I OSK 596/25Komunalizacja nieruchomości księga wieczysta decyzja administracyjna
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który uchylił decyzję Ministra odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej z 1993 r. dotyczącej nabycia przez Gminę B. nieruchomości oznaczonej jako działka nr [1]/2 (obecnie [1]/3 i [1]/4). Minister zarzucał błędną wykładnię przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego oraz ustawy o księgach wieczystych i hipotece, w szczególności dotyczące domniemania zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym oraz rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że kluczowe dla komunalizacji jest ustalenie, czy nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa w dniu 27 maja 1990 r. W tej sprawie decyzja Wojewody Wielkopolskiego z 2014 r. stwierdziła, że nieruchomość nie podpadała pod działanie dekretu o reformie rolnej, co obaliło domniemanie własności Skarbu Państwa ujawnione w księdze wieczystej. NSA uznał, że decyzja komunalizacyjna wydana na podstawie błędnego wpisu, który nie odzwierciedlał rzeczywistego stanu prawnego, została wydana z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.), co uzasadnia stwierdzenie jej nieważności. Sąd odwołał się do utrwalonego orzecznictwa, w tym uchwały Sądu Najwyższego z 2007 r., podkreślając zasadę rozdzielności drogi cywilnej i administracyjnej oraz związanie sądu powszechnego ostateczną decyzją administracyjną, chyba że jest ona bezwzględnie nieważna. W kontekście decyzji komunalizacyjnych, które mają charakter deklaratoryjny, NSA stwierdził, że obalenie domniemania zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym otwiera drogę do weryfikacji legalności decyzji administracyjnej.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalanie statusu prawnego nieruchomości w postępowaniach administracyjnych, zwłaszcza w kontekście komunalizacji i znaczenia wpisów w księgach wieczystych.
Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z komunalizacją mienia państwowego na podstawie dekretu o reformie rolnej i późniejszych przepisów.
Zagadnienia prawne (3)
Czy decyzja komunalizacyjna wydana na podstawie wpisu w księdze wieczystej, który nie odzwierciedla rzeczywistego stanu prawnego (nieruchomość nie należała do Skarbu Państwa), może zostać uznana za wydaną z rażącym naruszeniem prawa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, decyzja komunalizacyjna wydana na podstawie wpisu w księdze wieczystej, który został obalony decyzją stwierdzającą niepodpadanie nieruchomości pod dekret o reformie rolnej, została wydana z rażącym naruszeniem prawa.
Uzasadnienie
NSA potwierdził, że kluczowe dla komunalizacji jest własność Skarbu Państwa w dniu 27 maja 1990 r. Decyzja stwierdzająca niepodpadanie nieruchomości pod dekret o reformie rolnej obala domniemanie własności Skarbu Państwa ujawnione w księdze wieczystej. W takiej sytuacji decyzja komunalizacyjna, oparta na błędnym wpisie, jest wydana z rażącym naruszeniem prawa.
Jaki jest stosunek między decyzjami administracyjnymi a wpisami w księgach wieczystych w kontekście ustalania stanu prawnego nieruchomości?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Decyzja administracyjna stwierdzająca niepodpadanie nieruchomości pod dekret o reformie rolnej, nawet jeśli jest deklaratoryjna, może stanowić podstawę do stwierdzenia nieważności późniejszej decyzji komunalizacyjnej, jeśli ta ostatnia została wydana na podstawie błędnego wpisu w księdze wieczystej.
Uzasadnienie
NSA podkreślił, że obalenie domniemania zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym otwiera drogę do weryfikacji legalności decyzji administracyjnej opartej na takim wpisie, zgodnie z zasadą prawdy materialnej.
Czy sąd administracyjny może badać legalność decyzji komunalizacyjnej, jeśli wpis w księdze wieczystej, na podstawie którego została wydana, nie został formalnie uchylony?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd administracyjny może badać legalność decyzji komunalizacyjnej, jeśli wpis w księdze wieczystej, na podstawie którego została wydana, został obalony przez inną decyzję administracyjną stwierdzającą, że nieruchomość nie podlegała pod dekret o reformie rolnej.
Uzasadnienie
NSA stwierdził, że zasada związania sądu powszechnego decyzją administracyjną nie wyklucza badania legalności decyzji komunalizacyjnej, jeśli istnieją podstawy do stwierdzenia jej nieważności z powodu rażącego naruszenia prawa, nawet jeśli wpis w księdze wieczystej nie został formalnie uchylony.
Rozstrzygnięcie
Przepisy (31)
Główne
u.k.w.h. art. 3 § ust. 1
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
Kształtuje domniemania prawne związane z funkcjonowaniem ksiąg wieczystych.
u.k.w.h. art. 5
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
Kształtuje domniemania prawne związane z funkcjonowaniem ksiąg wieczystych.
Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych art. 5 § ust. 1 pkt 1
Komunalizacji podlega wyłącznie mienie stanowiące w dniu 27 maja 1990 r. własność państwową i należące do jednostek wymienionych w przepisie.
Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych art. 2 § ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej
Podstawa prawna nabycia mienia państwowego z mocy prawa.
K.p.a. art. 156 § § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Stanowi podstawę skargi kasacyjnej (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), ma charakter prawnomaterialny; wskazuje stany faktycznoprawne, w których możliwe jest wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego (rażące naruszenie prawa).
P.p.s.a. art. 174 § pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa skargi kasacyjnej - naruszenie prawa materialnego.
P.p.s.a. art. 174 § pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa skargi kasacyjnej - naruszenie przepisów postępowania.
Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej art. 2 § ust. 1 lit. e
Podstawa prawna nabycia mienia państwowego z mocy prawa.
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej art. 5
Decyzje wydawane na podstawie tego przepisu mają charakter deklaratoryjny.
Pomocnicze
Konstytucja RP art. 10 § ust. 1 i ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 173
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 175 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 177
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
zwłaszcza in fine i w tej końcowej części a contratrio
u.k.w.h. art. 10 § ust. 1
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
Wskazuje tryb dochodzenia roszczenia w przypadku rozbieżności pomiędzy stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym; uznany za przepis o charakterze procesowym.
u.k.w.h. art. 10 § ust. 1 i ust. 2
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
u.k.w.h. art. 45 § ust. 1
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
u.k.w.h. art. 173
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
u.k.w.h. art. 175 § ust. 1
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
u.k.w.h. art. 177
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
zwłaszcza in fine i w tej końcowej części a contratrio
K.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 158 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 182 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 183 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 170
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Moc wiążąca wyroków NSA.
P.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 204 § pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie art. 14 § ust. 1 pkt 2 lit. b
Argumenty
Skuteczne argumenty
Decyzja komunalizacyjna wydana na podstawie wpisu w księdze wieczystej, który nie odzwierciedlał rzeczywistego stanu prawnego (nieruchomość nie należała do Skarbu Państwa), została wydana z rażącym naruszeniem prawa. • Obalenie domniemania zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym otwiera drogę do weryfikacji legalności decyzji administracyjnej.
Odrzucone argumenty
Zarzuty Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji dotyczące błędnej wykładni przepisów o księgach wieczystych i rękojmi wiary publicznej. • Zarzuty Ministra dotyczące naruszenia przepisów KPA.
Godne uwagi sformułowania
domniemania prawne związane z funkcjonowaniem ksiąg wieczystych • rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych • rażące naruszenie prawa • zasada prawdy materialnej • zasada rozdzielności drogi cywilnej i administracyjnej • decyzja komunalizacyjna ma charakter deklaratoryjny
Skład orzekający
Jolanta Rudnicka
przewodniczący
Monika Nowicka
członek
Agnieszka Miernik
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie statusu prawnego nieruchomości w postępowaniach administracyjnych, zwłaszcza w kontekście komunalizacji i znaczenia wpisów w księgach wieczystych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z komunalizacją mienia państwowego na podstawie dekretu o reformie rolnej i późniejszych przepisów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy kluczowej kwestii prawnej związanej z własnością nieruchomości i znaczeniem wpisów w księgach wieczystych w kontekście decyzji administracyjnych, co ma szerokie zastosowanie praktyczne.
“Nieruchomość nie należała do Skarbu Państwa? NSA wyjaśnia, kiedy decyzja komunalizacyjna jest nieważna.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.