Orzeczenie · 1998-09-10

I PKN 301/98Ryzyko w umowie o dzieło a stosunek pracy

Sąd

Sąd Najwyższy

Data

1998-09-10

SAOSPracyczas pracyWysokanajwyższy

czas pracygodziny nadliczboweumowa o dziełoumowa o pracęryzyko pracodawcynormy wydajnościpraca za granicąkodeks pracyświadectwo pracy

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Sąd Najwyższy rozpoznał kasację wniesioną przez Przedsiębiorstwo Budownictwa Przemysłowego „C.-K.” S.A. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie, który utrzymał w mocy wyrok Sądu Wojewódzkiego zasądzający od pozwanego na rzecz powoda Bogusława G. kwotę 8.181,25 DM z tytułu wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych oraz nakazujący sprostowanie świadectwa pracy. Powód pracował przy budowie za granicą na podstawie terminowych umów o pracę, które były przedłużane. Pracodawca stosował system rozliczania czasu pracy oparty na niemieckich normach wydajności, co w praktyce oznaczało konieczność pracy znacznie przekraczającej ustawowe normy czasu pracy, aby osiągnąć zakładany rezultat w ramach umowy o dzieło zawartej z niemieckim kontrahentem. Sądy uznały, że ryzyko osiągnięcia rezultatu w umowie o dzieło ponosi pracodawca i nie może być ono przenoszone na pracowników. Klauzula umowna wiążąca czas pracy z osiągnięciem 100% norm wydajności została uznana za nieważną w świetle art. 18 § 2 KP. Sąd Najwyższy oddalił kasację, podzielając stanowisko sądów niższych instancji, że stosunek pracy jest zobowiązaniem starannego działania, a pracodawca ponosi ryzyko gospodarcze swoich przedsięwzięć, nie mogąc przerzucać go na pracowników.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Ustalenie, że ryzyko związane z realizacją umowy o dzieło ponosi pracodawca, a nie pracownicy, oraz że klauzule umowne ograniczające czas pracy w sposób sprzeczny z przepisami prawa pracy są nieważne.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy specyficznej sytuacji pracy za granicą w ramach budownictwa eksportowego, choć zasady dotyczące ryzyka pracodawcy i ważności klauzul umownych mają szersze zastosowanie.

Zagadnienia prawne (4)

Czy ryzyko osiągnięcia rezultatu w ramach umowy o dzieło, łączącej przedsiębiorstwo z kontrahentem zamawiającym wykonanie obiektu budowlanego, może być przenoszone na stosunki pracy łączące przedsiębiorstwo z jego pracownikami?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, ryzyko osiągnięcia rezultatu w ramach umowy o dzieło nie może być przenoszone na stosunki pracy łączące przedsiębiorstwo z jego pracownikami.

Uzasadnienie

Stosunek pracy jest zobowiązaniem starannego działania, a pracodawca ponosi ryzyko gospodarcze swoich przedsięwzięć. Przenoszenie ryzyka związanego z umową o dzieło na pracowników jest niedopuszczalne.

Czy klauzula umowy o pracę, według której czas pracy wynosi 39 godzin na tydzień i 169 godzin na miesiąc „przy osiągnięciu” 100% norm wydajności przyjętych w kontrakcie inwestycyjnym, jest ważna w świetle art. 18 § 2 KP?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, taka klauzula jest nieważna w świetle art. 18 § 2 KP.

Uzasadnienie

Norma czasu pracy jest wiązana z ilością godzin pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy, a nie z osiągnięciem określonej normy wydajności. Wiązanie czasu pracy z normą wydajności pozwala pracodawcy na bezprawne uchylenie się od obowiązku wynagradzania pracy nadliczbowej.

Jak należy obliczyć wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych, gdy umowa o pracę zawiera klauzule sprzeczne z przepisami?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Należy stosować przepisy korzystniejsze dla pracownika, w tym przypadku § 5 uchwały nr 71 Rady Ministrów z dnia 3 maja 1989 r.

Uzasadnienie

Postanowienia umowy o pracę, które są mniej korzystne dla pracownika niż przepisy powszechnie obowiązujące, są nieważne. W przypadku pracy za granicą należy stosować przepisy szczególne dotyczące zasad wynagradzania.

Czy pracodawca może stosować niemieckie normy wydajności pracy w stosunku do polskich pracowników?

Odpowiedź sądu

Tak, ale tylko jeśli normy te są ustalane z uwzględnieniem poziomu techniki i organizacji pracy, a ich osiągnięcie jest możliwe w normalnym czasie pracy. W przeciwnym razie są one nieważne.

Uzasadnienie

Jeśli normy wydajności są zbyt wyśrubowane lub oparte wyłącznie na kryteriach rynkowych, a nie na techniczno-organizacyjnych możliwościach przedsiębiorstwa, ich stosowanie jest niedopuszczalne i obciąża ryzykiem pracodawcę.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Oddalenie kasacji

Strona wygrywająca

Bogusław G.

Strony

Nazwa	Typ	Rola
Bogusław G.	osoba_fizyczna	powód
Przedsiębiorstwo Budownictwa Przemysłowego „C.-K.” S.A.	spółka	pozwany

Przepisy (6)

Główne

k.p. art. 18 § § 2

Kodeks pracy

Nieważna jest klauzula umowy o pracę, która jest mniej korzystna dla pracownika niż przepisy prawa pracy.

k.p. art. 80 § zdanie pierwsze

Kodeks pracy

Wynagrodzenie przysługuje za pracę wykonaną.

Uchwała nr 71 Rady Ministrów z dnia 3 maja 1989 r. w sprawie zasad wynagradzania oraz przyznawania innych świadczeń związanych z pracą pracownikom skierowanym do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług eksportowych art. 5 § ust. 1

Praca w godzinach nadliczbowych może być wykonywana wyłącznie na polecenie kierownika budowy i podlega szczególnym zasadom wynagradzania.

Pomocnicze

k.p. art. 83 § § 1

Kodeks pracy

Normy czasu pracy powinny być ustalane z uwzględnieniem poziomu techniki i organizacji pracy.

k.p. art. 136

Kodeks pracy

Zadania pracowników w systemie czasu pracy zadaniowego powinny być ustalone w taki sposób, aby mogli je wykonać w normalnym czasie pracy.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem art. 10 § ust. 1

Czas pracy na budowie eksportowej nie może przekraczać 8 godzin na dobę i 46 godzin na tydzień.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Ryzyko osiągnięcia rezultatu w umowie o dzieło ponosi pracodawca. • Klauzula wiążąca czas pracy z osiągnięciem 100% norm wydajności jest nieważna. • Pracownicy mają prawo do wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych zgodnie z przepisami.

Odrzucone argumenty

Przeniesienie ryzyka z umowy o dzieło na stosunki pracy. • Nieważność przepisów dotyczących czasu pracy i wynagrodzenia za nadgodziny. • Praca wykonywana przez pracownika bez polecenia przełożonego.

Godne uwagi sformułowania

Ryzyko osiągnięcia rezultatu w ramach umowy o dzieło [...] nie może być przenoszone na stosunki pracy • Nieważna w świetle art. 18 § 2 KP jest klauzula umowy o pracę, według której czas pracy wynosi 39 godzin na tydzień i 169 godzin na miesiąc "przy osiągnięciu" 100% norm wydajności • Przerzucanie tego ryzyka na pracownika byłoby niedopuszczalną próbą odebrania mu prawnie chronionej pozycji "wynajmującego" swą siłę roboczą i stawienia go w położeniu podprzedsiębiorcy

Skład orzekający

Walerian Sanetra

przewodniczący

Andrzej Kijowski

sprawozdawca

Jadwiga Skibińska-Adamowicz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że ryzyko związane z realizacją umowy o dzieło ponosi pracodawca, a nie pracownicy, oraz że klauzule umowne ograniczające czas pracy w sposób sprzeczny z przepisami prawa pracy są nieważne."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji pracy za granicą w ramach budownictwa eksportowego, choć zasady dotyczące ryzyka pracodawcy i ważności klauzul umownych mają szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak pracodawcy próbują przenosić ryzyko gospodarcze na pracowników, wykorzystując luki prawne lub niejasne klauzule umowne. Jest to przykład walki o podstawowe prawa pracownicze.

“Czy Twoje godziny pracy zależą od wydajności? Sąd Najwyższy wyjaśnia, kto ponosi ryzyko w budownictwie.”

Dane finansowe

WPS: 8181,25 DM

wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych: 8181,25 PLN

rygor natychmiastowej wykonalności: 1050 PLN

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników