I OSK 2302/23

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił skargę skarżących na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Decyzja Ministra utrzymywała w mocy decyzję Wojewody o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z 1954 r. dotyczącego przejęcia nieruchomości ziemskich. Podstawą umorzenia było wejście w życie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, który nakazuje umorzenie z mocy prawa postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, wszczętych po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy. Sąd I instancji podzielił stanowisko organów, że postępowanie zostało wszczęte po upływie 30 lat, co uzasadniało zastosowanie wspomnianego przepisu. Skarżący w skardze kasacyjnej zarzucili naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy o zmianie k.p.a. oraz art. 2 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Argumentowali, że przepis ten jest sprzeczny z Konstytucją, narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i prawa, a także pozbawia obywateli możliwości dochodzenia odszkodowania za szkody wyrządzone niezgodnym z prawem działaniem organów władzy publicznej. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że nie zakwestionowano ustaleń faktycznych dotyczących dat doręczenia orzeczenia i wszczęcia postępowania, ani faktu upływu 30 lat. Odnosząc się do zarzutów konstytucyjnych, NSA stwierdził, że wprowadzenie terminu przedawnienia dla stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnych po upływie znacznego czasu jest uzasadnione względami bezpieczeństwa prawnego i stabilizacji stosunków prawnych, co wpisuje się w zasady państwa prawnego. Sąd wskazał, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego P 46/13 nie ograniczał ustawodawcy w szerszym uregulowaniu tej kwestii. NSA podkreślił, że choć sądy mają kompetencję do rozproszonej kontroli konstytucyjności, odmowa zastosowania przepisu ustawy może nastąpić tylko w przypadku oczywistej niezgodności z Konstytucją, czego w tym przypadku nie stwierdzono. Sąd przywołał liczne orzecznictwo NSA i SN potwierdzające dopuszczalność wprowadzania ograniczeń czasowych w dochodzeniu praw, wskazując na potrzebę stabilizacji stanu prawnego i ochrony praw nabytych. NSA uznał, że 30-letni okres na podjęcie inicjatywy w celu wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego był wystarczający, a zasada pewności obrotu prawnego i trwałości decyzji administracyjnej przeważa nad zasadami rekompensowania szkody. Zarzut naruszenia art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności uznano za niezasadny, wskazując, że Konwencja chroni prawo do poszanowania mienia, a nie prawo do jego nabywania, oraz że państwo ma swobodę co do restytucji za zdarzenia historyczne. NSA zaznaczył również, że nie jest uprawniony do badania prawidłowości procesu legislacyjnego.

Zagadnienia prawne (3)

Skład orzekający