pracę w normalnym czasie pracy. Zlecanie zadań, których wykonanie w normalnym czasie pracy jest niemożliwe, jest równoznaczne z poleceniem świadczenia pracy nadliczbowej.

Jak należy obliczyć wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych, gdy umowa o pracę zawiera nieważne postanowienia dotyczące norm wydajności?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Należy stosować przepisy szczególne dotyczące pracy za granicą, w tym uchwałę nr 71 Rady Ministrów.

Uzasadnienie

W przypadku nieważności klauzul umownych dotyczących czasu pracy i norm wydajności, uprawnienie pracownika do wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych kształtuje się na podstawie przepisów powszechnie obowiązujących, w tym przypadku uchwały nr 71 Rady Ministrów, która określa zasady wynagradzania pracowników skierowanych do pracy za granicą.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Oddalił kasację

Strona wygrywająca

Bogusław G.

Strony

Nazwa	Typ	Rola
Bogusław G.	osoba_fizyczna	powód
Przedsiębiorstwo Budownictwa Przemysłowego „C.-K.” w K.	spółka	pozwany

Przepisy (7)

Główne

KP art. 18 § § 2

Kodeks pracy

Nieważna jest klauzula umowna, która wiąże czas pracy z osiągnięciem określonej normy wydajności, zamiast z faktycznym czasem pozostawania w dyspozycji pracodawcy.

Uchwała nr 71 Rady Ministrów z dnia 3 maja 1989 r. art. § 5 § ust. 1

Określa zasady wynagradzania za pracę w godzinach nadliczbowych dla pracowników skierowanych do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług eksportowych.

Pomocnicze

KP art. 80 § zdanie pierwsze

Kodeks pracy

Wynagrodzenie przysługuje za pracę wykonaną.

KP art. 83 § § 1

Kodeks pracy

Normy pracy powinny być ustalone z uwzględnieniem poziomu techniki i organizacji pracy.

KP art. 136

Kodeks pracy

Zadania pracowników zatrudnionych w zadaniowym czasie pracy powinny być ustalone tak, aby mogli je wykonać w normalnym czasie pracy.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. art. § 10 § ust. 1

Określa maksymalny czas pracy na budowie eksportowej (8 godzin na dobę i 46 godzin na tydzień).

KPC art. 210 § § 3

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy postępowania dowodowego i roztrząsania jego wyników na rozprawie.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Ryzyko gospodarcze związane z umową o dzieło nie może być przenoszone na stosunek pracy. • Klauzule umowne wiążące czas pracy z osiągnięciem norm wydajności są nieważne. • Pracownikowi przysługuje wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych, nawet jeśli nie otrzymał formalnego polecenia, gdy zlecone zadania są niemożliwe do wykonania w normalnym czasie pracy. • Niemieckie normy wydajności, jeśli są nierealistyczne lub oparte wyłącznie na kryteriach rynkowych, nie mogą być podstawą do ograniczenia praw pracowniczych.

Odrzucone argumenty

Pracodawca musi zachować relację między stosunkiem pracy a wymaganiami kontraktu z inwestorem, co nie jest przerzucaniem ryzyka. • Pracownicy nie mogą wykonywać pracy bez reżimu, musi być ona powiązana z kontraktem. • Pracodawca otrzymuje wynagrodzenie za wymierne efekty, a nie za pracę jako taką. • Pracownik sam "po cichu" wypisywał w zeszycie czas swojej pracy bez obiektywnej kontroli. • Naruszenie art. 210 § 3 KPC przez nieprzeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadka Ryszarda Walaszka.

Godne uwagi sformułowania

Ryzyko osiągnięcia rezultatu w ramach umowy o dzieło [...] nie może być przenoszone na stosunki pracy • Nieważna w świetle art. 18 § 2 KP jest klauzula umowy o pracę, według której czas pracy wynosi 39 godzin na tydzień i 169 godzin na miesiąc "przy osiągnięciu" 100% norm wydajności • Przerzucanie tego ryzyka na pracownika byłoby niedopuszczalną próbą odebrania mu prawnie chronionej pozycji „wynajmującego” swą siłę roboczą i stawienia go w położeniu podprzedsiębiorcy (subantreprenera).

Skład orzekający

Walerian Sanetra

przewodniczący

Andrzej Kijowski

sprawozdawca

Jadwiga Skibińska-Adamowicz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że ryzyko gospodarcze z umowy o dzieło nie obciąża pracownika, a klauzule umowne wiążące czas pracy z normą wydajności są nieważne."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji budownictwa eksportowego i umów o dzieło w powiązaniu ze stosunkiem pracy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia podziału ryzyka między pracodawcą a pracownikiem, szczególnie w kontekście umów o dzieło i pracy za granicą, co jest istotne dla wielu pracowników i pracodawców.

“Czy Twoje godziny pracy zależą od norm wydajności? Sąd Najwyższy wyjaśnia, kiedy klauzule umowne są nieważne!”

Dane finansowe

WPS: 8181,25 DM

zapłata: 8181,25 PLN

rygor_natychmiastowej_wykonalnosci: 1050 PLN

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników