Orzeczenie · 2025-07-30

I OSK 2082/23

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Data

2025-07-30

NSAAdministracyjneWysokansa

kodeks postępowania administracyjnegostwierdzenie nieważności decyzjiterminykonstytucjaochrona własnościzasada zaufaniabezpieczeństwo prawnestabilizacja stanu prawnegoprzejęcie nieruchomościpostępowanie administracyjne

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną M.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który utrzymał w mocy decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o umorzeniu postępowania administracyjnego. Postępowanie dotyczyło stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1950 r. o przejęciu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Podstawą umorzenia był art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, który przewiduje umorzenie postępowań w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, wszczętych po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji i niezakończonych przed wejściem w życie ustawy. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy o zmianie k.p.a. oraz art. 2, 21, 64 i 77 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, a także art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Argumentowała, że przepis ten jest sprzeczny z Konstytucją, narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i prawa, a także pozbawia możliwości dochodzenia odszkodowania za szkodę w postaci pozbawienia własności. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że nie zakwestionowano ustaleń faktycznych dotyczących upływu 30-letniego terminu. Odnosząc się do zarzutów konstytucyjnych, NSA stwierdził, że art. 2 ust. 2 ustawy o zmianie k.p.a. nie jest oczywiście niezgodny z Konstytucją. Sąd przywołał orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego, wskazując na potrzebę stabilizacji stanu prawnego i ograniczenia czasowego w dochodzeniu roszczeń. Podkreślono, że ustawodawca ma swobodę w kształtowaniu regulacji prawnych, a wprowadzenie terminu przedawnienia stwierdzenia nieważności decyzji jest uzasadnione względami bezpieczeństwa prawnego. NSA nie znalazł również podstaw do zarzutu naruszenia art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji, wskazując na swobodę państwa w zakresie restytucji za zdarzenia historyczne oraz ochronę prawa do korzystania z mienia, a nie jego nabywania. Sąd nie był również uprawniony do badania prawidłowości procesu legislacyjnego. W konsekwencji, skarga kasacyjna została oddalona.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Uzasadnienie zgodności z Konstytucją i Konwencją przepisów wprowadzających ograniczenia czasowe w postępowaniu administracyjnym, w szczególności w kontekście stwierdzania nieważności decyzji administracyjnych.

Ograniczenia stosowania

Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z nowelizacją KPA i 30-letnim terminem, ale jego argumentacja dotycząca stabilizacji prawnej i bezpieczeństwa obrotu ma szersze zastosowanie.

Zagadnienia prawne (3)

Czy art. 2 ust. 2 ustawy o zmianie Kodeksu postępowania administracyjnego, wprowadzający 30-letni termin na wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jest zgodny z Konstytucją RP, w szczególności z zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz z prawem do wynagrodzenia szkody?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, przepis ten jest zgodny z Konstytucją RP. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wprowadzenie ograniczenia czasowego w dochodzeniu praw jest uzasadnione względami bezpieczeństwa prawnego i stabilizacji stanu prawnego, a zasada pewności obrotu prawnego oraz zasada trwałości decyzji administracyjnej przeważają nad zasadami rekompensowania szkody.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że ustawodawca ma swobodę w kształtowaniu regulacji prawnych, a wprowadzenie terminu przedawnienia stwierdzenia nieważności decyzji jest konieczne dla stabilizacji stanu prawnego i ochrony interesu publicznego. Wprowadzenie przepisu po upływie 30 lat od zmian ustrojowych było wystarczającym czasem dla jednostki na podjęcie inicjatywy w celu wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego.

Czy art. 2 ust. 2 ustawy o zmianie Kodeksu postępowania administracyjnego narusza art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności poprzez pozbawienie możliwości uzyskania prejudykatu do dochodzenia odszkodowania?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, przepis ten nie narusza art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji. Państwo ma swobodę co do restytucji lub odszkodowania za uszczerbek wynikający ze zdarzeń historycznych, a przepis chroni prawo do korzystania z mienia, a nie prawo do jego nabywania.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że Konwencja weszła w życie po dacie zdarzeń historycznych, a państwo ma swobodę w zakresie restytucji. Ponadto, art. 1 Protokołu nr 1 chroni prawo do korzystania z mienia, a nie prawo do jego nabywania.

Czy sąd administracyjny w ramach rozproszonej kontroli konstytucyjności jest uprawniony do stwierdzenia niezgodności art. 2 ust. 2 ustawy o zmianie k.p.a. z Konstytucją i niestosowania tego przepisu?

Odpowiedź sądu

Tak, sąd administracyjny jest uprawniony do oceny zgodności przepisu ustawowego z Konstytucją w ramach rozproszonej kontroli, ale tylko w przypadku oczywistej niezgodności.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że stosowanie Konstytucji należy do sądów, ale odmowa zastosowania przepisu ustawy może nastąpić tylko w wypadku oczywistej niezgodności z Konstytucją, co nie miało miejsca w tej sprawie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Oddalono skargę

Oddalono skargę kasacyjną.

Przepisy (13)

Główne

ustawa o zmianie k.p.a. art. 2 § ust. 2

Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego

Postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy o zmianie k.p.a. ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa.

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania.

p.p.s.a. art. 176

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie.

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Konstytucja RP art. 2