I OSK 548/24Oddalenie skargi kasacyjnej wywłaszczenie nieruchomości
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi kasacyjnej wniesionej przez P. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który oddalił skargę na decyzję Wojewody Łódzkiego o umorzeniu postępowania w sprawie wywłaszczonej nieruchomości i wypłaty odszkodowania. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym ustawy o gospodarce nieruchomościami (art. 129 ust. 5 pkt 1 i 3, art. 216), argumentując, że powinien mieć prawo do odszkodowania za nieruchomość przejętą na własność Skarbu Państwa na podstawie decyzji z 1967 r., wydanej na podstawie ustawy z 1957 r. Ustawa ta wprost stanowiła, że przejęcie następuje bez odszkodowania. Skarżący powoływał się na późniejsze orzecznictwo NSA, które miało dopuszczać możliwość ustalenia odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. nawet za zdarzenia z przeszłości. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd wskazał, że zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego były wadliwie sformułowane, a przepisy art. 129 ust. 5 pkt 1 i 3 u.g.n. mają charakter kompetencyjny i nie mają zastosowania do stanu faktycznego sprawy, który wynika z przejęcia nieruchomości na podstawie przepisów z 1957 r. Sąd podkreślił, że przywołane przez skarżącego orzecznictwo dotyczyło innych podstaw prawnych przejęcia nieruchomości (np. ustawy z 1958 r.) i nie można go stosować do sytuacji uregulowanej ustawą z 1957 r., która wprost wyłączała odszkodowanie. Sąd przychylił się do dominującego poglądu, że dla zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. do stanu faktycznego z przeszłości, konieczne jest, aby obowiązujące w dacie przejęcia przepisy przewidywały ustalenie odszkodowania, czego w tym przypadku nie było. Sąd uznał również za niezasadne zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania (art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 61 k.p.a., art. 10 § 1 k.p.a., art. 105 § 1 k.p.a.), wskazując na wadliwość ich sformułowania i brak wykazania istotnego wpływu na wynik sprawy. Sąd podkreślił, że postępowanie zostało umorzone jako bezprzedmiotowe z uwagi na brak materialnoprawnej podstawy do ustalenia odszkodowania w trybie administracyjnym.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących odszkodowań za wywłaszczenia dokonane na podstawie przepisów sprzed 1997 r., w szczególności w kontekście ustawy z 1957 r. oraz stosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. do stanów prawnych z przeszłości. Określenie granic stosowania przepisów administracyjnych w sprawach odszkodowawczych.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji przejęcia nieruchomości na podstawie ustawy z 1957 r. i może nie mieć bezpośredniego zastosowania do innych przypadków wywłaszczeń lub przejęć nieruchomości.
Zagadnienia prawne (3)
Czy przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami może stanowić podstawę do ustalenia odszkodowania za nieruchomość przejętą na własność Skarbu Państwa na podstawie przepisów z 1957 r., które wprost wyłączały odszkodowanie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. nie ma zastosowania do sytuacji, gdy przejęcie nieruchomości nastąpiło na podstawie przepisów z 1957 r., które wprost wyłączały odszkodowanie. Dla zastosowania tego przepisu do stanu faktycznego z przeszłości, konieczne jest, aby obowiązujące w dacie przejęcia przepisy przewidywały ustalenie odszkodowania.
Uzasadnienie
Sąd kasacyjny uznał, że przywołane przez skarżącego przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami (art. 129 ust. 5 pkt 1 i 3) mają charakter kompetencyjny i nie mają zastosowania do stanu faktycznego sprawy, który wynika z przejęcia nieruchomości na podstawie przepisów z 1957 r. Sąd podkreślił, że ustawa z 1957 r. wprost wyłączała odszkodowanie, a późniejsze przepisy nie mogą nadawać jej odmiennej treści. Sąd przychylił się do dominującego poglądu, że dla zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. do stanu faktycznego z przeszłości, konieczne jest, aby obowiązujące w dacie przejęcia przepisy przewidywały ustalenie odszkodowania.
Czy naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, takie jak brak wydania postanowienia o wszczęciu postępowania czy brak doręczenia odpowiedzi na wniosek, miały istotny wpływ na wynik sprawy, w której postępowanie zostało umorzone jako bezprzedmiotowe?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zarzuty dotyczące naruszeń przepisów postępowania były wadliwie sformułowane i nie wykazały istotnego wpływu na wynik sprawy, która została umorzona jako bezprzedmiotowa z uwagi na brak materialnoprawnej podstawy do ustalenia odszkodowania w trybie administracyjnym.
Uzasadnienie
Sąd kasacyjny uznał zarzuty naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 61 k.p.a., art. 10 § 1 k.p.a. oraz art. 105 § 1 k.p.a. za niezasadne. Wskazano na wadliwość ich sformułowania, brak wykazania istotnego wpływu na wynik sprawy oraz fakt, że postępowanie zostało umorzone jako bezprzedmiotowe. Sąd podkreślił, że w sytuacji bezprzedmiotowości postępowania, zarzuty dotyczące wadliwości procedury prowadzenia postępowania dowodowego tracą na znaczeniu.
Czy osoba nabywająca spadek lub udział w spadku po pierwotnym właścicielu nieruchomości ma przymiot strony w postępowaniu administracyjnym dotyczącym odszkodowania za tę nieruchomość, jeśli nie wskazuje na materialnoprawną podstawę do dochodzenia roszczenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Ustalenie, czy nabywcy spadku przysługuje przymiot strony, wymaga odniesienia się do podstawy materialnej zgłaszanego żądania. Skoro skarżący nie wskazał na przepis prawa materialnego uprawniający do dochodzenia odszkodowania w związku z przejęciem nieruchomości w trybie ustawy z 1957 r., to nie jest możliwe ustalenie, czy nabycie udziału w spadku uzasadnia uznanie go za stronę postępowania.
Uzasadnienie
Sąd kasacyjny stwierdził, że przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. musi być wyprowadzany z przepisu prawa materialnego administracyjnego. W analizowanej sprawie skarżący nie przywołał przepisu prawa materialnego administracyjnego pozwalającego na ustalenie, że przysługuje mu przymiot strony w żądaniu odszkodowania i zwrotu nieruchomości przejętej w trybie ustawy z 1957 r. Sąd podkreślił, że ustalenie, czy nabywcy spadku przysługuje przymiot strony, wymaga odniesienia się do podstawy materialnej zgłaszanego żądania.
Rozstrzygnięcie
Przepisy (9)
Główne
u.g.n. art. 129 § ust. 5 pkt 3
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Przepis stanowi podstawę do wydania decyzji o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Sąd uznał, że nie ma zastosowania do nieruchomości przejętych na podstawie ustawy z 1957 r., która wyłączała odszkodowanie.
Ustawa z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym art. 2 § ust. 1
Podstawa prawna przejęcia nieruchomości na własność Skarbu Państwa, która wprost stanowiła, że następuje to bez odszkodowania.
Pomocnicze
u.g.n. art. 129 § ust. 5 pkt 1
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Przepis ma charakter kompetencyjny, uprawniający właściwy organ do wydania decyzji o odszkodowaniu w określonych przypadkach, które nie obejmują stanu faktycznego sprawy.
u.g.n. art. 216
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Skarżący zarzucił naruszenie tego przepisu, jednak nie wskazał konkretnego ustępu ani podstawy prawnej roszczenia.
p.p.s.a. art. 151
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Skarżący zarzucił bezzasadne oddalenie skargi na decyzję naruszającą przepisy k.p.a.
k.p.a. art. 61
Kodeks postępowania administracyjnego
Skarżący zarzucił naruszenie tego przepisu przez organy.
k.p.a. art. 10 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Skarżący zarzucił naruszenie tego przepisu przez organy, dotyczące braku możliwości czynnego udziału w postępowaniu.
k.p.a. art. 105 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Skarżący zarzucił naruszenie tego przepisu przez organy, dotyczące umorzenia postępowania.
k.c. art. 1053
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący wstąpienia nabywcy spadku w prawa i obowiązki spadkobiercy.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 129 ust. 5 pkt 1 i 3 u.g.n. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że nie mogą być podstawą dochodzenia roszczeń przez skarżącego, który nie jest spadkobiercą właściciela, oraz że właściwy jest sąd powszechny. • Naruszenie art. 216 u.g.n. poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że nie może być podstawą dochodzenia roszczeń o zwrot nieruchomości. • Naruszenie art. 151 p.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi, w sytuacji gdy skarżona decyzja naruszała przepisy k.p.a. (art. 61, art. 10 § 1, art. 105 § 1).
Godne uwagi sformułowania
Przepisy te mają charakter przepisów kompetencyjnych uprawniających właściwy organ do wydania odpowiedniego rozstrzygnięcia. • Dla zastosowania przepisu art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. do stanu, jaki zaistniał w przeszłości, konieczne jest by nastąpiło pozbawienie prawa do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania mimo, że obowiązujące w tej dacie przepisy przewidywały ustalenie odszkodowania. • W sytuacji zatem, gdy utrata własności nieruchomości następowała w oparciu o przepis, który przewidywał przejęcie jej na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania, nie można do skutków takiego przejęcia stosować art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. • Z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego mamy bowiem do czynienia zawsze wtedy gdy brak jest któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, który by podlegał konkretyzacji, wobec czego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez jej rozstrzygnięcie co do istoty.
Skład orzekający
Anna Wesołowska
sprawozdawca
Mariola Kowalska
członek
Piotr Przybysz
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących odszkodowań za wywłaszczenia dokonane na podstawie przepisów sprzed 1997 r., w szczególności w kontekście ustawy z 1957 r. oraz stosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. do stanów prawnych z przeszłości. Określenie granic stosowania przepisów administracyjnych w sprawach odszkodowawczych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji przejęcia nieruchomości na podstawie ustawy z 1957 r. i może nie mieć bezpośredniego zastosowania do innych przypadków wywłaszczeń lub przejęć nieruchomości.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy złożonej kwestii odszkodowań za wywłaszczenia sprzed wielu lat, zderzenia starego i nowego prawa oraz interpretacji przepisów przez NSA. Ma znaczenie praktyczne dla osób posiadających historyczne roszczenia majątkowe.
“Czy można dostać odszkodowanie za wywłaszczenie sprzed 60 lat? NSA wyjaśnia granice prawa.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.