I PK 142/18
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła ustalenia, czy stosunek prawny łączący powódkę S. Ć. ze stroną pozwaną O. Spółką Akcyjną w W. miał charakter stosunku pracy, mimo formalnego zawarcia umowy cywilnoprawnej o prowadzenie punktu sprzedaży. Sąd Rejonowy w K. uznał, że powódka świadczyła pracę w warunkach podporządkowania, a zatem łączył ją stosunek pracy. Sąd Okręgowy w K. zmienił ten wyrok, oddalając powództwo i stwierdzając, że sposób wykonywania umowy nie przekształcił jej w umowę o pracę, a ewentualne nadużycia uprawnień przez pracownika pozwanej nie zmieniają charakteru umowy. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną powódki, uchylił zaskarżony wyrok. Sąd Najwyższy podkreślił, że o charakterze stosunku prawnego decyduje nie tylko treść umowy, ale przede wszystkim sposób jej wykonywania. Wskazał, że ścisła kontrola, wydawanie wiążących poleceń przez pracownika pozwanej, ingerencja w decyzje dotyczące zatrudniania personelu i ustalania wynagrodzeń, a także gwarantowane wynagrodzenie podstawowe i ponoszenie ryzyka ekonomicznego przez pozwaną, mogły świadczyć o przekształceniu umowy cywilnoprawnej w umowę o pracę. Sąd Najwyższy uznał ocenę Sądu Okręgowego za przedwczesną i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie kryteriów oceny, czy umowa cywilnoprawna (szczególnie w kontekście samozatrudnienia) faktycznie stanowi stosunek pracy, ze szczególnym uwzględnieniem sposobu wykonywania umowy i elementów podporządkowania.
Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy faktycznej, a orzeczenie SN stanowi wskazówkę interpretacyjną.
Zagadnienia prawne (3)
Czy sposób wykonywania umowy cywilnoprawnej, mimo jej nazwy i treści, może prowadzić do jej przekształcenia w umowę o pracę?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli sposób wykonywania umowy wykazuje cechy zatrudnienia pracowniczego, w szczególności podporządkowanie kierownictwu pracodawcy co do miejsca, czasu i sposobu realizacji obowiązków.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że ocena charakteru stosunku prawnego powinna opierać się przede wszystkim na faktycznych warunkach jego wykonywania, a nie tylko na treści umowy. Ścisła kontrola, wydawanie wiążących poleceń, ingerencja w decyzje dotyczące zatrudniania personelu i ustalania wynagrodzeń, a także gwarantowane wynagrodzenie podstawowe i ponoszenie ryzyka ekonomicznego przez pozwaną, mogły świadczyć o przekształceniu umowy cywilnoprawnej w umowę o pracę.
Czy ścisła kontrola pracownika przez zleceniodawcę i wydawanie wiążących poleceń stanowi nienależyte wykonanie umowy cywilnoprawnej, czy też dowód podporządkowania pracowniczego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Może stanowić dowód podporządkowania pracowniczego, jeśli odbiera zatrudnionemu samodzielność w określaniu bieżących zadań i sposobu realizacji obowiązków.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy zakwestionował stanowisko sądu okręgowego, że kontrola i polecenia pracownika pozwanej stanowiły jedynie nadużycie uprawnień lub nienależyte wykonanie umowy cywilnoprawnej. Podkreślono, że stała i ścisła kontrola, połączona z odbieraniem samodzielności, może być utożsamiana z kierownictwem pracodawcy w rozumieniu art. 22 § 1 k.p.
Czy powódka, formalnie prowadząca działalność gospodarczą i zatrudniająca własny personel, mogła być jednocześnie pracownikiem pozwanej spółki?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Jest to możliwe, jeśli sposób wykonywania umowy przez powódkę wykazywał cechy stosunku pracy, a pozwana ponosiła ryzyko ekonomiczne i osobowe.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy zauważył, że powódka występowała jako przedsiębiorca i pracodawca, co mogłoby podważać jej status pracownika. Jednakże, biorąc pod uwagę inne okoliczności, takie jak gwarantowane wynagrodzenie, ponoszenie ryzyka przez pozwaną oraz ścisłą kontrolę, Sąd Najwyższy uznał, że konieczna jest ponowna analiza, czy nie doszło do przekształcenia umowy cywilnoprawnej w umowę o pracę.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| S. Ć. | osoba_fizyczna | powódka |
| O. Spółka Akcyjna w W. | spółka | pozwana |
Przepisy (18)
Główne
k.p. art. 22 § § 1
Kodeks pracy
Definicja stosunku pracy, obejmująca osobiste wykonywanie pracy, podporządkowanie, miejsce i czas pracy, wynagrodzenie oraz ryzyko pracodawcy.
k.p. art. 22 § § 1
Kodeks pracy
Podkreślenie znaczenia podporządkowania kierownictwu pracodawcy jako kluczowego elementu stosunku pracy.
k.p. art. 22 § § 1
Kodeks pracy
Kierownictwo pracodawcy oznacza możliwość wydawania wiążących poleceń, zarówno osobowych, jak i organizacyjnych (miejsce i czas pracy).
k.p. art. 22 § § 1
Kodeks pracy
Istotą pracy umownie podporządkowanej jest możliwość codziennego konkretyzowania obowiązków pracownika i sposobu ich wykonania.
k.p. art. 22 § § 1
Kodeks pracy
Nie każde zatrudnienie zorganizowane przez pracodawcę, nawet pod jego kontrolą, jest stosunkiem pracy.
k.p. art. 22 § § 1
Kodeks pracy
Nazwa umowy nie ma decydującego znaczenia dla oceny jej charakteru; decydujący jest sposób wykonywania pracy.
k.p. art. 22 § § 1
Kodeks pracy
Nazwa umowy może decydować o charakterze stosunku prawnego tylko wtedy, gdy nie można go ustalić na podstawie przeważających cech.
k.p. art. 22 § § 1
Kodeks pracy
Brak bezwzględnego obowiązku osobistego świadczenia pracy wyklucza umowę o pracę.
k.p.c. art. 398 § 15
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzekania przez Sąd Najwyższy w przypadku uwzględnienia skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
k.p. art. 100 § § 1
Kodeks pracy
Obowiązek stosowania się pracownika do poleceń przełożonych.
k.c. art. 738 § § 1
Kodeks cywilny
Możliwość wykonywania umowy zlecenia przez osobę trzecią (zastępcę).
k.c. art. 750
Kodeks cywilny
Stosowanie przepisów o zleceniu do umów o świadczenie usług.
k.c. art. 65
Kodeks cywilny
Wykładnia oświadczeń woli stron umowy.
k.c. art. 353 § 1
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów.
k.c. art. 471
Kodeks cywilny
Odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada swobodnej oceny dowodów.
k.p.c. art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Wymogi formalne uzasadnienia wyroku.
u.s.d.g. art. 2
Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej
Definicja działalności gospodarczej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sposób wykonywania umowy przez powódkę nosił cechy stosunku pracy (podporządkowanie, kontrola, kierownictwo). • Nawet jeśli umowa była początkowo cywilnoprawna, jej wykonywanie mogło doprowadzić do jej przekształcenia w umowę o pracę. • Nazwa umowy i jej treść nie mają decydującego znaczenia, jeśli faktyczne wykonywanie umowy wykazuje cechy stosunku pracy.
Odrzucone argumenty
Umowa była ważną umową cywilnoprawną, a powódka działała jako przedsiębiorca. • Ewentualne nadużycia uprawnień przez pracownika pozwanej nie zmieniają charakteru umowy. • Powódka ponosiła ryzyko gospodarcze i osobowe związane z prowadzeniem działalności.
Godne uwagi sformułowania
Ocenę charakteru umowy należy dokonywać nie tyle na podstawie dosłownego brzmienia przyjętych przez jej strony postanowień, które mogą mieć na celu stworzenie pozoru innej umowy, ile na podstawie faktycznych warunków jej wykonywania. • Istotą pracy umownie podporządkowanej jest możliwość codziennego konkretyzowania pracownikowi jego obowiązków, a w szczególności określania czynności mieszczących się w zakresie uzgodnionego rodzaju pracy i sposobu ich wykonywania. • Przekroczenia umownych uprawnień kontrolnych nie można kwalifikować jako ich nadużycia ze strony określonej osoby i twierdzić, że stanowiło ono jedynie nienależyte wykonywanie zobowiązania cywilnoprawnego.
Skład orzekający
Katarzyna Gonera
przewodniczący-sprawozdawca
Bohdan Bieniek
członek
Zbigniew Korzeniowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie kryteriów oceny, czy umowa cywilnoprawna (szczególnie w kontekście samozatrudnienia) faktycznie stanowi stosunek pracy, ze szczególnym uwzględnieniem sposobu wykonywania umowy i elementów podporządkowania."
Ograniczenia: Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy faktycznej, a orzeczenie SN stanowi wskazówkę interpretacyjną.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu granicy między umową o pracę a umową cywilnoprawną, tzw. samozatrudnieniem, co jest kluczowe dla wielu pracowników i pracodawców.
“Czy umowa zlecenia to zawsze umowa cywilna? Sąd Najwyższy wyjaśnia, kiedy samozatrudnienie staje się pracą na etacie.”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.